Φιγαλεία Ηλείας: ο αρχαίος ναός, η κρήνη και η Ζούρτσα

Κωμόπολη με παραδοσιακό χρώμα, πετρόχτιστα σπίτια, βρύσες και τρεχούμενα νερά, η Νέα Φιγαλεία βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Ηλείας, νοτιοανατολικά της Ζαχάρως.

Η Ζούρτσα, όπως ονομαζόταν παλαιότερα η Νέα Φιγαλεία, χρονολογείται κατά πάσαν πιθανότητα από τον 11ο-12ο αιώνα μ.Χ. Η συγκρότηση του οικισμού, που εξελίχθηκε σταδιακά σε κεφαλοχώρι, συνδέεται εξ όσων γνωρίζουμε με την ίδρυση της μονής της Παναγίας της Λιγοβάης, στο β’ μισό του 10ου αιώνα. Οι κάτοικοι της Ζούρτσας είχαν σημαντική συνεισφορά στον επαναστατικό αγώνα του 1821.

Στη σύγχρονη κωμόπολη δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης ο αποκατεστημένος βυζαντινός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, γνωστός ως Μοναστήρι, και η εκκλησία του Αγίου Ονουφρίου, σε ύψωμα με όμορφη θέα.


Στο πετρόχτιστο κτίριο του Λαογραφικού Μουσείου της Νέας Φιγαλείας εκτίθενται οικιακά σκεύη, αργαλειός, ενδυμασίες, αγροτικά εργαλεία, εκκλησιαστικά αντικείμενα κ.ά.

Ανατολικά της κωμόπολης βρίσκεται το χωριό Πετράλωνα, με την εκκλησία της Παναγίας και ωραία θέα.

Νοτιοανατολικά της Νέας Φιγαλείας, κοντά στα όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Μεσσηνίας και το περίφημο φαράγγι της Νέδας, οι ταξιδιώτες ανακαλύπτουν έναν άγνωστο εν πολλοίς αρχαιολογικό χώρο. Πρόκειται για τα λείψανα της αρχαίας Φιγαλείας, που κατείχε τη θέση του ομώνυμου σύγχρονου οικισμού.

Η Φιγαλεία (Φιγάλεια) υπήρξε σημαντική αρκαδική πόλη της αρχαιότητας. Οι κάτοικοί της ήταν εκείνοι που ανέγειραν κατά τους Κλασικούς Χρόνους (τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ.) τον περικαλλή ναό του Επικούριου Απόλλωνα στη θέση «Βάσσες» του όρους Κωτιλίου, καθώς ο θεός τούς είχε απαλλάξει από επιδημία πανώλης κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου.

Τη Φιγαλεία περιέβαλλε ισχυρή οχύρωση (σώζονται τμήματα του οχυρωματικού περιβόλου σε μεγάλο ύψος). Οι αρχαίες πηγές κάνουν λόγο για αγορά, γυμνάσιο, θέατρο, καθώς και για ιερά της Αρτέμιδος Σωτήρος, του Διονύσου Ακρατοφόρου και της Ευρυνόμης.

Τα νομίσματα της πόλης μαρτυρούν πως υπήρχε λατρεία της Υγείας, του Ασκληπιού, της Αφροδίτης και της Νέδας ή Τύχης.

Το πλέον αξιόλογο ανασκαμμένο μνημείο της αρχαίας Φιγαλείας είναι ο ναός της Αθηνάς και του Διός Σωτήρος, σε χαμηλό λόφο που είχε κατοικηθεί από τους Προϊστορικούς Χρόνους. Η διάρκεια ζωής του ναού (ορθογώνιο κτίριο με πρόναο και σηκό) εκτείνεται από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τους Πρώιμους Ρωμαϊκούς Χρόνους. Πάντως, τα αρχαιολογικά ευρήματα φανερώνουν ότι το ιερό πρέπει να υπήρχε ήδη από την Αρχαϊκή Περίοδο. Στους Βυζαντινούς Χρόνους ή επί Φραγκοκρατίας ο ναός μετατράπηκε κατά τα φαινόμενα σε οικία.