Πώς τραβήχτηκε το θρυλικό καρέ με τη σημαία στο κατεστραμμένο Ράιχσταγκ

«Όποιος αγαπά την ελευθερία, χρωστάει στον Κόκκινο Στρατό ένα χρέος που δεν θα μπορέσει ποτέ να ξεπληρώσει». Η ιστορική αυτή ρήση του Έρνεστ Χέμινγουεϊ βρίσκει την απόλυτη οπτική της ενσάρκωση στη φωτογραφία με την ύψωση της σοβιετικής σημαίας στο Ράιχσταγκ. Το συγκεκριμένο φωτογραφικό ντοκουμέντο αποτελεί την πιο εμβληματική εικόνα του 20ού αιώνα και το απόλυτο σύμβολο του ανυπολόγιστου φόρου αίματος και της τεράστιας θυσίας που προσέφερε η Σοβιετική Ένωση για την οριστική συντριβή του ναζισμού και την απελευθέρωση της Ευρώπης. Η ιστορική έρευνα, ωστόσο, καταδεικνύει μια σαφή διάκριση ανάμεσα στην πρωταρχική στιγμή της μάχης και την επακόλουθη φωτογραφική της καταγραφή.

Η ιστορική ακρίβεια και η φωτογραφική αποτύπωση

Αν και η επίσημη λήξη του πολέμου και η Ημέρα της Νίκης εορτάζονται στις 9 Μαΐου, το εν λόγω στιγμιότυπο δεν ελήφθη τη συγκεκριμένη ημερομηνία, ούτε αποτυπώνει την πρώτη, πραγματική ύψωση της σημαίας στο γερμανικό κοινοβούλιο. Το γεγονός αυτό έλαβε χώρα το βράδυ της 30ής Απριλίου 1945. Υπό συνθήκες σφοδρών μαχών, μια στρατιωτική ομάδα υπό τη διοίκηση του λοχαγού Βλαντίμιρ Μάκοφ κατόρθωσε να προσεγγίσει την οροφή. Εκεί, ο 22χρονος Ρώσος Μιχαήλ Μίνιν ανήρτησε μια αυτοσχέδια κόκκινη σημαία, μια πράξη που δεν αποτυπώθηκε φωτογραφικά λόγω του ερέβους και των συνεχιζόμενων εχθροπραξιών.

Η εικόνα που εντυπώθηκε στην παγκόσμια ιστορική μνήμη καταγράφηκε στις 2 Μαΐου 1945. Το κτήριο τελούσε πλέον υπό πλήρη σοβιετικό έλεγχο και η περιοχή είχε ασφαλιστεί. Ο πολεμικός ανταποκριτής του πρακτορείου TASS, Εβγκένι Χαλντέι —εβραϊκής καταγωγής, γεννημένος στο Ντονέτσκ της Ουκρανίας— ανήλθε στην οροφή του Ράιχσταγκ φέροντας μια μεγάλη κόκκινη σημαία, την οποία είχε κατασκευάσει στη Μόσχα ένας συγγενής του από τρία κόκκινα τραπεζομάντιλα της τραπεζαρίας του πρακτορείου. Φτάνοντας στην κατεστραμμένη οροφή, ο Χαλντέι ζήτησε τη συνδρομή των παρευρισκόμενων στρατιωτών για τη σύνθεση του κάδρου.

Τα πρόσωπα του ιστορικού στιγμιότυπου

Ο στρατιώτης που ανέλαβε τον κεντρικό ρόλο του σημαιοφόρου ήταν ο Αλεξέι Κοβαλιόφ, γεννημένος στον οικισμό Μπουρλίν του Καζακστάν. Εκείνος έλαβε τον ιστό στα χέρια του και τοποθετήθηκε στην άκρη του κτηρίου, υψώνοντας το σύμβολο της νίκης με φόντο το ερειπωμένο Βερολίνο. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία του στο χείλος του κενού, τον συγκρατούσε σταθερά από τη μέση ο συμπολεμιστής του, Αμπντουλχακίμ Ισμαΐλοφ, καταγόμενος από την εθνοτική ομάδα των Κουμίκων του Νταγκεστάν στον Καύκασο. Πλαισιώνοντας τη σκηνή, παρίστατο και ένας τρίτος στρατιώτης, ο Λευκορώσος Λεονίντ Γκορίτσεφ από το Μινσκ.

Η διαδρομή του Αλεξέι Κοβαλιόφ και η επίσημη αφήγηση

Ο κεντρικός πρωταγωνιστής της λήψης, Αλεξέι Κοβαλιόφ, γεννήθηκε στις 10 Μαΐου 1925. Η στρατιωτική του σταδιοδρομία ξεκίνησε το 1942, όταν εντάχθηκε στις τάξεις του Κόκκινου Στρατού σε ηλικία μόλις 17 ετών. Υπηρετώντας στο σώμα των ανιχνευτών, συμμετείχε ενεργά στις πλέον κρίσιμες και σκληρές μάχες για την απελευθέρωση της Πολωνίας, καθώς και στην τελική έφοδο για την κατάληψη της γερμανικής πρωτεύουσας, προτού καταγραφεί τυχαία από τον φακό του Χαλντέι.

Με τη λήξη των πολεμικών επιχειρήσεων, ο Κοβαλιόφ αποστρατεύτηκε και επανήλθε στον πολιτικό βίο. Εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Κίεβο της Ουκρανίας, όπου αφοσιώθηκε στην οικογένειά του και την επαγγελματική του πορεία, διατηρώντας αυστηρά χαμηλό προφίλ. Η επίσημη κρατική αφήγηση της εποχής, για λόγους πολιτικού συμβολισμού, είχε ανακηρύξει τον Γεωργιανό Μελίτων Κανταρία και τον Ρώσο Μιχαήλ Γιεγκόροφ ως τους απόλυτους ήρωες που ύψωσαν τη Σημαία της Νίκης. Προκειμένου να μην υπάρξουν αντιφάσεις με το κρατικό αφήγημα, η ταυτότητα των στρατιωτών στη φωτογραφία του Χαλντέι αποσιωπήθηκε για δεκαετίες.

Η ιστορική αλήθεια αναφορικά με τον Κοβαλιόφ και τους συμπολεμιστές του αποκαταστάθηκε και επικυρώθηκε επίσημα πολλά χρόνια αργότερα, όταν άνοιξαν τα αρχεία και έγιναν γνωστές οι μαρτυρίες. Ο Αλεξέι Κοβαλιόφ απεβίωσε στις 7 Σεπτεμβρίου 1997, σε ηλικία 72 ετών. Ενταφιάστηκε στο Κίεβο, έχοντας κατακτήσει εσαεί τη θέση του στην ιστορία ως ο άνθρωπος που ανύψωσε τη σημαία στην πιο εμβληματική εικόνα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Φωτογραφία: Yevgeny Khaldei / Σοβιετικό Πρακτορείο TASS (μέσω Wikimedia Commons)