Το «φάντασμα» του Σπίλμπεργκ στις ταινίες Harry Potter

Αν και το Young Sherlock Holmes δεν είναι σκηνοθεσία του Στίβεν Σπίλμπεργκ, η παρουσία του είναι παντού: ως εκτελεστικός παραγωγός έδωσε την κατεύθυνση, ενέκρινε το σενάριο και επέλεξε τον σκηνοθέτη, αφήνοντας τη χαρακτηριστική «σφραγίδα» του σε μια ταινία που μοιάζει περισσότερο δική του απ’ όσο φαίνεται.

Λίγοι το θυμούνται, όμως μία από τις πρώτες πραγματικά καθοριστικές σκηνές μετά τους τίτλους τέλους κρύβεται εδώ. Την ώρα που η μουσική του Μπρους Μπρόουτον συνοδεύει το φινάλε, μια άμαξα διασχίζει το χιονισμένο τοπίο — η ίδια από την οποία λίγο πριν ο νεαρός Σέρλοκ Χολμς είχε αποχαιρετήσει τον Γουάτσον.

Στην αρχή μοιάζει με ένα τελευταίο οπτικό «αντίο». Μέχρι που ο επιβάτης φτάνει σε ένα ξενοδοχείο. Εκεί, γράφει το όνομά του στο βιβλίο επισκεπτών — και η ανατροπή είναι άμεση: Μοριάρτι. Ο μεγάλος αντίπαλος του Χολμς όχι μόνο δεν έχει πεθάνει, αλλά προαναγγέλλεται ως η απειλή που θα καθορίσει το μέλλον του.

Κι όμως, σχεδόν κανείς δεν το είδε. Οι περισσότεροι θεατές είχαν ήδη φύγει πριν πέσουν οι τίτλοι.

Ο πρωταγωνιστής Νίκολας Ρόου έχει πει ότι αυτό συνέβαινε ήδη από την πρεμιέρα — και συνεχίζει μέχρι σήμερα. Ακόμη και στο Netflix, όπου η ταινία είναι διαθέσιμη, η σκηνή περνά εύκολα απαρατήρητη αν δεν περιμένεις μέχρι το τέλος. Στα μέσα των ’80s, άλλωστε, τέτοιες «κρυφές» σκηνές ήταν σπάνιες και συνήθως λειτουργούσαν σαν ένα μικρό αστείο για τους πιο υπομονετικούς θεατές. Εδώ όμως δεν ήταν απλώς ένα μπόνους — ήταν κομμάτι της ίδιας της ιστορίας.

Το τεχνολογικό άλμα που πέρασε στα ψιλά

Η ταινία του Μπάρι Λέβινσον δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τη σκηνή μετά τους τίτλους. Περιλάμβανε και ένα τεχνολογικό επίτευγμα: τον πρώτο πλήρως ψηφιακά δημιουργημένο χαρακτήρα στον κινηματογράφο. Σε μια σκηνή παραισθήσεων, ένας ιππότης βγαίνει μέσα από ένα βιτρό και επιτίθεται — ένα εφέ που κράτησε έξι μήνες για να ολοκληρωθεί, αν και διαρκεί λιγότερο από μισό λεπτό.

Η ταινία προτάθηκε για Όσκαρ οπτικών εφέ, αλλά έχασε από το Cocoon. Στην ομάδα δούλευε και ο Τζον Λάσετερ, που αργότερα θα καθόριζε την πορεία της Pixar. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκαν και άλλες τεχνικές, όπως stop-motion και πρακτικά εφέ — χαρακτηριστική η σκηνή με τα «αθώα» γλυκά που επιτίθενται στον Γουάτσον.

Ο πιο ψυχρός ντετέκτιβ

Η ιστορία αφηγείται ο Γουάτσον, όπως και στα βιβλία του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ. Όλα ξεκινούν στο οικοτροφείο Brompton, όπου ο νεαρός Γουάτσον γνωρίζει τον ιδιοφυή αλλά αλαζόνα Σέρλοκ Χολμς. Μαζί μπλέκονται σε μια υπόθεση δολοφονιών που συνδέεται με μια μυστική λατρεία του Όσιρι, η οποία επιδιώκει εκδίκηση για παλιές βρετανικές ιεροσυλίες σε αιγυπτιακούς τάφους.

Η ιδέα ανήκε στον Μάικλ Άισνερ και το σενάριο ανέπτυξε ο Κρις Κολόμπους, την ίδια περίοδο που συνεργαζόταν με τον Στίβεν Σπίλμπεργκ μετά την επιτυχία του Gremlins. Ο Σπίλμπεργκ, ως παραγωγός, δεν σκηνοθέτησε την ταινία, αλλά επέλεξε τον Λέβινσον για τη θέση.

Οι αντιδράσεις των «κληρονόμων» του Χολμς

Η παραγωγή είχε να αντιμετωπίσει και τις ενστάσεις της Τζιν Κόναν Ντόιλ, κόρης του συγγραφέα, που σοκαρίστηκε από τη βία της ταινίας και ζήτησε αλλαγές. Για να αποφευχθούν εντάσεις, προστέθηκαν σύμβουλοι, όπως ο ειδικός στον Χολμς Τζον Μπένετ Σο και ο συγγραφέας Τζέφρι Άρτσερ, ενώ η ταινία ξεκαθάριζε ότι πρόκειται για μια «φανταστική εκδοχή» της νεότητας του ήρωα.

Ο Κολόμπους εστίασε κυρίως στο πώς ο Χολμς γίνεται ο ψυχρός και αποστασιοποιημένος χαρακτήρας που γνωρίζουμε. Στην ταινία, αντίθετα, τον βλέπουμε συναισθηματικό και ερωτευμένο — μια εμπειρία που εξηγεί τη μετέπειτα απομόνωσή του. Παράλληλα, διατηρούνται όλα τα εμβληματικά στοιχεία του χαρακτήρα: η πίπα, το βιολί, το καπέλο και η θρυλική του διορατικότητα.

Μια μεγάλη ευκαιρία που δεν έγινε ποτέ επιτυχία

Ο Νίκολας Ρόου επιλέχθηκε ανάμεσα σε 11.000 υποψήφιους (μεταξύ τους και ο Χιου Γκραντ), ενώ τον Γουάτσον υποδύθηκε ο Άλαν Κοξ και τον γυναικείο ρόλο η Σόφι Γουόρντ.

Παρά τη δυνατή ομάδα, η ταινία δεν βρήκε το κοινό της. Με προϋπολογισμό 18 εκατομμύρια δολάρια, έφτασε μόλις τα 70 εκατομμύρια παγκοσμίως, βάζοντας τέλος στα σχέδια για sequel, παρότι υπήρχε σκέψη για τριλογία.

Ίσως γιατί δεν ήξερε σε ποιο κοινό απευθύνεται: ήταν πολύ σκοτεινή για παιδιά, αλλά και πολύ «νεανική» για ενήλικες. Δεν είχε τη ζεστασιά άλλων παραγωγών του Σπίλμπεργκ, ούτε χαριτωμένους χαρακτήρες — αντίθετα, περιλάμβανε αυτοκτονίες και σκοτεινές τελετουργίες.

Από τον Χολμς… στον Χάρι Πότερ

Την εποχή της, αρκετοί θεώρησαν ότι θυμίζει το Indiana Jones and the Temple of Doom. Σήμερα, όμως, οι συγκρίσεις στρέφονται αλλού: στο σύμπαν του Harry Potter and the Philosopher’s Stone της Τζ.Κ. Ρόουλινγκ.

Οι ομοιότητες είναι εμφανείς: ένα βρετανικό οικοτροφείο, τρεις μαθητές (δύο αγόρια και ένα κορίτσι), ένας ξανθός αντίπαλος, ένας μυστηριώδης καθηγητής, περίεργοι δάσκαλοι και ένα σκοτεινό μυστήριο που κρύβεται μέσα στους τοίχους του σχολείου.

Ο ίδιος ο Κολόμπους, που αργότερα σκηνοθέτησε την πρώτη ταινία του Χάρι Πότερ, έχει παραδεχτεί ότι το Young Sherlock Holmes λειτούργησε σαν πρόδρομος. Μπορεί να μην έγινε τότε επιτυχία, αλλά άφησε το αποτύπωμά του — ειδικά σε όσους το ανακάλυψαν αργότερα και το είδαν με άλλα μάτια.

*Mε πληροφορίες από: El Pais Εnglish