Τσικουνγκούνια: Επώδυνη τροπική ασθένεια απειλεί να εξαπλωθεί στην Ελλάδα

Ο ιός τσικουνγκούνια, ο οποίος μεταδίδεται από κουνούπια και προκαλεί έντονους πόνους στις αρθρώσεις που μπορούν να διαρκέσουν μήνες ή χρόνια, μπορεί δυνητικά να εξαπλωθεί στην Ελλάδα και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, εκτιμά νέα μελέτη.

Tα ευρήματα έρχονται να προστεθούν σε προειδοποιήσεις του ΠΟΥ και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC).

Η νέα έρευνα εξετάζει την ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία ο ιός τσικουνγκούνια μπορεί να επιζήσει στον κύριο φορέα του, το ασιατικό κουνούπι τίγρη (Aedes albopictus) που έχει εδραιωθεί στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες.

Το όριο υπολογίστηκε στους 13-14 βαθμούς Κελσίου, κάτι που σημαίνει ότι ο ιός μπορεί δυνητικά να μεταδίδεται για έξι μήνες τον χρόνο σε νότιες χώρες όπως η Ελλάδα και η Ισπανία και για τρεις με πέντε μήνες τον χρόνο στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και πολλές ακόμα ευρωπαϊκές χώρες.

«Η επέκταση της ασθένειας προς τα βόρεια είναι θέμα χρόνου» δήλωσε στον Guardian ο Σαντίπ Τεγκάρ του βρετανικού Κέντρου Οικολογίας και Υδρολογίας, πρώτος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύεται στο Journal of Royal Society Interface.

Εισαγόμενα κρούσματα τσικουνγκούνια καταγράφηκαν στην Ελλάδα το 2014, το 2016, το 2018 και το 2019, σύμφωνα με στοιχεία του ΕΟΔΥ έως το 2023, μέχρι σήμερα όμως δεν έχει αναφερθεί εγχώρια μετάδοση.

Επιδημίες με εκατοντάδες κρούσματα χτύπησαν ωστόσο την Γαλλία και την Ιταλία το 2025.

Η εξάπλωση του τροπικού κουνουπιού τίγρη στην Ευρώπη. Με κόκκινο εμφανίζονται οι χώρες με εδραιωμένους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς (ECDC/EFSA)

Υψηλός πυρετός και πόνος στις αρθρώσεις που εμφανίζονται λίγες ημέρες μετά το τσίμπημα είναι το συχνότερο σύμπτωμα της ασθένειας, αν και σε αρκετές περιπτώσεις η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική.  Περίπου οι μισοί συμπτωματικοί ασθενείς εμφανίζουν εξάνθημα και ένα σημαντικό ποσοστό συνεχίζει να υποφέρει για μήνες ή και χρόνια από πόνους.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, ειδικά σε ευάλωτες ομάδες, ο ιός μπορεί να προκαλέσει νευρολογικές επιπλοκές όπως εγκεφαλίτιδα ή σύνδρομο Γκιγιέν-Μπαρέ.

Για την πρόληψη της ασθένειας έχουν εγκριθεί στην Ευρώπη δύο εμβόλια, δεν χορηγούνται όμως ευρέως.

H νέα ανάλυση αξιοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες μελέτες για να εξετάσει την επίδραση της θερμοκρασίας στην επώαση του ιού στον οργανισμό των κουνουπιών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το κατώτερο θερμοκρασιακό όριο για την επιβίωση του ιού είχε προηγουμένως εκτιμηθεί στους 16-18 βαθμούς Κελσίου, 1 έως 4 βαθμούς υψηλότερα από ό,τι στη νέα εκτίμηση. Αυτό σημαίνει ότι η ασθένεια μπορεί δυνητικά να μεταδοθεί σε μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και για μεγαλύτερο διάστημα του έτους.

«Η μελέτη είναι σημαντική επειδή υποδεικνύει ότι η μετάδοση [στην Ευρώπη] μπορεί να γίνει πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου» σχολίασε στον Guardian η Ντιάνα Ρόχας Άλβαρες, μέλος της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τις ασθένειες που μεταδίδονται από τα κουνούπια και τα τσιμπούρια.

Για κίνδυνο εξάπλωσης του τσικουνγκούνια, του δάγκειου πυρετού και άλλων ασθενειών που μεταδίδονται από τροπικά είδη κουνουπιών είχε προειδοποιήσει το 2023 το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων.

«Αναμένουμε αύξηση των κρουσμάτων και ενδεχομένως και θανάτους από ασθένειες όπως ο δάγκειος πυρετός, ο τσικουνγκούνια και ο πυρετός του Δυτικού Νείλου» δήλωσε τότε η διευθύντρια του Κέντρου Άντρια Άμον.

Εκτός από το ασιατικό κουνούπι τίγρη, ιός τσικουνγκούνια μεταδίδεται και από ένα δεύτερο είδος, το αιγυπτιακό κουνούπι (Aedes aegypti), το οποίο έχει εδραιωθεί Κύπρο και θα μπορούσε να επεκταθεί βόρεια.