Ο πυρηνικός γρίφος της Ντιμόνα: Το Ιράν, ο πόλεμος και το πυραυλικό πλήγμα-μήνυμα σε ΗΠΑ και Ισραήλ

Στα βάθη της ερήμου Νεγκέβ, στο νότιο Ισραήλ, βρίσκεται η Ντιμόνα.

Η ονομασία της πόλης των περίπου 40.000 κατοίκων προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη.

Πιθανολογείται ότι η ρίζα της λέξης σημαίνει «σιωπή».

Θα έλεγε κανείς ότι ταιριάζει «γάντι» στη μυστικότητα γύρω από το κοντινό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών της Νεγκέβ «Σιμόν Πέρες», σε απόσταση μόλις 13 χιλιομέτρων, στα νοτιοανατολικά.

Θεωρείται η «καρδιά» του αδήλωτου πυρηνικού οπλοστασίου του Ισραήλ.

Κάτι που το ίδιο ουδέποτε έχει παραδεχθεί, ούτε όμως και επίσημα διαψεύσει…

Η περιοχή είναι από τις πιο αυστηρά φυλασσόμενες στη χώρα.

Λόγω της εγγύτητας με τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, η Ντιμόνα προστατεύεται από τα πιο εξελιγμένα ισραηλινά συστήματα αεράμυνας.

Μοιραία, προκάλεσε συναγερμό στο Τελ Αβίβ το γεγονός ότι δεν κατέστη δυνατή η αναχαίτιση της ιρανικής πυραυλικής επίθεσης στις 21 Μαρτίου την πόλη της Ντιμόνα, με απολογισμό πάνω από 60 τραυματίες και μεγάλες υλικές ζημιές.

Η Τεχεράνη έκανε λόγο για αντίποινα στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Νατάνζ, στο κεντρικό Ιράν.

Από την αρχή του πολέμου, εν τω μεταξύ, είχε απειλήσει ότι θα έπληττε τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, εάν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ επιδιώξουν αλλαγή καθεστώτος στην Ισλαμική Δημοκρατία.

«Ο εχθρός πήρε για μία ακόμη φορά ένα αλησμόνητο μάθημα», μετέδωσε το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim.

«Καμία περιοχή δεν είναι ασφαλής από τους ιρανικούς πυραύλους. Ο εχθρός πρέπει να παραδοθεί πριν να είναι πολύ αργά».

Σε έναν πόλεμο που επανακαθορίζει τα όρια και τις αντοχές της Μέσης Ανατολής, το πυρηνικό κέντρο της Ντιμόνα έχει μπει de facto στον «χάρτη» των δυνητικών στόχων.

Η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ σιωπής και αποτροπής δείχνει πλέον να δοκιμάζεται.

Οποιαδήποτε επίθεση στις ίδιες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, που βρίσκονται περίπου 90 χλμ. νότια της Ιερουσαλήμ και 130 χλμ. βορειοδυτικά του Τελ Αβίβ, θα ενείχε ακραίο κίνδυνο για την ευρύτερη περιοχή.

Και όχι μόνο από πλευράς στρατιωτικής κλιμάκωσης…

Τα μυστικά της Ντιμόνα

Μόλις λίγα χρόνια μετά την ίδρυσή του ως κράτος, το 1948 και στη σκιά του Ολοκαυτώματος, το Ισραήλ άρχισε να θέτει τις βάσεις για το πυρηνικό πρόγραμμά του τη δεκαετία του 1950, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου και υπαρξιακών απειλών.

Η Ντιμόνα, στην έρημο Νεγκέβ, έγινε το επίκεντρο αυτής της προσπάθειας.

Υπό άκρα μυστικότητα και με την βοήθεια των Γάλλων, το Ισραήλ απέκτησε έναν αντιδραστήρα πεπιεσμένου βαρέος ύδατος.

Τέθηκε σε λειτουργία στις αρχές της δεκαετίας του 1960 -επισήμως για ερευνητικούς σκοπούς.

Σημείο αναφοράς αποτελεί το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών της Νεγκέβ, που το 2018 μετονομάστηκε προς τιμήν του εκλιπόντα Σιμόν Πέρες, πρώην προέδρου και πρωθυπουργού του Ισραήλ, Νομπελίστα Ειρήνης και «πατέρα» του ισραηλινού πυρηνικού προγράμματος.

Εκτεταμένες, πολυεπίπεδες και με πολύ αυστηρά μέτρα ασφαλείας, οι εγκαταστάσεις μαρτυρούν τη σημασία τους.

Λέγεται ότι περισσότεροι από 2.500 επιστήμονες και τεχνικοί απασχολούνται σήμερα εκεί.

Παρά τις περιορισμένες, οιονεί επιθεωρήσεις από Αμερικανούς στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960, η πλήρης εικόνα των εργασιών στο κέντρο δεν αποκαλύφθηκε επίσημα ποτέ -αν και στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπήρχαν ήδη αναφορές που υποδείκνυαν επανεπεξεργασία ουρανίου και παραγωγή πλουτωνίου, βασικού συστατικού για τα πυρηνικά όπλα.

Οι υποψίες ενισχύθηκαν με την πάροδο των χρόνων, ιδίως μετά τις αποκαλύψεις του Ισραηλινού πυρηνικού τεχνικού Μορντεχάι Βανούνου το 1986.

Δίνοντας στους Sunday Times λεπτομερείς μαρτυρίες, έγγραφα και φωτογραφίες που τράβηξε κρυφά κατά τη διάρκεια της εργασίας του στις εγκαταστάσεις της Ντιμόνα, έφερε στο φως μυστικές πτυχές ενός προγράμματος κρυμμένου πίσω από την ισραηλινή πολιτική «σκόπιμης ασάφειας».

Λίγο αργότερα απήχθη από Ισραηλινούς πράκτορες στη Ρώμη και δικάστηκε κεκλεισμένων των θυρών στη χώρα του.

Καταδικάστηκε για εσχάτη προδοσία και κατασκοπεία σε 18 χρόνια φυλάκιση, εκ των οποίων τα 11 παρέμεινε σε πλήρη απομόνωση.

Ακόμη και μετά την αποφυλάκισή του, το 2004, τελεί υπό πολύ αυστηρούς περιορισμούς.

Από την έρευνα, στις πυρηνικές κεφαλές

Σήμερα, μέχρι και η ισραηλινή εφημερίδα Jerusalem Post παραδέχεται πως «το ότι το Ισραήλ όντως διαθέτει πυρηνικά όπλα θεωρείται ευρέως κοινό μυστικό».

Το πόσα παραμένει ωστόσο άγνωστο.

Εικάζεται ότι μπορεί να κυμαίνονται μεταξύ 80 και 300 πυρηνικών κεφαλών.

Σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, θα μπορούσαν να εκτοξευθούν με πυραύλους Jericho ή με πυραύλους κρουζ από υποβρύχια κλάσης Dolphin.

Στην τελευταία ετήσια έκθεσή του, το 2025, το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών της Στοκχόλμης για την Ειρήνη (SIPRI) εκτίμησε ότι το Ισραήλ -παρότι δεν αναγνωρίζει επισήμως τις πυρηνικές του δυνατότητες- σήμερα διαθέτει τουλάχιστον 90 πυρηνικές κεφαλές, συμβατές με  μαχητικά αεροσκάφη και πυραύλους εκτοξευόμενους από ξηρά ή θάλασσα, ικανούς να πλήξουν στόχους σε ακτίνα 4.450 χλμ.

«Θεωρείται επίσης ότι εκσυγχρονίζει το πυρηνικό του οπλοστάσιο», επισημαίνεται στην έκθεση, και «φαίνεται να αναβαθμίζει τον αντιδραστήρα παραγωγής πλουτωνίου στη Ντιμόνα».

«Το 2024», προστίθεται, το Ισραήλ «διεξήγαγε δοκιμή ενός συστήματος πρόωσης πυραύλων, που θα μπορούσε να σχετίζεται με την «οικογένεια» βαλλιστικών πυραύλων Jericho με πυρηνική ισχύ».

Σύμφωνα δε με την βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης «Διεθνή Εκστρατεία για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων» (ICAN), το Ισραήλ διαθέτει αρκετό σχάσιμο υλικό για την ανάπτυξη «έως και 200» πυρηνικών κεφαλών.

Σε αντίθεση δε με το αμφιλεγόμενα πυρηνικά φιλόδοξο Ιράν, το Ισραήλ παραμένει έως και σήμερα ένα  από τα μόλις τέσσερα κράτη μέλη του ΟΗΕ που δεν έχουν υπογράψει ποτέ τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), μαζί με την Ινδία, το Πακιστάν και το Νότιο Σουδάν (η Βόρεια Κορέα, που την είχε αρχικά υπογράψει, αποχώρησε το 2003).

Δεν επιτρέπει επίσης επιθεωρήσεις των ισραηλινών πυρηνικών εγκαταστάσεων από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.

Δεν έχει επίσης υπογράψει τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW), ούτε έχει επικυρώσει τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT).