Εξωφρενικά τεράστιο το χάσμα πλουσίων και φτωχών – Μπορεί ένας φόρος στα μεγάλα εισοδήματα να κάνει την διαφορά;

Πρόσφατα έγινε γνωστό ότι λιγότεροι από 60.000 άνθρωποι – το 0,001% του παγκόσμιου πληθυσμού – ελέγχουν τρεις φορές περισσότερο πλούτο από ολόκληρο το φτωχότερο μισό της ανθρωπότητας.

Είναι δύσκολο να αγνοήσουμε το αυξανόμενο αυτό χάσμα στον κόσμο μας.

Ενώ οι περιουσίες των δισεκατομμυριούχων εκτοξεύονται σε… αισχρά επίπεδα, εκατομμύρια άνθρωποι αγωνίζονται, αδυνατώντας να αντέξουν οικονομικά βασικά όπως τρόφιμα, υγειονομική περίθαλψη ή στέγαση.

Το σύστημα είναι στημένο για να διασφαλίσει ότι οι υπερ-πλούσιοι θα συνεχίσουν να γίνονται πλουσιότεροι, ενώ οι φτωχοί θα γίνονται φτωχότεροι. Και αν αυτό ακούγεται σε κάποιος λαϊκισμός, κανείς δεν μπορεί να μην παραδεχτεί ότι τα δυτικά συστήματα -και όχι μόνο- διοχετεύουν πλούτο στην κορυφή, αφήνοντας τους πολλούς να πληρώνουν τον λογαριασμό.

Η παγκόσμια ανισότητα έχει φτάσει σε τέτοια άκρα που η επείγουσα δράση έχει καταστεί απαραίτητη.

Τι θα μπορούσε λοιπόν να γίνει; Ένας τρόπος είναι η φορολόγηση των πλούσιων και των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών. Τι πιστεύουν όμως οι Ευρωπαίοι γι’ αυτό; Σε ποιο βαθμό θα πρέπει να φορολογούνται τα πολύ μεγάλα εισοδήματα. Ποια είναι η γνώμη των Ελλήνων για το θέμα αυτό;

Φορολόγηση στο πλούτο και στις πολυεθνικές;

Η φορολογία είναι κεντρικής σημασίας για την κοινωνική συνοχή μιας χώρας, παρέχοντας τα έσοδα που χρειάζονται οι κυβερνήσεις για να λειτουργούν, να παρέχουν υπηρεσίες και να διατηρούν τη σταθερότητα. Η ΕΕ δηλώνει ότι θέλει να καταστήσει τη φορολογία πιο δίκαιη, πιο διαφανή και πιο αποτελεσματική, αντιμετωπίζοντας τις φορολογικές διακρίσεις, τη διπλή φορολογία και τη φοροδιαφυγή.

Οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες και τα πλούσια άτομα βρίσκονται ολοένα και περισσότερο υπό έλεγχο, καθώς εντείνεται η συζήτηση σχετικά με το κατά πόσον πληρώνουν το δίκαιο μερίδιό τους.

Διαμαρτυρίες σε όλη την Ευρώπη τους έχουν κατά καιρούς καλέσει να συνεισφέρουν περισσότερο.

Μια έρευνα του Ευρωβαρόμετρου του 2025 διαπίστωσε ότι τα δύο τρίτα των πολιτών της ΕΕ υποστηρίζουν την επιβολή φόρου στους πλούσιους, ενώ τέσσερις στους πέντε τάσσονται υπέρ της φορολόγησης των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών.

Η υποστήριξη ποικίλλει σημαντικά σε ολόκληρη την Ευρώπη και οι ειδικοί λένε ότι οι διαφορές στην εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις και τους δημόσιους θεσμούς εξηγούν το χάσμα.

Οι συμμετέχοντες, σύμφωνα με το euronews, ρωτήθηκαν: «Ποια είναι η γνώμη σας σχετικά με ένα ελάχιστο επίπεδο φόρου που βασίζεται στον πλούτο και εφαρμόζεται στα πλουσιότερα άτομα (ανώτερο 0,001%) στη χώρα σας;»

Κατά μέσο όρο, το 65% σε ολόκληρη την ΕΕ υποστήριξε έναν τέτοιο ελάχιστο φόρο. Η υποστήριξη κυμαινόταν από 45% στην Τσεχία έως 78% στην Ουγγαρία.

Πέρα από αυτές τις δύο χώρες, η υποστήριξη είναι τουλάχιστον 70% στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Κροατία και την Ελλάδα, ενώ πέφτει κάτω από το μισό στην Πολωνία και τη Δανία.

Μεταξύ των τεσσάρων μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ, τα επίπεδα στήριξης είναι παρόμοια. Η Ιταλία προηγείται με 70%, ακολουθούμενη από τη Γερμανία και την Ισπανία με 69% η καθεμία. Η Γαλλία, με 65%, αντιστοιχεί στον μέσο όρο της ΕΕ.

Συνολικά, η υποστήριξη είναι υψηλή στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αν και οι εσωτερικές διαφορές είναι εντυπωσιακές. Η Πολωνία και η Τσεχία ξεχωρίζουν ως σαφείς εξαιρέσεις, με σημαντικά χαμηλότερη υποστήριξη.

Σε ορισμένες χώρες με χαμηλότερη υποστήριξη στην περιοχή, οι απαντήσεις «δεν γνωρίζω» είναι επίσης σχετικά υψηλές, συμπεριλαμβανομένης της Τσεχίας (25%) και της Λετονίας (19%).

Ανισότητα και χάσμα πλούτου

«Οι αντιλήψεις για την ανισότητα και η ορατότητα των διαφορών στον πλούτο παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των στάσεων απέναντι στη φορολογία», δήλωσε ο Έρικ Κίρχλερ του Πανεπιστημίου της Βιέννης στο Euronews Business.

«Όπου τα δίχτυα κοινωνικής ασφάλειας είναι αδύναμα και οι ανισότητες στον πλούτο είναι έντονες, οι πολίτες τείνουν να απαιτούν ισχυρότερα διορθωτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων υψηλότερων φόρων στους πολύ πλούσιους».

Σημείωσε ότι πολλοί φόροι περιουσίας καταργήθηκαν στις σκανδιναβικές χώρες εν μέσω ανησυχιών για την αποτελεσματικότητα και τη φοροαποφυγή. Οι πολίτες εκεί, είπε, γενικά εμπιστεύονται τους υπάρχοντες φόρους εισοδήματος και κεφαλαίου ότι λειτουργούν αποτελεσματικά και κατανέμουν τα βάρη δίκαια. «Κατά συνέπεια, η προθυμία για την επαναφορά των φόρων καθαρού πλούτου παραμένει περιορισμένη», πρόσθεσε.

Ο ρόλος της εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση

Η Caren Sureth-Sloane του Πανεπιστημίου Paderborn δήλωσε ότι οι διαφορές στην εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση διαμορφώνουν αυτές τις αντιλήψεις. Τα επίπεδα ανισότητας εισοδήματος και πλούτου , καθώς και αυτό που οι άνθρωποι θεωρούν αποδεκτή ανισότητα, παίζουν επίσης ρόλο.

«Εάν οι άνθρωποι είναι πεπεισμένοι ότι οι «πλούσιοι» είναι σε θέση να εξαπατήσουν το σύστημα και ότι το πολιτικό σύστημα και η δημόσια διοίκηση δεν παρακολουθούνται επαρκώς ή ακόμη και δεν ελέγχονται σωστά, αυτή η δυσαρέσκεια τροφοδοτεί τις εκκλήσεις για έναν φόρο πλούτου», δήλωσε στο Euronews Business.

Όταν οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν «σε ποιο βαθμό συμφωνούν ότι οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες θα πρέπει να υποχρεούνται να καταβάλλουν ένα ελάχιστο ποσό φόρου σε κάθε χώρα όπου δραστηριοποιούνται;», η υποστήριξη αυξήθηκε σημαντικά.

Σε ολόκληρη την ΕΕ, το 80% των ερωτηθέντων συμφωνεί. Από αυτούς, το 44% συμφωνεί απόλυτα και το 36% συμφωνεί εν μέρει. Η υποστήριξη κυμαίνεται από 67% στην Ουγγαρία έως 87% στην Ελλάδα.

Περισσότεροι από τέσσερις στους πέντε ερωτηθέντες σε διάφορες χώρες λένε ότι οι πολυεθνικές θα πρέπει να πληρώνουν ένα ελάχιστο επίπεδο φόρου όπου δραστηριοποιούνται, συμπεριλαμβανομένων της Αυστρίας (86%), της Βουλγαρίας (84%), της Γαλλίας (83%), της Φινλανδίας (83%), της Πορτογαλίας (83%), της Μάλτας (83%), της Κροατίας (82%), της Γερμανίας (82%) και του Λουξεμβούργου (81%).

Το ποσοστό όσων συμφωνούν απόλυτα είναι ιδιαίτερα υψηλό στην Αυστρία (54%), την Κροατία (51%) και τη Γερμανία (48%).

Παράλληλα με την Ουγγαρία, η συνολική υποστήριξη μειώνεται κάτω από τρεις στους τέσσερις στη Λετονία (72%), τη Σλοβενία ​​(73%), τη Σλοβακία (73%) και την Τσεχία (74%).

Άμεσες ξένες επενδύσεις

Ο Κίρχλερ σημείωσε ότι η Αυστρία, η Κροατία και η Βουλγαρία δεν θεωρούν τους εαυτούς τους φορολογικούς παραδείσους αλλά οικονομίες της αγοράς που αναμένουν δίκαιες εισφορές. «Ένας ελάχιστος φόρος υπόσχεται μεγαλύτερη σταθερότητα και προστασία από τη μεταφορά κερδών — ζητήματα που είναι ιδιαίτερα σημαντικά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη», είπε.

Ο Κίρχλερ δήλωσε ότι η Ουγγαρία και η Λετονία βασίζονται σε χαμηλούς συντελεστές φορολογίας εταιρειών και σε ξένες επενδύσεις για να ενισχύσουν τις οικονομίες τους. «_Οι στάσεις είναι πιο επιφυλακτικές… Πολλοί άνθρωποι φοβούνται ότι ο αυστηρότερος διεθνής φορολογικός συντονισμός θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ανταγωνιστικότητά τους», πρόσθεσε.

Οι Amazon, Meta, Google και Apple είναι από τις πιο εξέχουσες πολυεθνικές εταιρείες. Ορισμένες από αυτές έχουν αντιμετωπίσει διαμαρτυρίες για το πόσο φόρο πληρώνουν.

Οι αντιλήψεις για τη φορολογική δικαιοσύνη είναι γενικά υψηλότερες στις σκανδιναβικές και δυτικοευρωπαϊκές χώρες και χαμηλότερες στην Ανατολική Ευρώπη. Οι ειδικοί συνδέουν αυτό το χάσμα με την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών και με το πόσο αποτελεσματικά τα φορολογικά συστήματα αναδιανέμουν τον πλούτο.