Σαλαμίνα

Σύμφωνα με τη μυθολογία, το όνομα Σαλαμίνα δόθηκε στο νησί από τον Κυχρέα, για να τιμήσει τη μητέρα του Σαλαμίνα που ήταν αδερφή της Αίγινας και μία από τις 50 κόρες του θεού Ασωπού. Το νησί είναι επίσης γνωστό ήδη από την αρχαιότητα και ως Κούλουρη, από το ακρωτήριο «Κόλουρις άκρα» (σήμερα Πούντα) στο οποίο ήταν χτισμένη η αρχαία πόλη, καθώς και το λιμάνι του 4ου αιώνα π.Χ.

Την περίοδο της Τουρκοκρατίας λόγω της θέσης του έπαιξε σπουδαίο ρόλο στους αγώνες και ταυτόχρονα απολάμβανε ορισμένα προνόμια. Υπήρξε καταφύγιο προσφύγων (των Αθηναίων το 1687 και κατοίκων της Αττικής και της Βοιωτίας το 1770 και το 1821). Από εκεί βγήκε και η φράση «πήγε η ψυχή μου στην Κούλουρη». Το 1830 ο Καποδίστριας ίδρυσε το παλιό 1ο Δημοτικό Σχολείο, το οποίο λειτούργησε μέχρι το 1981. Σήμερα σε αυτό στεγάζεται το αρχαιολογικό μουσείο. Μετά το τέλος της Επανάστασης στο νησί άκμασαν τα ναυτικά επαγγέλματα. Σημαντικό γεγονός ήταν και η εγκατάσταση στο νησί του Πολεμικού Ναύσταθμου το 1878, στη Φανερωμένη, και από το 1881 στη σημερινή του θέση.
Οι φυσικές του ομορφιές, η πλούσια ιστορική κληρονομιά, τα αξιοθέατα, ο βιολογικός καθαρισμός των νερών και η μικρή απόσταση από την Αθήνα έχουν μετατρέψει τη Σαλαμίνα σε ελκυστικό τουριστικό θέρετρο, ωστόσο καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια να διατηρηθούν οι παραδόσεις για να μην αλλοιωθεί ο χαρακτήρας του. Για το σκοπό αυτό δραστηριοποιούνται ο Σύλλογος Αγροτονεάνιδων, στο οποίο διδάσκεται κοπανέλι (τηλ. 210 4655183) αλλά και οι μελισσοκομικοί συνεταιρισμοί Σαλαμίνας & Αιγίνης και ο «Ο Αίας» (τηλ. 210 4671450-51)

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ-ΜΟΥΣΕΙΑ
Λαογραφικό Μουσείο και Βιβλιοθήκη Δήμου Σαλαμίνας. Στεγάζονται στο κτίριο του νέου Δημαρχείου, στη λεωφόρο Κων/νου Καραμανλή. Μέσα από τα αντικείμενα του Λαογραφικού Μουσείου μπορεί κανείς να γνωρίσει την ιστορία της Σαλαμίνας. Μεταξύ άλλων θα δει αντρικές και γυναικείες στολές, έπιπλα, αργαλειοί, οικιακά σκεύη, γεωργικά, μελισσοκομικά εργαλεία, ομοιώματα εμπορικών και αλιευτικών πλοίων, όπλα, εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη, σπάνια έγγραφα, νομίσματα, φωτογραφικό υλικό και πίνακες ζωγραφικής. Το μουσείο λειτουργεί καθημερινά, Δευτ.-Παρ. 8.30 π.μ.–14.30 μ.μ. Για επισκέψεις τα Σαββατοκύριακα απαιτείται συνεννόηση εκ των προτέρων (τηλ. 210 4654180).

Αρχαιολογικό Μουσείο
Στεγάζεται στο παλιό 1ο Δημοτικό Σχολείο (Καποδιστριακό), στην οδό Πολ. Λεμπέση, στο κέντρο της πόλης. Ανακαινίστηκε πρόσφατα και θα λειτουργήσει σε λίγους μήνες.
Θα φιλοξενήσει περίπου τρεις χιλιάδες αντικείμενα προϊστορικών και κλασικών χρόνων που έχουν βρεθεί σε διάφορες ανασκαφές στη Σαλαμίνα.

Ευριπίδειο Θέατρο
Παναγία Ελευθερώτρια. Βρίσκονται στο λόφο Πατρίς, στο κέντρο της πόλης. Το θέατρο είναι χωρητικότητας 2.500 θέσεων και εκεί γίνονται όλες οι μεγάλες συναυλίες, οι θεατρικές παραστάσεις, καθώς και άλλες εκδηλώσεις. Η Παναγία η Ελευθερώτρια είναι ένα μικρό πανέμορφο ναΰδριο νησιώτικης αρχιτεκτονικής που γιορτάζει στις 12 Οκτωβρίου, την απελευθέρωση του νησιού από τους Γερμανούς κατακτητές.

Ανεμόμυλοι
Βρίσκονται στο λόφο του Αγίου Νικολάου, που είναι απέναντι από το λόφο Πατρίς, στο κέντρο της πόλης. Πρόκειται για κτίσματα του 18ου αιώνα.

Ι. Ν. Αγίου Δημητρίου
Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στην οδό Αγίου Δημητρίου, και είναι ο πιο παλιός ναός της Σαλαμίνας. Χτίστηκε το 1806 και είναι βασιλικού ρυθμού. Περιλαμβάνει αγιογραφίες του μεγάλου Σαλαμίνιου ζωγράφου Πολυχρόνη Λεμπέση, γλυπτά του Γιαννούλη Χαλεπά καθώς και τον τάφο του αρχιστράτηγου της Επανάστασης του 1821 Γεώργιου Καραϊσκάκη.

Ι. Ν. Αγίου Μηνά
Είναι ο μητροπολιτικός ναός και βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στην οδό Αγίου Μηνά. Περιλαμβάνει έργα του Πολυχρόνη Λεμπέση και του Γιαννούλη Χαλεπά.

Ιστορική Μονή Παναγίας Φανερωμένης
Χρονολογείται στο 17ο αιώνα και βρίσκεται βορειοδυτικά του νησιού. Έπαιξε μεγάλο ρόλο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Ο ηγούμενος της, Γρηγόριος, υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Σε αυτή μεταφέρθηκε η βιβλιοθήκη της τότε «Κοινότητας των Αθηνών» και εδώ συναντιόνταν οι οπλαρχηγοί και συγκεντρώνονταν τρόφιμα και λάφυρα. Επίσης, εδώ έβρισκαν περίθαλψη και θεραπεία οι πληγωμένοι. Στην αυλή της μονής υπάρχει ο τάφος του οπλαρχηγού Ιωάννη Γκούρα. Ο ναός είναι βασιλικού ρυθμού, χτίστηκε από τον όσιο Λαυρέντιο (κατά τον κόσμο Λάμπρο Κανέλλο) το 1670, αγιογραφήθηκε το 1735 από τον αγιογράφο Γεώργιο Μάρκο και περιλαμβάνει 3.500 μορφές. Το μοναστήρι διαθέτει μεγάλο ξενώνα και γυναικείο οίκο ευγηρίας. Γιορτάζει στις 23 Αυγούστου.

Σπίτι Άγγελου Σικελιανού
Βρίσκεται στην παραλία της Μονής Φανερωμένης. Σε αυτό το μικρό σπίτι ζούσε για πολλά χρόνια ο ποιητής και εδώ εμπνεύστηκε και έγραψε τα πιο σημαντικά του έργα. Ανακατασκευάστηκε και σύντομα θα λειτουργήσει ως μουσείο.

Βυζαντινά και μεταβυζαντινά ναΰδρια
Του Αγίου Γρηγορίου στα Περιβόλια, του Αγίου Δημητρίου στα Παλιάμπελα, του Αγίου Γεωργίου στην ομώνυμη περιοχή, του Αγίου Ιωάννη στην περιοχή Λούτσα-Καρνάγια, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και του Αγίου Χαραλάμπου στο Μπόσκο, του Αγίου Νικολάου στο Μπατσί, της Αγίας Παρασκευής και του Αγίου Ελευθερίου στην περιοχή Αγίας Παρασκευής, της Παναγίας Βροντού στην περιοχή Βροντού, της Αγίας Κυριακής και της Ζωοδόχου Πηγής στην περιοχή Λούμιθι-Βρετό.

NOTIA ΠΛΕΥΡΑ
Στις περιοχές Αιάντειο, Κακή Βίγλα, Κανάκια, Περιστέρια, Σατερλί και Κολώνες υπάρχουν σημαντικά αξιοθέατα:

• Ιστορική Μονή Αγίου Νικολάου Λεμονίων (17ου αι.) – Ναϋδριο Αγίου Ιωάννου Καλυβίτη (10ου αι.) Βρίσκονται στο πευκόφυτο δάσος προς τα Κανάκια.
• Σπήλαιο Ευριπίδη – Ιερό του Διονύσου. Στην περιοχή Περιστέρια.
• Πέτρινος Φάρος. Στο ακρωτήρι Λυκόπουλο, μετά τα Περιστέρια και πριν από τις Κολώνες.
• Κυκλοτερές ταφικό μνημείο (4ου αι. π.Χ.) Στην περιοχή Κολώνες.
• Ι. Ν. Κοίμησης Θεοτόκου (11ου αι.) Βρίσκεται κοντά στην πλατεία του Αιαντείου (Μούλκι).
• Ναϋδριο Ματαμόρφωσης του Σωτήρα (11ου αι.) Βρίσκεται κοντά στην πλατεία του Αιαντείου (Μούλκι).
• Ιερά Μονή Υπαπαντής. Βρίσκεται στην περιοχή Φλεβαριώτισσα.
• Ερείπια της ομηρικής πόλης της Σαλαμίνας. Βρίσκονται στην περιοχή Κανάκια.
• Βυζαντινά και μεταβυζαντινά ναΰδρια. Αγ. Δημητρίου στο Σατερλί, Αγ. Γεωργίου στο Γκίνανι, Αγ. Νικολάου στο Χαλιώτι, Αγ. Χαραλάμπου στο Καμπόλι, Αγ. Γεωργίου στην ομώνυμη περιοχή, Εισόδια της Θεοτόκου στο Πέρανι, Αγ. Μαρίνας, Αγ. Ζώνης και Μεταμόρφωση του Σωτήρα στην Κακή– Βίγλα, Αγ. Αθανασίου στο Κατσούλι.

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ

Στις περιοχές Αμπελάκια, Σελήνια, Καματερό αξίζει να δείτε:

• Ερείπια της ιστορικής πόλης «Κόλουρις» και λιμανιού του 4ου π. Χ. αιώνα στην παραλία των Αμπελακίων
• Τύμβος των Σαλαμινομάχων στην Κυνόσουρα
• Πέτρινο Θεατράκι.Βρίσκεται στην παραλία των Σεληνίων.
• Τμήμα πύργου Αρχαίου Τείχους. Βρίσκεται πίσω από τον Ι. Ν. Κοίμησης Θεοτόκου στο λόφο του Καματερού.
• Ι. Ν. Εισοδίων Θεοτόκου (έργα Π. Λεμπέση, Δ. Ανδριανού, Γ. Χαλεπά). Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης των Αμπελακίων.
• Βυζαντινά και μεταβυζαντινά ναϋδρια. Της Υπαπαντής, του Αγίου Πέτρου, του Αγίου Ιωάννη και της Αγίας Τριάδας στα Αμπελάκια.

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Γιορτή του Ψαρά
Μεγάλο λαϊκό πανηγύρι στο τέλος Αυγούστου που διοργανώνουν ο δήμος Σαλαμίνας και ο Αλιευτικός Σύλλογος του νησιού. Προσφέρονται ψητά ψάρια και άφθονο κρασί.
Αποκριάς
Ο δήμος Σαλαμίνας οργανώνει καρναβάλι και την παραδοσιακή Κουλουριώτικη Αποκριά με αναβίωση εθίμων. Προσφέρονται γλυκό κρασί, το πατροπαράδοτο γαλακτομπούρεκο (πουπέκι) και μακαρόνια με τυρί. Επίσης και ο δήμος Αμπελακίων οργανώνει καρναβάλι.
Καραϊσκάκεια
Πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις προς τιμήν του ήρωα της Επανάστασης του 1821. Πραγματοποιούνται προς το τέλος Μαΐου.
Πανηγύρι Φανερωμένης
Μεγάλο πανηγύρι που γίνεται από τις 23 έως τις 25 Αυγούστου στη Μονή της Παναγίας Φανερωμένης.
Σαλαμίνεια
Εκδηλώσεις για τον εορτασμό της ιστορικής επετείου της ναυμαχίας της Σαλαμίνας που πραγματοποιούνται το Σεπτέμβριο.
Κλήδονας
Αναπαράσταση του εθίμου του Κλήδονα διοργανώνεται από το Δήμο σε συνεργασία με το σύλλογο «Ο Καραϊσκάκης» στις 23 Ιουνίου.
Φεστιβάλ δήμου Σαλαμίνας
Συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, λαογραφικές, πολιτιστικές και άλλες εκδηλώσεις πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στο Ευριπίδειο Θέατρο. Το χειμώνα οι εκδηλώσεις γίνονται στη «Δ. Μπόγρη», στο Δημαρχείο.
Φεστιβάλ δήμου Αμπελακίων
Συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και άλλες εκδηλώσεις γίνονται στο Πέτρινο Θεατράκι στα Σελήνια.

ΕΚΔΡΟΜΕΣ-ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
Στο νησί υπάρχουν δύο όμορφα πευκόφυτα δάση. Το ένα είναι το δάσος της Φανερωμένης που βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού και ενδείκνυται για περπάτημα και κάμπινγκ και το άλλο το δάσος των Κανακίων που βρίσκεται στη νότια πλευρά του νησιού και είναι ο μεγαλύτερος, ο κοντινότερος και ο μοναδικός πνεύμονας πρασίνου της δυτικής Αττικής. Το δάσος αυτό προσφέρεται για κάμπινγκ και υπάρχουν διαδρομές για ποδήλατα βουνού όπου διεξάγονται και αγώνες από το «Γυμναστικό ναυτικό Όμιλο «Σαλαμίνα». Για πληροφορίες απευθυνθείτε στον έφορο ποδηλασίας, Παναγιώτη Βαξεβανίδη (τηλ. 210 4651316).

ΠΑΡΑΛΙΕΣ
Στο νότιο τμήμα του νησιού υπάρχουν όμορφες παραλίες και κολπίσκοι: παραλία ΝΑΤΟ στο Αιάντειο, Κανάκια, Πυργιακόνι, Λαμπρανό, Σατερλί, Κολόνες, Περιστέρια, Αίας Κλάμπ, Κύριζα, Λιμνιώνα, Γυάλα και στα Σελήνια. Επίσης, όμορφες παραλίες θα συναντήσει κανείς και στη βορειοδυτική πλευρά: Ψιλή Άμμος, στενό Φανερωμένης, Ρέστη, Ηλιακτή, Αϊ-Γιώργης και Βασιλικά. Υπάρχουν ακόμη δύο οργανωμένες δημοτικές πλαζ: η «Ζέφυρος» που φέτος πήρε μπλε σημαία και βρίσκεται στο Αιάντειο και η «Σπιθάρι» που βρίσκεται στο Ρέστη. Η πρόσβαση στις παραλίες είναι εύκολη, με ιδιωτικό αυτοκίνητο, με λεωφορεία του ΚΤΕΛ Σαλαμίνας ή με πλωτό μέσο.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ
Δοκιμάσετε το παραδοσιακό πλατέτσι (λαδόπιτα), το κουγκουλούαρι (κολοκυθοπίτα), το γαλακτομπούρεκο ή πουπέκι, τα μουστοκούλουρα, τις τηγανίτες και το ψωμί ψημένο στα ξύλα. Στην ιχθυαγορά θα βρείτε φρέσκα ψάρια. Για τουριστικά είδη επισκεφθείτε την γκαλερί Ανδριανού), στη λεωφόρο Φανερωμένης 71-73 (τηλ. 210 4658510) και για παραδοσιακά γλυκά το μαγαζί του Χρήστου Καλογήρου, στη λεωφόρο Φανερωμένης 57 (τηλ. 210 4657093/ 4640007)

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ
Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε τα παραδοσιακά παραλιακά ουζερί και να δοκιμάσετε φρέσκα ψάρια, θαλασσινά και χταπόδι ψημένο στα κάρβουνα.
Ουζερί
Ο Κάκιας. Ακτή Καραϊσκάκη 33, τηλ. 210 4655821 (παραλία Σαλαμίνας).
Η σκάλα η μεγάλη. Ακτή Καραϊσκάκη 43, τηλ. 210 4658952 (παραλία Σαλαμίνας).
Το πυροφάνι. Ακτή Καραϊσκάκη 16, τηλ. 210 4640217 (παραλία Σαλαμίνας).
Πόρτο Λεόνε. Ακτή Καραϊσκάκη 40, τηλ. 2104654372 (παραλία Σαλαμίνας).
Μουράγιο. Ακτή Θεμιστοκλέους 50, τηλ. 210 4672801 (παραλία Σεληνίων)
Λιοντής. Ακτή Θεμιστοκλέους 60, τηλ. 210 4677540 (παραλία Σεληνίων)
Το ακρογιάλι. Σαλαμινομάχων 30, τηλ. 210 4677937 (παραλία Καματερού)
Παραδοσιακές ταβέρνες
Μπακοθανάσης. Αγ. Ιωάννη 42, τηλ. 210 4685631 (Ρέστη)
Ο Ιάκωβος. Λ. Ιπποκράτους 188, κοντά στην Εθνική Τράπεζα.

ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ-ΔΙΑΜΟΝΗ
Η κύρια οδός σύνδεσης του νησιού με την Αττική είναι η γραμμή Πέραμα-Παλούκια. Τα πορθμεία και τα πλοιάρια αναχωρούν κάθε 15 λεπτά και κατά τη διάρκεια της νύχτας κάθε 30 λεπτά. Επίσης, πλοιάρια αναχωρούν από τον Πειραιά προς τα Παλούκια κάθε 30 λεπτά, καθώς και από άλλες ανατολικές ακτές του νησιού όπως: Καματερό, Σελήνια και Κακή-Βίγλα. Τέλος, υπάρχει τακτική γραμμή, με πορθμεία κάθε 30 λεπτά που συνδέει τη Μεγαρική ακτή με τη Φανερωμένη. Στη Μεγαρική ακτή φτάνει κανείς γρήγορα, από την Αττική οδό. Για τη διαμονή σας προτιμήστε κάποιο από τα ακόλουθα ξενοδοχεία: Στο Αιάντειο: Ενδηΐς (τηλ. 210 4640562), Γαβριήλ (τηλ. 210 4662223/4662275). Στα Σελήνια: Βοτσαλάκια (τηλ. 210 4671334), Ακρογιάλι (τηλ. 210 4673263)

Επιμέλεια ιστορικών κειμένων: Μαρία Ι. Μπούτση, Επιμελήτρια Βιβλιοθήκης- Μουσείου Λαϊκής Τέχνης & Ιστορίας Δήμου Σαλαμίνας. Θεοφάνης Π. Καπαραλιώτης, Αντιπρόεδρος Βιβλιοθήκης – Μουσείου Λαϊκής Τέχνης & Ιστορίας Δήμου Σαλαμίνας.

Δήμος Σαλαμίνας