Το σινεμά του Peter Watkins στο Τριανόν!

Για πρώτη φορά, το ελληνικό κοινό θα γνωρίσει έναν από τους κορυφαίους αμφισβητίες του σύγχρονου σινεμά, τον Peter Watkins, σε ένα αφιέρωμα που θα γίνει στο Τριανόν Filmcenter από 28 Φεβρουαρίου έως 6 Μαρτίου.

Επί 43 χρόνια ο Peter Watkins γυρίζει ριζοσπαστικές, καινοτόμες ταινίες, που μέσα από την τεκμηρίωση ή/και την μυθοπλασία κριτικάρουν τη σύγχρονη κοινωνική – πολιτική πραγματικότητα, παραμένοντας συνεπής και ασυμβίβαστος με αισθητικές, ιδεολογικές παρεμβάσεις πολιτικών, παραγωγών, τηλεοπτικών καναλιών, διανομέων.

Η σταθερή του θέση απέναντι στα media κράτησε το έργο του μακριά από το ευρύτερο κοινό. Θα προβληθεί το σύνολο του έργου του, από το θρυλικό War Game του 1964 (βραβείο Όσκαρ, αλλά και απαγορευμένο επί 20 χρόνια από το BBC), ως την πιο πρόσφατη δουλειά του, το πεντάωρο έπος La Commune, μια αναφορά στην Παρισινή Κομούνα.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων, το Edvard Munch (κατά τον Μπέργκμαν «το έργο μιας ιδιοφυΐας», κατά τον Guardian «σημαντικό όσο και ο Πολίτης Κέιν») αλλά και το εφιαλτικά προφητικό Punishment Park (σταθερή cult arthouse αξία στο διεθνές κύκλωμα).

Παράλληλα, θα εκδοθεί και το μνημειώδες έργο του Watkins για την καταπίεση των σύγχρονων ΜΜΕ.

Ρετροσπεκτίβα Peter Watkins

Σε ολόκληρη την ιστορία του σινεμά πολύ δύσκολα απαντάται δημιουργός τόσο συνεπής, έντιμος, ανεξάρτητος, διανοητικά εναργής, πολιτικά ανυπότακτος, κινηματογραφιστής ολοκληρωτικά ασυμβίβαστος με τις μέσες λύσεις που επιβάλλονται από το σύστημα. Ο Βρετανός σκηνοθέτης Peter Watkins για 45 χρόνια γυρίζει ταινίες σε όλο τον κόσμο βρισκόμενος σε διαρκή διαμάχη με παραγωγούς, διανομείς, κυβερνήσεις, θύμα ο ίδιος μιας κυνικής περιθωριοποίησης, με το έργο του σπάνια να βρίσκει εύκολο δρόμο προς τον θεατή.

Εξ αρχής, όχημα έκφρασης του Watkins ήταν η πρωτοποριακή χρήση του ψευδοντοκιμαντέρ κι είναι πραγματικά θαυμαστό το πόσο κάθε έργο του και η πολιτική – κοινωνική συνείδηση που κρύβει, παραμένουν επίκαιρα και σύγχρονα στις μέρες μας.

Ο Peter Watkins παραμένει ένα καλά κρυμμένο μυστικό της μεταπολεμικής παγκόσμιας κινηματογραφίας. Μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισαν να εμφανίζονται αφιερώματα στο έργο του που παραμένει δυσπρόσιτο για το ευρύτερο κοινό. Μόλις μετά το 2000 η διεθνής κριτική άρχισε να εξετάζει το σύνολο της δουλειάς και των θέσεων ενός τόσο μοναχικού κινηματογραφιστή αναγκάζοντας τον ιστορικό κινηματογράφου Scott Macdonald να δηλώσει πως «η αδιαφορία για τον Peter Watkins αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αίσχη της σύγχρονης κινηματογραφικής κριτικής».

Οι ταινίες

1) Punishment Park, 88′, Έγχρωμο, 1971

Η πιο γνωστή ταινία του Watkins. Οι Η.Π.Α. στην κορύφωση του πολέμου του Βιετνάμ ιδρύουν κέντρα αναμόρφωσης για τους διαφωνούντες. Τα Γκουαντανάμο και Αμπού Γκράιμπ εν έτει 1971. Αξίζει να σημειωθεί πως ο υπεύθυνος ήχου της ταινίας ήταν ο Μάικλ Μουρ, πασίγνωστος σήμερα σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, το έργο του οποίου είναι σαφώς επηρεασμένο από τον Peter Watkins.

2) The War Game, 48′, Α/Μ, 1965

Η Αγγλία δέχεται πυρηνική επίθεση. Σκηνές αρχείου και δραματοποιημένα περιστατικά κι ένα σοκ για το BBC, παραγωγό του φιλμ. Η προβολή της ταινίας απαγορεύεται καθώς θεωρείται σαφώς επιθετική εναντίον της κυβέρνησης Ουίλσον εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, θα προβληθεί στην Μ. Βρετανία 30 χρόνια μετά.

Παραδόξως, έχοντας υποβληθεί στην Ακαδημία πριν την απαγόρευση, το War Game κερδίζει Όσκαρ δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ. Ο Watkins περιθωριοποιείται οριστικά. Η ταινία, όμως, χρησιμοποιήθηκε με ουσιαστικό τρόπο από το ειρηνιστικό κίνημα ενώ επηρέασε καλλιτέχνες σαν τον Τζον Λένον και τη Γιόκο Όνο και οδήγησε στη δημιουργία τραγουδιών όπως το Give Peace a Chance.

3) Η Κομούνα (La Commune), 345′, Έγχρωμο, 2000

Ο Watkins κινητοποιεί 200 ερασιτέχνες ηθοποιούς και επιστρέφει στην ξεχασμένη για πολλούς ιστορία της Παρισινής Κομούνας. Το τολμηρό αριστούργημα του Watkins, επαναστατικό τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο μας οδηγεί σε διαφορετικές από τις συνηθισμένες, ασφαλείς αναγνώσεις του παρελθόντος και αναπόφευκτα σε ένα στοχασμό του παρόντος.

Μια χειρονομία αντίθεσης στον μεταμοντερνιστικό κυνισμό που επικρατεί κι ένα από τα τελευταία αμιγώς πολιτικά φιλμ που γυρίστηκαν.

4)The Freethinker, 276′, Έγχρωμο, 1994

Ανασκόπηση στη ζωή και την τέχνη του Αυγούστου Στρίντμπεργκ, του Σουηδού δραματουργού, ενός εικονοκλάστη που αψηφούσε τους κανόνες και καταφερόταν εναντίον των συμβάσεων και της υποκρισίας της κοινωνίας του 19ου αιώνα. Εκτός από την παρουσίαση βασικών περιστατικών από τη ζωή του Στρίντμπεργκ, η ταινία ξεδιπλώνεται μέσα από μια πολύπλοκη δομή που αντανακλά το αυξανόμενο ενδιαφέρον του Watkins για την ισχύ των οπτικοακουστικών μέσων.

5) The privilege, 103′, Έγχρωμο, 1967

Στο εγγύς μέλλον, ένας pop star χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση για το μανιπουλάρισμα των νέων. Φαινομενικά ένα φιλμ για την μουσική βιομηχανία, στην ουσία ένα δοκίμιο για την αναλογία pop ειδωλολατρίας και φασισμού. Με τον Paul Jones, καθόλου συμπτωματικά η Patti Smith διασκεύασε ένα από τα τραγούδια του φιλμ.

6) The Gladiators, 90′, Έγχρωμο, 1969

Σε μια μελλοντική εποχή, η Ανατολή και η Δύση λύνουν τις διαμάχες τους με μονομαχίες επιλεγμένων αντιπάλων που μεταδίδονται σε παγκόσμια κάλυψη. Η πρώτη ταινία του Watkins εκτός Αγγλίας (Σουηδία), μια πικρή σάτιρα των πραγμάτων που ήδη έχουν έλθει.

7) Edvard Munch, 174′, Έγχρωμο, 1974

Ένα φιλμ για τον μεγάλο ζωγράφο και την εποχή του και μια ανεπανάληπτη ταινία εποχής μηδενικού προϋπολογισμού, βασισμένη αποκλειστικά στη δουλειά σε κάμερα και ήχο.

8) Culloden, 69′, Α/Μ, 1964

O Watkins φιλμάρει «ντοκουμαντερίστικα» τη μάχη του Culloden, την τελευταία μάχη που διεξήχθη σε Βρετανικό έδαφος το 1746 και τη σφαγή των Ιακωβιτών. Ουσιαστικά, χρησιμοποιεί το γεγονός ως ευκαιρία για μια αλληγορία για τον πόλεμο του Βιετνάμ.
Οι Αγγλοι κριτικοί υποδέχθηκαν με διθυράμβους το φιλμ.

9) Eveningland, 110′, Έγχρωμο, 1977

Ίσως η πιο ακριβοθώρητη από τις ταινίες του Watkins, το Eveningland, εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους η κοινωνία- πρότυπο της Δανίας μπορεί να επηρεαστεί από τις τρέχουσες κοινωνικές ασθένειες – ανεργία, τρομοκρατία, εθνικές απεργίες, κ.ο.κ.
Έχοντας διαφορετικό στιλ από την υπόλοιπη δουλειά του Watkins, η διαλεκτική της ταινίας οδηγεί το κοινό να επανεκτιμήσει τις κινηματογραφικές και τηλεοπτικές φόρμες.

10) Diary of an unknown soldier, 17′, Α/Μ, 1959

Το «The Diary of an Unknown Soldier» είναι μια αξιοσημείωτη από κάθε άποψη ερασιτεχνική ταινία για την οποία ο Watkins κέρδισε βραβείο στο διαγωνισμό για τις 10 καλύτερες ερασιτεχνικές ταινίες το 1959. Εδώ, ο Watkins εγκαινιάζει το στιλ κινηματογράφησης με το οποίο πειραματίστηκε και ανέπτυξε με συνέπεια σε όλες τις επαγγελματικές του ταινίες.

11) Forgotten Faces, 18′, Α/Μ, 1961

Το «Forgotten Faces», μια κινηματογραφική αναπαράσταση της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956, έδωσε στον Watkins, το βρετανικό «Όσκαρ» ερασιτεχνικής ταινίας και μέχρι σήμερα, η ταινία εγκωμιάζεται στην Αγγλία ως «μια από τις πλέον αξιομνημόνευτες ερασιτεχνικές ταινίες που έγιναν ποτέ».

12) Τhe Universal Clock, 76′, Έγχρωμο, 2001

Ένα ντοκιμαντέρ για τον Peter Watkins από τον Geoff Bowie.

Μια διεισδυτική ματιά στον επαναστάτη ντοκιμαντερίστα, που με τη δουλειά του αμφισβητεί τα αποβλακωτικά πρότυπα των Μ.Μ.Ε. Παρακολουθούμε τον Watkins στα γυρίσματα της Κομούνας( Παρίσι, 1871), το σπουδαίο έργο του στο οποίο αναβιώνει το πνεύμα της αντίστασης που ενέπνευσε τους επαναστάτες της Παρισινής Κομούνας το 1871.

Ο Peter Watkins αυτή την εποχή ζει στη Λιθουανία.

19/2/08

Ε.Γ.