Η «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» στην Πορτογαλία

Αυτές τις μέρες προβάλλεται στις αίθουσες από τη New Star η ταινία «Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων» της γνωστής ηθοποιού Μαρία ντε Μεντέιρος, παραγωγής 2000, με αφορμή την επέτειο από την ανατροπή της χούντας στην Πορτογαλία.

Η ταινία είναι το χρονικό μιας εξέγερσης. Στην Πορτογαλία, τη νύχτα της 24ης προς την 25η Απριλίου του 1974, το ραδιόφωνο αναμεταδίδει ένα απαγορευμένο τραγούδι, την «Grândola». Το τραγούδι που ακούγεται αποτελεί το σύνθημα μιας στρατιωτικής κινητοποίησης που οργάνωσε το Κίνημα Ενόπλων Δυνάμεων (ΚΕΔ) και έμελλε να αλλάξει την όψη και το μέλλον της μικρής αυτής χώρας αλλά και πολλών μεγάλων περιοχών της Αφρικής.
Στις τρεις το πρωί, οι επαναστάτες παρελαύνουν στη Λισσαβόνα. Μέσα σε 24 ώρες και με την ενεργή συμπαράσταση και συμμετοχή του ξεσηκωμένου λαού, η πιο παλιά δικτατορία της Ευρώπης ανατρέπεται μετά από 48 ολόκληρα χρόνια!

Η πορτογαλική επανάσταση ήταν ένα από τα πιο σπουδαία γεγονότα του 1974.

Στην ιστορία πέρασε σαν «Επανάσταση των Γαρυφάλλων», από τα γαρίφαλα που έραινε ο λαός τους στρατιώτες, ή σαν Απριλιανή επανάσταση. Το αντιδικτατορικό λαϊκό κίνημα στην Ελλάδα ωθήθηκε από τα γεγονότα της Πορτογαλίας για να κάνει τη δική του επανάσταση ενάντια στη στρατιωτικοφασιστική δικτατορία.

Το φασιστικό δικτατορικό καθεστώς εγκαθιδρύθηκε στην Πορτογαλία το 1926. Η κρίση που μάστιζε τη χώρα την εποχή εκείνη, οξύνθηκε από τον υπερδεκαετή αποικιακό πόλεμο που διεξήγαγε το φασιστικό καθεστώς της στην Αγκόλα, τη Μοζαμβίκη και τη Γουινέα. Ο μισός και πλέον κρατικός προϋπολογισμός είχε διατεθεί γι’ αυτόν το πόλεμο. Η φτώχεια και η καθυστέρηση αυξήθηκε και δημιούργησε γενική δυσαρέσκεια στο λαό, αλλά και στο στρατό.

Το 1973 ιδρύθηκε το Κίνημα των Ενόπλων Δυνάμεων (ΚΕΔ), που, πριν από την 25η του Απρίλη, αποκαλούνταν Κίνημα των Λοχαγών. Το Μάρτη του 1974 ξεσπούν αντικυβερνητικές εκδηλώσεις σε αρκετές στρατιωτικές μονάδες. Στις 25 Απρίλη, εξεγερμένες στρατιωτικές μονάδες μπήκαν στη Λισαβόνα και ανέτρεψαν την κυβέρνηση Καετάνο, διαδόχου του δικτάτορα Σαλαζάρ. Το ΚΕΔ σχημάτισε το Συμβούλιο Εθνικής Σωτηρίας, που αποτέλεσε τη νέα κυβέρνηση και προχώρησε στην αντικατάσταση των κυβερνητών στις υπερπόντιες επαρχίες, διέλυσε την εθνοσυνέλευση, το Συμβούλιο του Κράτους, τη φασιστική Εθνική Λαϊκή Δράση και τη μυστική αστυνομία.

Απελευθέρωσε τους πολιτικούς κρατούμενους, νομιμοποίησε τα κόμματα, επέτρεψε την ανάπτυξη λαϊκής δράσης και κατάργησε τη λογοκρισία του Τύπου. Ήρθε σε επαφή με τους ηγέτες των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων των πορτογαλικών αποικιών της Αφρικής και προχώρησε στην απελευθέρωση και την ανεξαρτησία τους.

Το Μάη, ανακηρύσσεται Πρόεδρος στη χώρα και σχηματίζεται προσωρινή κυβέρνηση που συμπεριλαμβάνει και εκπροσώπους όλων των πολιτικών κομμάτων και του ΚΚΠ. Μετά από ένα διάστημα αμφιταλάντευσης και μεταρρυθμίσεων αλλά και διαφωνιών μέσα στην κυβέρνηση ματαιώνεται από το ΚΕΔ η προσπάθεια των αντιδραστικών δυνάμεων για το σταμάτημα των μεταρρυθμίσεων, ενώ το Μάρτη του 1975, λαός και στρατός ματαίωσαν απόπειρα πραξικοπήματος. Το ΚΕΔ θεσμοθετείται και αποτελεί κρατικό όργανο μαζί με τη συγκρότηση επαναστατικού συμβουλίου. Ταυτόχρονα προχωρούν στην εθνικοποίηση των τραπεζών, των ασφαλιστικών εταιριών εκτός απ’ αυτές που είχαν επενδύσεις ξένων κεφαλαίων, των βασικών κλάδων της βιομηχανίας και των μεταφορών και στην προοδευτική αγροτική μεταρρύθμιση (μοίρασαν τη γη στους καλλιεργητές της).

Η πτώση του Φράνκο στην Ισπανία αλλά και της χούντας στην Ελλάδα θεωρούνται επακόλουθα της Επανάστασης των Γαριφάλων στην Πορτογαλία.

Με την απελευθέρωση των αποικιών, άλλαξε ο πολιτικός χάρτης του νότου της Αφρικής. Η Πορτογαλία, ως χώρα του ΝΑΤΟ, δέχτηκε ασφυκτική οικονομική και πολιτική πίεση από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία, ενώ σημαντικό ρόλο για το πισωγύρισμα και αυτών των αστικοδημοκρατικών μεταρρυθμίσεων έπαιξε η σοσιαλδημοκρατία με τη βοήθεια της Σοσιαλιστικής Διεθνούς. Για μια ακόμη φορά αποδείχτηκε πως ο συσχετισμός δυνάμεων είναι κρίσιμο ζήτημα στην εξέλιξη και την προοπτική της επανάστασης σε συνδυασμό με το ζήτημα της εξουσίας. Ανεξάρτητα από τη μετέπειτα πορεία, η «επανάσταση των γαριφάλων» πέρασε στην ιστορία, γράφοντας τη δική της ιστορία.

Δείτε πού προβάλλεται η ταινία