Πόσο νερό «πίνει» ένας αλγόριθμος;

Στις μέρες μας, όπου ο κόσμος βάλλεται από την κλιματική κρίση, το πόσιμο νερό έχει αρχίσει να αποκτά βαρύτητα ανάλογη του χρυσού. Ενώ οι πολίτες καλούνται να μειώσουν το υδατικό τους αποτύπωμα και οι αγρότες βλέπουν τις σοδειές τους να ξεραίνονται, μια νέα μορφή «αόρατης» κατανάλωσης λαμβάνει χώρα πίσω από τους τοίχους των υπερσύγχρονων data centers.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (UN Water), η αλόγιστη σπατάλη πόσιμου νερού απειλεί το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού με απόλυτη λειψυδρία μέχρι το 2030.

Ωστόσο, η κρίση δεν προέρχεται μόνο από τις παραδοσιακές πηγές. Γνωρίζετε ότι κάθε φορά που αλληλεπιδρούμε με μια εφαρμογή στο κινητό μας ή ζητάμε από μια Τεχνητή Νοημοσύνη να γράψει ένα email, ενεργοποιούμε μια αλυσίδα γεγονότων που καταλήγει σε τεράστιες αντλίες νερού; Η ψηφιακή οικονομία, που συχνά παρουσιάζεται ως «άυλη» μέσα στο Cloud, έχει στην πραγματικότητα πολύ ανησυχητικό αποτύπωμα.

Το παράδοξο της AI

Η άνοδος της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) έφερε μαζί της μια επανάσταση στην παραγωγικότητα, αλλά και μια πρωτοφανή «δίψα». Οι πανίσχυροι επεξεργαστές που απαιτούνται για την εκπαίδευση μοντέλων όπως το GPT-4 παράγουν τεράστια ποσά θερμότητας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ώστε να μην λιώσουν τα κυκλώματα, τα data centers να χρησιμοποιούν γιγαντιαία συστήματα ψύξης, τα οποία τις περισσότερες φορές βασίζονται στην εξάτμιση γλυκού νερού, του ίδιου νερού που προορίζεται για την ύδρευση των πόλεων.

Σκληρά δεδομένα

Η μελέτη «Make AI Less Thirsty« από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια (Riverside), η οποία προκάλεσε αίσθηση όταν δημοσιεύθηκε από το Associated Press, αποκάλυψε την κλίμακα:

• Το κόστος της εκπαίδευσης: Η Microsoft, στις εγκαταστάσεις της στην Αϊόβα, κατανάλωσε περίπου 700.000 λίτρα νερού μόνο για να εκπαιδεύσει το GPT-3. Πρόκειται για ποσότητα ικανή να ψύξει έναν πυρηνικό αντιδραστήρα ή να γεμίσει εκατοντάδες πισίνες.
• Η καθημερινή κατανάλωση: Κάθε μικρή συνομιλία μας (20-50 ερωτήσεις) με ένα chatbot «κοστίζει» στο περιβάλλον περίπου μισό λίτρο νερού.

Οι επίσημες εκθέσεις των κολοσσών επιβεβαιώνουν το μέγεθος. Η Google, στην Περιβαλλοντική Έκθεση 2023, αναφέρει κατανάλωση 21,2 δισεκατομμυρίων λίτρων, ενώ η Microsoft στην δική της έκθεση βιωσιμότητας κατέγραψε άλμα 34% στην χρήση νερού μέσα σε ένα μόλις έτος. Το πρόβλημα εντείνεται καθώς αυτά τα data centers βρίσκονται συχνά σε περιοχές με ήδη επιβαρυμένο υδροφόρο ορίζοντα.

Photo by Sanket Mishra

IoT: Όταν η τεχνολογία θεραπεύει το πρόβλημα

Ενώ η AI καταναλώνει, μια άλλη τεχνολογική δύναμη, το Internet of Things (IoT), έρχεται να λειτουργήσει ως ο «φύλακας άγγελος» των υδάτινων πόρων. Μέσω της χρήσης έξυπνων μετρητών και αισθητήρων, η ανθρωπότητα αποκτά για πρώτη φορά τη δυνατότητα να διαχειρίζεται το νερό με μεγάλη ακρίβεια.

Βιομηχανία & Υποδομές

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, δισεκατομμύρια λίτρα νερού χάνονται καθημερινά λόγω παλαιωμένων δικτύων και αόρατων διαρροών. Εδώ το IoT κάνει τη διαφορά με τα Έξυπνα Δίκτυα. Αισθητήρες τοποθετημένοι στις σωληνώσεις εντοπίζουν πτώσεις πίεσης που υποδεικνύουν διαρροή. Όπως αναφέρει η Idrica, η εφαρμογή τέτοιων συστημάτων σε πόλεις της Ευρώπης έχει μειώσει το «χαμένο νερό» κατά 25%, σώζοντας εκατομμύρια λίτρα που παλαιότερα απλώς χάνονταν στο υπέδαφος.

Χωράφια & Νοικοκυριά

Η γεωργία, ο μεγαλύτερος καταναλωτής νερού παγκοσμίως (70%), μεταμορφώνεται. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (EU Science Hub) προωθεί το «Smart Farming», όπου αισθητήρες εδάφους επικοινωνούν με αυτόματα συστήματα ποτίσματος. Το αποτέλεσμα; Το φυτό ποτίζεται μόνο όταν οι συνθήκες το απαιτούν, εξαλείφοντας την περιττή σπατάλη.

Στο επίπεδο του σπιτιού μας, οι έξυπνοι μετρητές αλλάζουν την νοοτροπία μας. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA) επισημαίνει ότι η δυνατότητα του πολίτη να βλέπει την κατανάλωσή του σε πραγματικό χρόνο μέσω εφαρμογής στο κινητό, οδηγεί σε μια αυθόρμητη μείωση της χρήσης κατά 15%. Κατά αυτόν τον τρόπο η γνώση μετατρέπεται σε οικολογική συνείδηση.

Προς μια Water–Positive τεχνολογία

Η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας είναι διττή: Πρέπει να απολαύσουμε τους καρπούς της Τεχνητής Νοημοσύνης χωρίς να στερέψουμε τον πλανήτη. Η λύση δεν είναι η απόρριψη της τεχνολογίας, αλλά η υπεύθυνη εξέλιξή της. Το World Economic Forum (WEF) προτείνει τρεις άξονες δράσης:

1. Διαφάνεια & Λογοδοσία: Οι εταιρείες τεχνολογίας οφείλουν να δημοσιεύουν το ακριβές υδατικό τους αποτύπωμα ανά περιοχή.
2. Τεχνολογική μετάβαση: Η επένδυση σε μεθόδους ψύξης που δεν απαιτούν νερό (όπως η ψύξη με αέρα ή κλειστά κυκλώματα) πρέπει να γίνει το παγκόσμιο πρότυπο.
3. Καθολική Εφαρμογή IoT: Οι κυβερνήσεις πρέπει να δουν τους έξυπνους μετρητές ως εθνική υποδομή ασφαλείας.

Το «αόρατο» αποτύπωμα της AI είναι μια υπενθύμιση ότι κάθε ψηφιακή μας επιλογή έχει αντίκτυπο στον φυσικό κόσμο. Αν καταφέρουμε να παντρέψουμε τη νοημοσύνη των αλγορίθμων με τη σοφία της εξοικονόμησης, τότε η τεχνολογία δεν θα είναι ο εχθρός, αλλά ο επιταχυντής ενός βιώσιμου μέλλοντος.