Teneo Insights: Οι 3 προκλήσεις της Ευρώπης το 2026- Ουκρανία, εμπορικός πόλεμος, ακροδεξιά

Τις σοβαρές γεωπολιτικές προκλήσεις που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η Ευρώπη αναδεικνύει για ακόμη μία χρονιά η Teneo Insights, η οποία στο outlook του 2026 βλέπει λίγα πράγματα να αλλάζουν προς τη σωστή κατεύθυνση.

Όπως εξηγεί, η Ρωσία και η Ουκρανία συνεχίζουν να βρίσκονται σε πόλεμο φθοράς, με την Ουκρανία να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και στρατιωτική υποστήριξη, ενώ η Ρωσία πλήττεται από διεθνείς κυρώσεις που επηρεάζουν την οικονομία της.

Οι εντάσεις και στις δύο πλευρές ενισχύουν την ανάγκη για μια διπλωματική λύση, αν και η βιωσιμότητα οποιασδήποτε συμφωνίας παραμένει αβέβαιη. Οι όροι που θα διέπουν την επίλυση της σύγκρουσης θα έχουν σοβαρές συνέπειες για την Ουκρανία, την Ευρώπη και την εμπιστοσύνη στους δυτικούς θεσμούς.

Επίσης, η Teneo Insights βλέπει σημαντικές προκλήσεις για την Ευρώπη και στον εμπορικό τομέα, λόγω του ανταγωνισμού με τις υπερδυνάμεις, ιδιαίτερα τις ΗΠΑ και την Κίνα. Παρά τις συμφωνίες που επιτεύχθηκαν με τις ΗΠΑ, οι κίνδυνοι παραμένουν όσον αφορά την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών και τη στρατηγική διαφοροποίησης του εμπορίου.

Επίσης, η συνεχής άνοδος των δεξιών πολιτικών δυνάμεων στην Ευρώπη δημιουργεί εσωτερικές εντάσεις, καθώς οι κυβερνήσεις πρέπει να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις πιέσεις της ακροδεξιάς.

Πόλεμος φθοράς

Με την πέμπτη χρονιά του πολέμου φθοράς της Ρωσίας να πλησιάζει, τα σημάδια εξάντλησης γίνονται ολοένα και πιο εμφανή και στις δύο πλευρές, σύμφωνα με την Teneo Insights.

Οι Ουκρανικές δυνάμεις αγωνίζονται να αποκρούσουν επιθέσεις εδάφους και αέρα, ενώ αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και περιορισμούς στην εξωτερική στρατιωτική υποστήριξη.

Επιπλέον, η επαναλαμβανόμενη έλλειψη βασικών υπηρεσιών, η επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης και οι υψηλού προφίλ έρευνες για διαφθορά υπονομεύουν το ηθικό και την ανθεκτικότητα των Ουκρανών.

Από την πλευρά της Ρωσίας, η οικονομία δείχνει πολλαπλά σημάδια δυσχέρειας υπό το βάρος των διεθνών κυρώσεων, οι οποίες πλέον στοχεύουν όλο και περισσότερο στα κρίσιμα ενεργειακά έσοδα της Μόσχας.

Η πίεση που ασκείται από τις δύο πλευρές, σε συνδυασμό με την πολιτική πίεση από την κυβέρνηση Τραμπ, οδηγεί σε μια νέα αναζήτηση διπλωματικής συμφωνίας. Ωστόσο, ακόμα κι αν τελικά επιτευχθεί μια συμφωνία, η εφαρμογή και η βιωσιμότητά της δεν μπορούν να θεωρηθούν δεδομένες.

Οι όροι υπό τους οποίους θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία θα έχουν διαρκείς συνέπειες για την Ουκρανία, την Ευρώπη και την εμπιστοσύνη στους Δυτικούς θεσμούς.

Μια συμφωνία που διατηρεί την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία της Ουκρανίας, ενώ παρέχει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας, θα αποτελούσε την απαραίτητη προϋπόθεση για την οικονομική ανάνηψη, τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η ΕΕ και τις ευκαιρίες επενδύσεων, εκτιμά η Teneo Insights.

Αντίθετα, η αποτυχία να εξασφαλιστούν τα σύνορα, η ανεξαρτησία και η μακροπρόθεσμη ασφάλεια της Ουκρανίας, θα άφηνε τη χώρα ευάλωτη σε μια νέα ρωσική επιθετικότητα και επιρροή, καθιστώντας δυνητικά το δεύτερο μεγαλύτερο κράτος της Ευρώπης μια μακροπρόθεσμη πηγή αστάθειας.

Άλλωστε, κατά την Teneo Insights η Ρωσία δεν φαίνεται να εγκαταλείπει τους ευρύτερους γεωπολιτικούς της στόχους, οι οποίοι περιλαμβάνουν τη διάβρωση των βασικών δυτικών θεσμών, την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και την επέκταση της επιρροής της στην αντιληπτή σφαίρα επιρροής της.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι ενέργειες της Ρωσίας θα παραμείνουν μια σημαντική πηγή αναταραχής και αβεβαιότητας στο άμεσο μέλλον και μια ενδεχόμενη στρατιωτική απειλή για το μέσο και μακροπρόθεσμο διάστημα.

Εμπορικός ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων

Το 2025, η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο κατάφεραν να επιτύχουν συμφωνίες με τις ΗΠΑ, αλλά οι συμφωνίες σε υψηλό επίπεδο παραμένουν εύθραυστες, κατά την Teneo Insights.

Οι κίνδυνοι στην εφαρμογή των φιλόδοξων επενδυτικών και αγοραστικών δεσμεύσεων των Ευρωπαίων παραμένουν, λόγω των συνεχών νομικών και πολιτικών αβεβαιοτήτων στην Ουάσιγκτον και του αλληλοεπιδρούντος ρόλου του εμπορίου με τις ευρύτερες αβεβαιότητες της διατλαντικής και παγκόσμιας γεωπολιτικής, περιλαμβανομένων των σχέσεων της Ευρώπης με την Κίνα.

Όσον αφορά τις σχέσεις με το Πεκίνο, οι φήμες συνεχίζονται για το αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενεργοποιήσει το Αντίμετρο Εκβιασμού της. Η Ευρώπη θα παρακολουθεί στενά το νέο Πενταετές Σχέδιο της Κίνας και τις υποσχέσεις της για σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ηλεκτρικά οχήματα.

Πέραν των παραπάνω, κατά την Teneo Insights, για την ΕΕ, η βαθύτερη πρόκληση εντοπίζεται στην εσωτερική συντονισμένη δράση. Αυτό ισχύει λιγότερο μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς το “σοκ της Κίνας” έχει φέρει το Βερολίνο πιο κοντά στον ευρωπαϊκό συνασπισμό, αλλά είναι όλο και πιο εμφανές μεταξύ των κυβερνήσεων και του βιομηχανικού τομέα, ο οποίος συνεχίζει να εξαρτάται από τις σχέσεις με την Κίνα, παρά την αυξανόμενη στρατηγική ανησυχία.

Δύσκολη η διαφοροποίηση

Οι προσπάθειες διαφοροποίησης του εμπορίου παραμένουν εκτεθειμένες στον ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων. Η νέα εμπορική πίεση από τις ΗΠΑ στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού προσφέρει στους εταίρους όρους πιο ευνοϊκούς για την φορολόγηση της τεχνολογίας και για τις γεωγραφικές ονομασίες, σε συνδυασμό με συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας που η Ευρώπη δεν μπορεί να ανταγωνιστεί.

Η αντίπροσφορά της ΕΕ βασίζεται στην αξιοπιστία και τη ρυθμιστική συνέπεια, αν και οι μεγαλύτερες εμπορικές συμφωνίες δεν έχουν περάσει χωρίς αμφισβήτηση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τρέχει τώρα για να μειώσει τα εγχώρια ρυθμιστικά βάρη. Αντιλαμβανόμενοι αυτές τις αλλαγές, οι εμπορικοί εταίροι από το Ηνωμένο Βασίλειο έως την Ινδία πιέζουν για εξαιρέσεις και απαλλαγές από τα κύρια έργα της ΕΕ, όπως ο Μηχανισμός Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM).

Η επιδίωξη της Ευρώπης να επεκτείνει και να διαφοροποιήσει τους εμπορικούς δεσμούς μπορεί να δοκιμάσει τις μακροχρόνιες πεποιθήσεις της. Εξωτερικές πιέσεις συνεργάζονται με την εσωτερική ώθηση για απλοποίηση των ρυθμίσεων και την αυξανόμενη συζήτηση για την ολοκλήρωση της ακόμη κατακερματισμένης εσωτερικής αγοράς της ΕΕ.

Η πρόοδος προς την ανάπτυξή της, η μείωση της γραφειοκρατίας και οι διαπραγματεύσεις του πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ θα είναι οι πιο σημαντικές εξελίξεις για το 2026, ακόμα και αν η παγκόσμια γεωοικονομία συνεχίσει να κυριαρχεί στα πρωτοσέλιδα.

Ο καταλύτης… άκρα Δεξιά

Τι θα συμβεί στη συνεχιζόμενη στροφή της ευρωπαϊκής πολιτικής προς τα δεξιά; Αυτό είναι ένα σοβαρό ερώτημα κατά την Teneo Insights, καθώς ένας κεντρικός καταλύτης είναι η διάθεση των μετριοπαθών συντηρητικών δυνάμεων να συνεργαστούν με τη άκρα Δεξιά και η πρόθεση της τελευταίας να μετριάσει τις θέσεις της.

Για παράδειγμα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η προσοχή θα στραφεί στο αν η περιστασιακή δεξιόστροφη συμμαχία ψηφοφορίας εξελιχθεί σε κάτι πιο βιώσιμο. Εν μέσω συνεχιζόμενων φημών για έκτακτες εκλογές στην Ισπανία, παρόμοια ερωτήματα θα μπορούσαν να προκύψουν και εκεί.

Αντίθετα, στην Ουγγαρία, η άκρα δεξιά έχει μακροχρόνια εξασφαλίσει την εκτελεστική εξουσία. Οι εκλογές εκεί θα δοκιμάσουν όχι μόνο τη δύναμη του Βίκτορ Όρμπαν, αλλά ίσως να αναδείξουν και ερωτήματα για την ποιότητα των θεσμών σε ένα σενάριο όπου το κόμμα του, το Fidesz, χάνει την ψήφο, μετά από χρόνια που ο Όρμπαν έχει στελεχώσει τα θεσμικά όργανα με πιστούς του. Ο ρόλος των εξωτερικών παραγόντων θα παρακολουθηθεί επίσης στενά, περιλαμβανομένων των σεναρίων για ενδεχόμενη χρηματοδότηση από τη διοίκηση των ΗΠΑ.

Σε όλη την Ευρώπη, η συνεχιζόμενη άνοδος της άκρας δεξιάς ενισχύει τις δύσκολες αντιφάσεις για τις κυβερνήσεις. Από τη μία πλευρά, οι διαρθρωτικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις είναι επείγουσες για να αντιμετωπιστεί η αίσθηση κοινωνικής στασιμότητας πάνω στην οποία τρέφεται η άκρα δεξιά.

Από την άλλη πλευρά, η δύναμη των δεξιών δυνάμεων αποθαρρύνει τα κεντρώα κόμματα να αναλάβουν τολμηρές μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες βραχυπρόθεσμα, εφόσον διαθέτουν τις απαιτούμενες πλειοψηφίες. Αυτό το μοτίβο είναι εμφανές στις μεγάλες οικονομίες.

Εν μέσω ισχυρών δημοσκοπήσεων για την ακροδεξιά AfD και πέντε περιφερειακών εκλογών στη Γερμανία, η δαπάνες ρεκόρ για άμυνα και υποδομές αντιτίθενται στην αργή πρόοδο στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Στη Γαλλία, όλα τα μάτια θα είναι στραμμένα στη νέα δίκη της Μαρίν Λεπέν, ενώ η «παγωμένη» μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού παραμένει το τίμημα για την σχετική κυβερνητική σταθερότητα έως τις εκλογές του 2027.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση παραμένει παγιδευμένη ανάμεσα στην εσωτερική αντίσταση του Εργατικού Κόμματος στις περικοπές δαπανών και την ευρεία δυσαρέσκεια για τις αυξήσεις φόρων, ενώ οι τοπικές εκλογές ενδέχεται να βοηθήσουν τον Νάιτζελ Φάρατζ και το κόμμα του να εδραιωθούν περαιτέρω.

Πηγή: ΟΤ