It Girl του Μικ Τζάγκερ, τοξικομανής, άστεγη, μέντορας του ροκ – Η Μαριάν Φέιθφουλ βγήκε «αλώβητη αλλά σπασμένη»

Όταν οι καλλιτέχνες και κινηματογραφιστές Ίαν Φορσάιθ και Τζέιν Πόλαντ συνάντησαν τη Μαριάν Φέιθφουλ στο γηροκομείο τον Οκτώβριο του 2021, τη ρώτησαν πώς ήταν. «Ήταν σε αναπηρικό καροτσάκι, με οξυγόνο, και είπε: «Κοίταξέ με, γαμώτο. Πώς νομίζετε ότι είμαι;» θυμάται η Πόλαντ, αναφερόμενη στην τρομερή τραγουδίστρια και διαχρονική σταρ που πέθανε τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, σε ηλικία 78 ετών. «Αυτή ήταν η Μαριάν. Της άρεσε να προκαλεί τους ανθρώπους».

Με την κρυστάλλινη φωνή της και την αλαβάστρινη ομορφιά της, η Φέιθφουλ ήταν το It girl της δεκαετίας του ’60 σε ηλικία 19 ετών, με επιτυχίες όπως τα Come and Stay with Me και As Tears Go By.

Εθισμένη στην ηρωίνη

Συνέχισε να προσδίδει στον φίλο της Μικ Τζάγκερ μια κομψότητα και μια φινέτσα που δεν είχε προηγουμένως, έπαιξε την Οφηλία στην κινηματογραφική μεταφορά του Άμλετ του Τόνι Ρίτσαρτσον το 1969 και κατέληξε άστεγη και εθισμένη στην ηρωίνη, πριν επιστρέψει το 1979 με το τραυματισμένο μουσικό αριστούργημά της, Broken English.

Αυτό λέει πολλά για τις βρετανικές αξίες του τέλους του 20ού αιώνα, καθώς για δεκαετίες ήταν γνωστή για κάτι που στην πραγματικότητα δε συνέβη. Το 1967, μετά από πληροφορία της εφημερίδας News of the World, το σπίτι του Κιθ Ρίτσαρντς, Redlands, στο Sussex, δέχτηκε έφοδο για ναρκωτικά. Η Φέιθφουλ βρισκόταν εκεί και, παρόλο που φορούσε μόνο ένα γούνινο χαλί, δεν αυτοϊκανοποιούνταν με μια σοκολάτα Mars, όπως διέδωσε η αστυνομία.

Επισκιάστηκε

Στο σημείο αυτό μπαίνει στο παιχνίδι το Broken English, η ταινία των Φόρσαϊθ και Πόλαντ που αποσκοπεί στην αποκατάσταση της φήμης της.

«Ήταν το ζωντανό παράδειγμα κάτι για το οποίο οι γυναίκες ενθαρρύνονται να αποτύχουν: να είναι ελεύθερες», λέει η Αγγλίδα μουσικός Μπεθ Όρτον, η οποία ερμηνεύει υπέροχα το As Tears Go By στην ταινία.

«Μετά από μια ζωή που επισκιάστηκε από τις ιστορίες που την περιβάλλουν, το τελικό παράδειγμα που έδωσε ήταν να συνεχίσει να δημιουργεί καλή τέχνη και να μην αφήνει τους μπάσταρδους να την καταστρέψουν».

Ή, όπως το θέτει η Αμερικανίδα τραγουδίστρια Κόρτνεϊ Λαβ: «Για μια αυτοδίδακτη ανίδεη όπως εγώ, συνέβαλε πάρα πολύ».

«Για 50 χρόνια αναρωτιόταν τι συνέβη πραγματικά με τον Μικ Τζάγκερ… Η ταινία δημιουργήθηκε όταν ξεπέρασε αυτό το ερώτημα»

Αυτοκαταστροφική

Η ταινία Broken English είναι μια ελλειπτική προσέγγιση της ζωής της Φέιθφουλ. Πρωταγωνιστεί η Τίλντα Σουίντον ως γραφειοκράτης που προεδρεύει του Υπουργείου της Μνήμης, ενός φανταστικού κλάδου της δημόσιας διοίκησης όπου εξετάζονται οι αλήθειες και οι μύθοι της ζωής των ανθρώπων.

Διάφοροι τραγουδιστές ερμηνεύουν τα τραγούδια της, μεταξύ των οποίων οι Μπεθ Όρτον, Κόρτνεϊ Λαβ και Σούκι Γουοτερχάουζ, ενώ η ταινία κορυφώνεται με την τελευταία εμφάνιση της Φέιθφουλ: μια συγκινητική ερμηνεία του Misunderstanding από το άλμπουμ Negative Capability του 2018, με τη συνοδεία των Νικ Κέιβ και Γουόρεν Έλις των Bad Seeds. Μέσα από όλα αυτά αναδύεται το πορτρέτο μιας γυναίκας που ήταν αντιφατική, αυτοκαταστροφική, επιεικής, ταλαντούχα, υπεροπτική και πάντα ο εαυτός της.

Το τρέιλερ του Broken English

Ένα είδος θεάτρου αλλά και μια αληθινή ιστορία

Η πρόκληση για τους Φόρσαϊθ και Πόλαντ ήταν να απεικονίσουν μια τόσο ξεχωριστή προσωπικότητα χωρίς να καταφύγουν στα συνηθισμένα talking heads. «Σε όλη τη διάρκεια της δουλειάς μας, εξετάζαμε τι προσφέρει η τεχνολογία τόσο στο κοινό όσο και στον καλλιτέχνη» λέει η Πόλαντ.

Το 2003, το δίδυμο δημιούργησε το File Under Sacred Music, μια αναπαράσταση μιας συναυλίας του 1978 σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα από το cult horror-rock συγκρότημα The Cramps, ενώ το 2014 το 20,000 Days on Earth αναπαριστά μια μέρα από τη ζωή του Νικ Κέιβ.

Τι συνέβη με τον Μικ Τζάγκερ;

«Γνωρίζουμε ότι κινούμαστε σε επικίνδυνο έδαφος. Μπορεί να μας αποκαλέσετε επιτηδευμένους. Αλλά ζητήσαμε από μια μαέστρο της μυθοπλασίας, όπως ήταν η Μαριάν, να συμμετάσχει στη δημιουργία μας με τρόπο που θα την αποκάλυπτε. Είναι ένα είδος θεάτρου, αλλά ταυτόχρονα μια αληθινή ιστορία» λέει η Πόλαντ.

Η Φέιθφουλ εμπνεύστηκε από τον υπόγειο λογοτεχνικό κόσμο των ποιητών της beat γενιάς, και ιδίως από τον Άλεν Γκίνσμπεργκ. «Αυτό την έκανε να ζωντανέψει» θυμάται ο Φορσάιθ. «Για 50 χρόνια αναρωτιόταν τι συνέβη πραγματικά με τον Μικ Τζάγκερ… Η ταινία δημιουργήθηκε όταν ξεπέρασε αυτό το ερώτημα».

Στην καρδιά του Swinging London

Η Φέιθφουλ ξεκίνησε την καριέρα της ως τραγουδίστρια φολκ, τραγουδώντας σε καφετέριες του Λονδίνου στις αρχές της δεκαετίας του ’60.

Ο μάνατζερ των Rolling Stones, Άντριου Λουγκ Όλντχαμ, εντόπισε το ταλέντο της σε ένα πάρτι το 1964, περιγράφοντάς την με τη διάσημη φράση «ένας άγγελος με μεγάλα βυζιά», και μετά το As Tears Go By, το πρώτο τραγούδι που συνέθεσαν οι Τζάγκερ-Ρίτσαρντς, η καριέρα της απογειώθηκε: το 1965 κυκλοφόρησε ταυτόχρονα ένα φολκ άλμπουμ και ένα ποπ άλμπουμ, πρωταγωνίστησε σε ταινίες και κατέκτησε την καρδιά του Swinging London.

«Γυμνό κορίτσι στο πάρτι των Stones»

Στη συνέχεια ήρθαν τα χρόνια της εξάρτησης από την ηρωίνη και ενώ για τους Rolling Stones ήταν αποδεκτό να είναι ναρκομανείς και ακόλαστοι, σίγουρα δεν ήταν αποδεκτό για ένα κορίτσι από ανώτερη τάξη που είχε μεγαλώσει σε μοναστήρι.

Υπάρχει μια σκηνή στην ταινία στην οποία ο Τζορτζ ΜακΚάι, που υποδύεται τον ανακριτή της, της δείχνει ένα αντίγραφο της Evening Standard του Φεβρουαρίου 1967 με τον τίτλο «Γυμνό κορίτσι στο πάρτι των Stones».

Μπορείτε να καταλάβετε γιατί η Φέιθφουλ κατέρρευσε όταν τελείωσε η δεκαετία του ’60. Εκτός από το ότι κατακρίθηκε μετά τη σύλληψη στο Redlands και υπέστη μια σειρά αποβολών, είδε το τραγούδι της Sister Morphine -που ερμηνεύεται με λεπτή απόγνωση στην ταινία από την Γουότερχαουζ- να αποδίδεται στους Τζάγκερ-Ρίτσαρντς στο άλμπουμ των Stones του 1971, Sticky Fingers.

«Αλλά αυτή έσερνε τον Μικ στο μπαλέτο και σε αναγνώσεις ποίησης. Αυτοί οι τύποι θα ήταν μονίμως μαστουρωμένοι και θα έπαιζαν μπλουζ αν δεν ήταν η Μαριάν»

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Marianne Faithfull Official (@mariannefaithfullofficial)

Αν δεν ήταν η Μαριάν

«Κάποτε διάβασα μια συνέντευξη της Μαριάν όπου έλεγε ότι δεν χρησιμοποιεί τη μουσική ως θεραπεία. Έχει ήδη θεραπευτή, οπότε χρησιμοποιεί τη μουσική ως τρόπο να εξερευνήσει πράγματα που την ενδιαφέρουν» λέει η Γουότερχάουζ. «Συνεπώς, στο Sister Morphine υπάρχει φαντασία και μυθοπλασία. Και το να το τραγουδάω μου έδωσε αυτή την αίσθηση μιας πολύ περίεργης εξωσωματικής εμπειρίας. Την ένιωσα στο δωμάτιο».

«Βλέπεις τον Μικ και τον Κιθ να βγαίνουν από το δικαστήριο μετά τη σύλληψη στο Redlands και μοιάζουν με παράνομους, ενώ η Μαριάν θεωρείται η αποσταθεροποιητική δύναμη» λέει η Φόρσαϊθ. «Αλλά αυτή έσερνε τον Μικ στο μπαλέτο και σε αναγνώσεις ποίησης. Αυτοί οι τύποι θα ήταν μονίμως μαστουρωμένοι και θα έπαιζαν μπλουζ αν δεν ήταν η Μαριάν».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη ★60s/70s/80s★ (@70sdesperado)

Επιστρέφει από την καταστροφή

«Το κατεστημένο ανησυχούσε μήπως οι γυναίκες και οι κόρες τους πάρουν ιδέες», προσθέτει ο Πόλαντ. «Δεν της επιτράπηκε να βγει από τη δικαστική υπόθεση ακεραιότητα, αλλά κατάφερε να ανοίξει το δρόμο για τόσες πολλές γυναίκες καλλιτέχνιδες. Δεν θα υπήρχε η Μπίλι Άιλις χωρίς τη Μαριάν Φέιθφουλ».

«Είδα τη Μαριάν Φέιθφουλ να τραγουδάει στην Τάιμς Σκουέαρ της Νέας Υόρκης, το 1988», λέει η Κόρτνεϊ Λοβ, αναφερόμενη σε μια συναυλία που έγινε το ζωντανό άλμπουμ Blazing Away του 1990. «Δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ γιατί η Σάλι Γκρόσμαν, η γυναίκα στο εξώφυλλο του Bringing It All Back Home του Μπομπ Ντίλαμ, καθόταν δίπλα μου, αλλά τέλος πάντων… είναι στη σκηνή αυτή η γυναίκα που επιστρέφει από την καταστροφή και δίνει μια απίστευτη παράσταση με τον συν-συγγραφέα της Μπάρι Ρέινολντς, με τον οποίο είχε σαφώς μια σχέση. Ήταν απίστευτο».

«Ήθελαν να με καταστρέψουν!»

Πώς ανακάλυψε η Λοβ τη μουσική της Φέιθφουλ; «Ήμουν στο Πόρτλαντ του Όρεγκον, σε μια γκέι ντίσκο για όλες τις ηλικίες, όπου τα δύο μεγάλα άλμπουμ ήταν το Scary Monsters του Μπόουι και το Broken English», θυμάται. «Υπήρχε ένα τραγούδι όπου έλεγε τη λέξη c*** [Why D’Ya Do It?], το οποίο σκέφτηκα ότι ήταν γαμάτο. Όσον αφορά την επιρροή της, μισούσα πραγματικά να μας συγκρίνουν. Η Μαριάν ήταν διανοούμενη και εγώ δεν είμαι. Αυτή διάβαζε την Κόλαση του Δάντη και εμένα που αρέσουν οι φτηνές συγκινήσεις και τα ρεφρέν των Beatles. Αλλά θυμάμαι που έλεγε: “Ήθελαν να με καταστρέψουν!”. Το ξέρω καλά αυτό από εμπειρία. Δεν έχει άδικο».

«Η λέξη αντίφαση είναι αυτή που ταιριάζει καλύτερα στη Μαριάν. Είχε αριστοκρατική καταγωγή, αλλά μεγάλωσε σε ένα μικρό σπίτι στο Reading. Στηριζόταν στη σχέση της με τον Μικ, αλλά ήθελε να θεωρείται καλλιτέχνιδα με δική της αξία»

Κάτι από την εφηβεία

Η συνειδητοποίηση της επιρροής της Φέιθφουλ από τους Φόρσαϊθ και Πόλαντ οδήγησε στη συμμετοχή των τραγουδιστών που ερμηνεύουν τα τραγούδια της στην ταινία.

«Το As Tears Go By συνοψίζει την προαστιακή Αγγλία της δεκαετίας του ’70», λέει η Όρτον, η οποία ανακάλυψε τη Φέιθφουλ όταν ήταν εννέα ετών, αφού η μητέρα του βρήκε ένα δοκιμαστικό αντίτυπο ενός από τα άλμπουμ της στο κέντρο τέχνης όπου εργαζόταν. «Κυριακές και μουντός ουρανός. Όταν τραγουδάει “Το μόνο που ακούω είναι ο ήχος της βροχής που πέφτει στο έδαφος”, κάθεται μαζί μου στην άκρη του κρεβατιού και κοιτάζουμε από το ίδιο παράθυρο, ευχόμενοι να ήμασταν οπουδήποτε αλλού εκτός από εδώ. Αιχμαλωτίζει κάτι από την εφηβεία: την πλήξη, την κλειστοφοβία και τα όνειρα».

Αυτή η γυναίκα άγγελος με το καλύτερο κούρεμα

Για τη Γουότερχαουζ, ήταν η εικόνα που την κέρδισε πρώτα. «Θα ήμουν έφηβη, πιθανώς στο δωμάτιό μου, κοιτάζοντας μια φωτογραφία της, αναρωτιόμενη ποια είναι αυτή η γυναίκα άγγελος με το καλύτερο κούρεμα που έχω δει ποτέ. Σκεφτόμουν ότι το Broken English είχε το πιο ωραίο εξώφυλλο άλμπουμ, με το τσιγάρο στο χέρι της, και από εκεί άρχισα να απορροφώ τα πάντα για τη ζωή και τη μουσική της. Είχε τεράστια επίδραση σε μένα, γιατί με έμαθε να αποδέχομαι και να απολαμβάνω τη μοναδικότητα της φωνής μου».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Iain Forsyth & Jane Pollard (@iainandjane)

«Τρομακτική και φοβισμένη»

Όσον αφορά τη γυναίκα που κρυβόταν μέσα της, η Πόλαντ θυμάται τη Φέιθφουλ ως «εντυπωσιακή, ευάλωτη, αυτοκαταστροφική και αναμφισβήτητα αυθεντική», ενώ ο Φόρσαϊθ λέει ότι ήταν «τρομακτική… και φοβισμένη».

«Η λέξη αντίφαση είναι αυτή που ταιριάζει καλύτερα στη Μαριάν. Είχε αριστοκρατική καταγωγή, αλλά μεγάλωσε σε ένα μικρό σπίτι στο Reading. Στηριζόταν στη σχέση της με τον Μικ, αλλά ήθελε να θεωρείται καλλιτέχνιδα με δική της αξία. Κάποιος μας είπε ότι από τη στιγμή που η Μαριάν έπαιξε την Οφηλία, δεν σταμάτησε ποτέ. Ζούσε σε έναν κόσμο που η ίδια είχε δημιουργήσει».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Fk Yeah, Courtney Love | Curated by Tara (@fkyeahcourtneylove)

Κυριαρχούσε στο δωμάτιο

Στα τελευταία χρόνια, αυτός ο κόσμος περιλάμβανε τη συνεργασία με νεότερους καλλιτέχνες που την εκτιμούσαν και την καταλάβαιναν, μεταξύ των οποίων οι Τζάρβις Κόκερ και Νικ Κέιβ.

«Ήταν φοβερή» λέει η Αγγλίδα μουσικός Άννα Κάλβι, η οποία συνέβαλε στο λάιβ άλμπουμ της Φέιθφουλ, 20th Century Blues, του 1996, με το τραγούδι Falling Back.

«Με πήγε σε μια επίδειξη μόδας της Chloé και μου έδειχνε φορέματα, λέγοντας μου “η Άννα θέλει αυτό”. Ήμουν μαγεμένη και, αν και ήταν εκφοβιστική, ήταν και ζεστή. Μου είπε κάποτε ότι η εικόνα είναι σημαντική και ήταν πολύ συνειδητοποιημένη για το πώς η συμπεριφορά της τής έδινε δύναμη. Δεν συναντάς συχνά ανθρώπους που μπορούν να κυριαρχήσουν σε ένα δωμάτιο όπως η Μαριάν Φέιθφουλ».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Broken English (@brokenenglish.film)

Έτσι είναι φτιαγμένα τα πράγματα

«Η Μαριάν έκανε πράγματα που ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της, πράγματα που δεν ήταν της μόδας για μια γυναίκα να κάνει εκείνη την εποχή» λέει η Γουότερχαουζ. «Κατέστρεψε εντελώς αυτές τις προσδοκίες και δημιούργησε το δικό της μονοπάτι».

Η Λοβ, η οποία ως χήρα του Κερτ Κομπέιν μπορεί να καταλάβει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο τι πέρασε η Φέιθφουλ, λέει: «Είναι θέμα αξιοπρέπειας. Και άρνηση να καθοριστεί από μια βραχυπρόθεσμη σχέση με τον Μεγάλο Άντρα. Μου είπε ότι το να είναι “το κορίτσι στο χαλί” την είχε πραγματικά ταλαιπωρήσει και ότι δεν έπρεπε να είχε συμβεί αυτό».

Μετά από μια παύση, η Λοβ προσθέτει: «Αλλά έτσι είναι φτιαγμένα τα πράγματα, σωστά;». Η Φέιθφουλ, που δεν ήταν ποτέ από τους συναισθηματικούς ανθρώπους, δεν θα μπορούσε να το εκφράσει καλύτερα.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Marianne Faithfull Official (@mariannefaithfullofficial)

*Το Broken English βγαίνει στις αίθουσες στις 20 Μαρτίου. Μια προεπισκόπηση της ταινίας με ζωντανές μουσικές παραστάσεις θα γίνει στο Barbican του Λονδίνου στις 18 Μαρτίου, barbican.org.uk. Η ταινία θα προβληθεί επίσης στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Δουβλίνου στις 25 Φεβρουαρίου και στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Γλασκόβης στις 26-27 Φεβρουαρίου.

*Με στοιχεία από thetimes.com