Γυναίκες στην Παράδοση – Ξύπνα κι ο έρωτας περνά – Κριτική

Δύο δίσκοι πολυσυλλεκτικοί-ερανιστικοί από διάφορες δισκογραφικές εκδόσεις επιχειρούν να ενοποιήσουν, κάτω από μία διαφορετική θεματική, παλαιότερες εκτελέσεις. Το αποτέλεσμα έχει και τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία που συνήθως συνοδεύουν παρόμοιες απόπειρες. Ως θετική θα μπορούσε να θεωρηθεί η συγκέντρωση κομματιών που αντιπροσωπεύουν τα πιο χαρακτηριστικά (αν όχι τα πιο «δυνατά») δείγματα των επιμέρους δίσκων από όπου αντλήθηκε το υλικό. Όμως, γι’ άλλη μια φορά, η μεγάλη αδυναμία αυτών των «συλλογών» εντοπίζεται στη χαλαρή σύνδεση των τραγουδιών, δίνοντας τελικά την αίσθηση της απλής παράθεσης, χωρίς να πραγματώνεται κάποια «σύνθεση» σε ένα ψηφιδωτό που θα εικονογραφήσει με ενάργεια τον τίτλο. Έτσι, η εικόνα παρουσιάζεται μάλλον θολή και συγκεχυμένη, αφήνοντας τον ακροατή περισσότερο αμήχανο παρά ικανοποιημένο.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τον πρώτο δίσκο με το γενικόλογο τίτλο «Γυναίκες στην παράδοση», όπου συμπαρατάσσονται 16 γυναικείες φωνές, τόσο διαφορετικές και ετερόκλιτες μεταξύ τους ως προς το ύφος, την τεχνική και τις καταβολές όσο και τα τραγούδια που αποδίδουν. Τα κριτήρια της επιλογής και της σύνδεσής τους παραμένουν ασαφή (αρκεί, άραγε, το ότι είναι γυναίκες;). Εκτός από τη Γιώτα Βέη, την Ξανθίππη Καραθανάση και την Ιωάννα Λημνιού (από τη Σαμοθράκη), που προέρχονται άμεσα από το χώρο του δημοτικού τραγουδιού, όλες οι υπόλοιπες έχουν μια πιο «χαλαρή» σχέση με αυτό το ρεπερτόριο, και μόνο η Μαριώ, η Γλυκερία και η Ελένη Βιτάλη πλησιάζουν το παραδοσιακό ύφος μέσα από τις «λαϊκές» καταβολές τους.
Όσο για τις υπόλοιπες, περιορίζονται σε μία προσέγγιση-διασκευή, φέρνοντας τα κομμάτια στις ερμηνευτικές δυνατότητές τους και το αισθητικό ύφος που καθεμία αντιπροσωπεύει, με αποτελέσματα άλλοτε ενδιαφέροντα (Σαββίνα Γιαννάτου, Μελίνα Κανά, Δώρα Μασκλαβάνου) και άλλοτε ανατριχιαστικά… «προκρούστεια» (όπως στις περιπτώσεις της Ελένης Τσαλιγοπούλου και της Αναστασίας Μουτσάτσου).
Αποτέλεσμα; Μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά… Πάντως, απαράδεκτη είναι η εκπροσώπηση της Ξανθίππης Καραθανάση με ένα δημοτικοφανές κανταδόρικο «ντουετάκι», που δεν έχει καμία σχέση με το μακεδονίτικο ύφος και το εξαιρετικά εκφραστικό ρεπερτόριο (ιδιαίτερα τα αργά, καθιστικά τραγούδια «της τάβλας») που έχει ηχογραφήσει αυτή η πολύ καλή τραγουδίστρια από τη Χαλκιδική. Όσο για τις προθέσεις και το όλο σκεπτικό της «συλλογής», αυτά παρουσιάζονται ακόμη πιο συγκεχυμένα, αν διαβάσει κανείς το γενικόλογο, επικολυρικό σημείωμα του εξωφύλλου.
«Ο κύκλος της ζωής παρουσιάζεται σε αυτό το CD σε όλο του το μεγαλείο», ισχυρίζεται μεγαλόστομα ο ανώνυμος συντάκτης του κειμένου. Ποιος «κύκλος της ζωής» όμως, όταν τα σχετικά τραγούδια αυτού του παραδοσιακού κύκλου τραγουδιών (νανουρίσματα, του γάμου, της ξενιτιάς, μοιρολόγια) μετριούνται μόλις στα… δύο, ενώ όλα τα υπόλοιπα δεν έχουν καμία σχέση με το αποκλειστικά «γυναικείο» ρεπερτόριο; Επίσης, ποιος διαβεβαίωσε τον ίδιο ανώνυμο συντάκτη ότι πρόκειται για «τραγούδια των αρχών του αιώνα»; Αρκετά από αυτά ανήκουν σε κύκλους πολύ παλαιότερους (ακριτικά, κλέφτικα κ.ά.). Επιπλέον μάλιστα, έρχεται -σαν κερασάκι στην τούρτα- μια ευτελώς προκρούστεια προσαρμογή από το Νίκο Κυπουργό των στίχων ενός γνωστού θρακιώτικου τραγουδιού (Να ‘μουν πουλί να πέταγα) πάνω στη μελωδία ενός αραβοανδαλουσιανού τραγουδιού (που αναφέρεται ως αιγυπτιακό)! Απλώς άσχετο!…Κρίμα, γιατί τα θέματα «γυναικείο ρεπερτόριο» και «ρόλος της γυναίκας στο δημοτικό τραγούδι» είναι από τα πιο πλούσια, εκφραστικά και ενδιαφέροντα, με τραγούδια και φωνές που είναι κυριολεκτικά η άμμος της θάλασσας.
Πιο συγκροτημένος παρουσιάζεται ο δεύτερος δίσκος με τους σύγχρονους «τροβαδούρους» της Κρήτης, με συγκροτήματα και τραγουδοποιούς που έχουν δημιουργήσει ένα νεότερο δημοτικοφανές ρεπερτόριο, εμπνεόμενοι από την κρητική μουσική παράδοση σε συνδυασμό με στοιχεία από το χώρο του λαϊκού τραγουδιού ή της μπαλάντας. Ανάμεσά τους οι Χαΐνηδες, οι Νεάρχου Παράπλους, ο Ψαραντώνης, ο Μάνος Μουντάκης, ο Λουδοβίκος των Ανωγείων, τα Παλαιινά Σεφέρια, ο Κωστής Αβυσσινός κ.ά.
Το ηχητικό αποτέλεσμα -άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο πρωτότυπο και δημιουργικό, ως προς την αξιοποίηση και ανασύνθεση των παραδοσιακών προτύπων στη μουσική και στο λόγο (μαντινάδες)- μπορεί να πείθει περισσότερο από ότι ο δίσκος με τις «Γυναίκες της παράδοσης», όμως δεν οδηγεί σε ιδιαίτερες εξάρσεις. Ίσως η καριέρα του στο εξωτερικό να είναι περισσότερο επιτυχής (οι εκδόσεις αυτές της Λύρας είναι δίγλωσσες, καθώς στοχεύουν και στο ξένο κοινό).
Αχ αυτή η Κρήτη, από τότε που μπήκε στην ΕΟΚ, φλερτάρει πολύ με τα… θερμοκήπια!