860 θύματα στο όνομα της ανεξαρτησίαςΜέρος Α

30

Η αυτονομιστική οργάνωση ΕΤΑ γεννήθηκε πριν από 40 χρόνια για να βγάλει από το λήθαργο του καθεστώτος Φράνκο τη βασκική κοινωνία, αλλά και ολόκληρη την Ισπανία. Σε κάποιο βαθμό, τα κατάφερε, αφού η πανίσχυρη δικτατορία των 35 χρόνων απέκτησε ένα «καρκίνωμα» που, επειδή ακριβώς δεν κατόρθωσε ποτέ να αποβάλει, το κληροδότησε στη μεταπολιτευτική δημοκρατία. Από το 1975 η Ισπανία προσπαθεί να βρει τρόπο να θεραπευτεί.

Η ΕΤΑ (Euskadi Ta Askatasuna = Χώρα των Βάσκων και Ελευθερία) συστάθηκε το 1959 από ένα τμήμα της νεολαίας του Εθνικιστικού Κόμματος (PNV) της περιοχής, το οποίο αποφάσισε να αντιδράσει στην παθητικότητα που έδειχναν οι πάντες απέναντι στη δικτατορία του Φράνκο.

Βασική της επιδίωξη ήταν να «ξυπνήσει» τα εθνικιστικά αισθήματα των κατοίκων της ισπανικής αυτής επαρχίας, υπενθυμίζοντας πως η γλώσσα, η κουλτούρα και ιστορία τους δεν έχει καμία σχέση με όσα αντιπροσώπευε η κυβέρνηση της Μαδρίτης. Είναι αλήθεια ότι μέρος της κοινωνίας είδε με συμπάθεια την κίνηση, ίσως γιατί πίστευε πως η διάλυσή της από το πανίσχυρο καθεστώς του Φράνκο ήταν θέμα χρόνου.

Ο χρόνος, ωστόσο, περνούσε και η ΕΤΑ γινόταν όλο και πιο ενοχλητική. Το 1968 ξεκίνησε και η ένοπλη δράση, με σημαντικότερο γεγονός τη δολοφονία του πρωθυπουργού Λουίς Καρέρο Μπλάνκο πέντε χρόνια αργότερα. Η πράξη αυτή, ουσιαστικά, ακύρωσε το σχέδιο να δοθεί ομαλή συνέχεια στο καθεστώς του ετοιμοθάνατου στρατάρχη, και επομένως να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο η αποκατάσταση της δημοκρατίας.

Το 1975, μετά το θάνατο του Φράνκο και την επιστροφή της ομαλότητας, η ΕΤΑ διασπάστηκε. Για ορισμένα μέλη το καθεστώς αυτονομίας που όριζε το νέο Σύνταγμα για τη Χώρα των Βάσκων ήταν η απόλυτη δικαίωση. Σημειώνεται πως το 90% των κατοίκων της περιοχής ψήφισε υπέρ του νέου Συντάγματος στο σχετικό δημοψήφισμα.

Αντίθετα, οι πιο φανατικοί ξεκαθάρισαν ότι θα συνεχίσουν τον ένοπλο αγώνα για την ανεξαρτησία της Χώρας των Βάσκων (ισπανικού και γαλλικού τμήματος) και την πλήρη αποχώρηση των δυνάμεων ασφαλείας από την περιοχή. Στα πρότυπα του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού, ιδρύθηκε και το πολιτικό σκέλος της οργάνωσης, το κόμμα Έρι Μπατασούνα (ΗΒ).

Το σκάνδαλο GAL «έκαψε» τον Γκονθάλεθ

Με την άνοδο των Σοσιαλιστών (PSOE) στην εξουσία το 1982, η ΕΤΑ βρέθηκε αντιμέτωπη με την πιο συστηματική προσπάθεια που έγινε ποτέ για την εξάρθρωσή της.

Τα GAL (Grupos Antiterroristas de Liberacion = Aντιτρομοκρατικές Ομάδες Απελευθέρωσης) έδρασαν μεταξύ 1983 – 1987 στη Γαλλία, οργανώνοντας απαγωγές, βασανισμούς και δολοφονίες υπόπτων για τη συμμετοχή σε δραστηριότητες της ΕΤΑ. Ωστόσο, αρκετά από τα θύματα των GAL δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με την τρομοκρατία. Χαρακτηριστική περίπτωση ο Σεγούντο Μάρει, τον οποίο απήγαγαν… κατά λάθος! Ο βασκικής καταγωγής επιχειρηματίας κρατήθηκε δέκα ημέρες, μέχρι δηλαδή οι απαγωγείς να αποφασίσουν τι θα κάνουν για να διορθώσουν την γκάφα τους.

Το 1988 ένας άγνωστος μέχρι τότε εισαγγελέας, ο Μπαλτάσαρ Γκαρθόν, παίρνει την υπόθεση στα χέρια του και ξεκινά τις έρευνες. Ενα χρόνο αργότερα δύο αστυνομικοί καταδικάζονται σε κάθειρξη 108 ετών. Οι ίδιοι θα ομολογήσουν το 1994 πως η επιχείρηση στήθηκε από το υπουργείο Εσωτερικών εν γνώσει του πρωθυπουργού Φελίπε Γκονθάλεθ, με σκοπό να πιέσει τη Γαλλία να συμβάλει στην πάταξη της τρομοκρατίας.

Με βάση αυτή την ομολογία, ο Γκαρθόν εγκαινιάζει έρευνες προκειμένου να αποδείξει την ενοχή του πρωθυπουργού, κίνηση που πολλοί χαρακτήρισαν «βεντέτα», επειδή ο δεύτερος δεν του έδωσε το υπουργείο Δικαιοσύνης όταν εξελέγη βουλευτής το 1993.

Δύο από τους στενότερους συνεργάτες του Γκονθάλεθ, ο Ραφαέλ Βέρα, υφυπουργός αρμόδιος για θέματα ασφάλειας, και ο Χοσέ Μπαριονουέβο, υπουργός Εσωτερικών κατά την κρίσιμη περίοδο, καταδικάστηκαν σε δεκαετή φυλάκιση σε σχέση με την απαγωγή του Σεγούντο Μάρεϊ.

Η δικαστική έρευνα απέδειξε ότι τα GAL χρηματοδοτούνταν από το υπουργείο Εσωτερικών και ήταν αδύνατον να λειτουργούν χωρίς την κάλυψη των δύο αξιωματούχων. Ο Γκονθάλεθ, πάλι, απαλλάχθηκε, αλλά έχασε τις εκλογές.

Απόστολος Ρουμπάνης

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ