Πόσο επηρεάζονται οι πολίτες από τα σκάνδαλα των κυβερνήσεων τους;

Στο σύγχρονο πολιτικό τοπίο, η εμπιστοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα δεδομένο θεμέλιο, αλλά ένα διαρκώς συρρικνούμενο κεφάλαιο.

Οι πρόσφατες διεθνείς έρευνες που δημοσιεύθηκαν το 2025 και στις αρχές του 2026 αποκαλύπτουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: τα κυβερνητικά σκάνδαλα δεν αποτελούν απλώς μεμονωμένα επεισόδια πολιτικής δυσλειτουργίας, αλλά την κύρια αιτία μιας βαθιάς, δομικής ρήξης μεταξύ των πολιτών και των δημοκρατικών θεσμών.

Η επίδραση αυτών των σκανδάλων υπερβαίνει την προσωρινή αγανάκτηση, μετατρέποντας τη δημόσια σφαίρα σε ένα πεδίο κυνισμού, αποχής και κοινωνικής πόλωσης.

Σύμφωνα με τον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς (CPI) της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2025, που ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, ο κόσμος βιώνει μια «πανδημία αδιαφάνειας». Ο παγκόσμιος μέσος όρος του δείκτη διολίσθησε στο ιστορικό χαμηλό του 42/100, μια εξέλιξη που οι αναλυτές συνδέουν άμεσα με την αδυναμία των κυβερνήσεων να διαχειριστούν μεγάλης κλίμακας σκάνδαλα που αφορούν τη διασπάθιση δημόσιου χρήματος και την κατάχρηση εξουσίας.

Η έρευνα υπογραμμίζει ότι σε χώρες όπου τα σκάνδαλα μένουν χωρίς ουσιαστική δικαστική διερεύνηση, η αντίληψη των πολιτών για τη διαφθορά λειτουργεί ως «δηλητήριο» για την κοινωνική συνοχή. Οι πολίτες δεν αισθάνονται πλέον ότι το κράτος τους προστατεύει, αλλά ότι το κράτος λειτουργεί ως ένας μηχανισμός εξυπηρέτησης ειδικών συμφερόντων.

Ευρώπη

Η κατάσταση στην Ευρώπη είναι εξίσου αποκαλυπτική. Το Ευρωβαρόμετρο για τη Διαφθορά (Ιούλιος 2025) κατέγραψε ότι το 68% των Ευρωπαίων πολιτών θεωρεί τη διαφθορά ως «ευρέως διαδεδομένο πρόβλημα» στην καθημερινότητά του.

Ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον ποιοτικό στοιχείο της έρευνας είναι η σύνδεση της διαφθοράς με το αίσθημα της αδικίας. Το 65% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι οι υποθέσεις διαφθοράς που αφορούν υψηλόβαθμα στελέχη και κυβερνητικούς αξιωματούχους σπάνια καταλήγουν σε καταδίκες ή ουσιαστικές κυρώσεις. Αυτό το «έλλειμμα λογοδοσίας» δημιουργεί μια αίσθηση δύο ταχυτήτων στη δικαιοσύνη: μία για τους απλούς πολίτες και μία για την πολιτική ελίτ.

Ελλάδα

Στην Ελλάδα, τα δεδομένα των αρχών του 2026 δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης βρίσκεται σε οριακά επίπεδα, με τους πολίτες να αποδίδουν αυτή την πτώση στην «συγκάλυψη» σκανδάλων που κυριάρχησαν στην επικαιρότητα τα προηγούμενα έτη.

Η επίδραση των σκανδάλων στη δημοκρατική συμμετοχή αναλύεται διεξοδικά στην έκθεση της Ipsos «The State of Democracy 2025». Η έρευνα αυτή, που διεξήχθη σε δείγμα χιλιάδων πολιτών στις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η διαφθορά και η έλλειψη λογοδοσίας έχουν ξεπεράσει την οικονομική κρίση ως η νούμερο ένα απειλή για τη δημοκρατία.

«Κόπωση»

Το αποτέλεσμα είναι η «δημοκρατική κόπωση». Όταν ένας πολίτης βομβαρδίζεται από αποκαλύψεις για σκάνδαλα υποκλοπών, αδιαφανείς αναθέσεις ή κατάχρηση εξουσίας, η πρώτη του αντίδραση είναι η απομάκρυνση από την κάλπη. Η αποχή στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις σε πολλές δυτικές χώρες ερμηνεύεται από την Ipsos όχι ως αδιαφορία, αλλά ως μια συνειδητή πράξη διαμαρτυρίας απέναντι σε ένα σύστημα που θεωρείται «στημένο».

Επιπλέον, τα κυβερνητικά σκάνδαλα έχουν μια άμεση και μετρήσιμη επίδραση στην οικονομική συμπεριφορά. Η διαφθορά λειτουργεί ως ένας «κρυφός φόρος» που επιβαρύνει τις δημόσιες υπηρεσίες.

Οι έρευνες του 2025 δείχνουν ότι οι πολίτες που αντιλαμβάνονται υψηλά επίπεδα διαφθοράς στην κυβέρνησή τους είναι λιγότερο πρόθυμοι να συμμορφωθούν με τις φορολογικές τους υποχρεώσεις, θεωρώντας ότι τα χρήματά τους θα καταλήξουν σε «τσέπες» αντί για την υγεία ή την παιδεία. Αυτός ο φαύλος κύκλος αποδυναμώνει το κράτος πρόνοιας και αυξάνει τις κοινωνικές ανισότητες, καθώς οι πόροι εκτρέπονται μακριά από εκείνους που τους έχουν περισσότερο ανάγκη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ψυχολογική διάσταση του φαινομένου. Η «προδοσία της εμπιστοσύνης» από την πλευρά της ηγεσίας δημιουργεί ένα αίσθημα ανασφάλειας. Σε έναν κόσμο γεμάτο παγκόσμιες προκλήσεις -από την κλιματική κρίση έως τη γεωπολιτική αστάθεια- οι πολίτες έχουν ανάγκη από στιβαρούς και έντιμους θεσμούς για να νιώθουν προστατευμένοι.

Κατάρρευση

Όταν οι θεσμοί αυτοί καταρρέουν υπό το βάρος σκανδάλων, το κενό καλύπτεται συχνά από λαϊκιστικές φωνές και ακραίες ρητορικές που υπόσχονται «κάθαρση», συχνά εις βάρος των ίδιων των δημοκρατικών ελευθεριών.

Εν κατακλείδι, τα δεδομένα από τις μεγάλες διεθνείς έρευνες της περιόδου 2025-2026 δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας. Τα κυβερνητικά σκάνδαλα δεν είναι απλώς «πρωτοσέλιδα» που ξεχνιούνται με τον επόμενο ειδησεογραφικό κύκλο. Είναι δομικά χτυπήματα που διαβρώνουν την πίστη των πολιτών στη δυνατότητα της δημοκρατίας να αυτορυθμίζεται και να απονέμει δικαιοσύνη.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης δεν μπορεί να έρθει μέσα από επικοινωνιακά τεχνάσματα, αλλά μόνο μέσα από τη ριζική ενίσχυση της διαφάνειας και, κυρίως, μέσα από την απόδειξη ότι κανένας πολιτικός αξιωματούχος δεν είναι υπεράνω του νόμου. Αν η λογοδοσία παραμείνει το «ζητούμενο» και όχι η «πραγματικότητα», το χάσμα μεταξύ πολιτών και κυβερνώντων θα συνεχίσει να διευρύνεται, με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια πολιτική σταθερότητα.