ILO: Πού «κολλάει» η πρόοδος στην ποιότητα της εργασίας – Έλλειμμα αξιοπρεπούς απασχόλησης

Μισοάδειο είναι το ποτήρι για τους εργαζόμενους το 2026, αν κρίνουμε από την τελευταία έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας – ILO (International Labour Organisation).

Μπορεί οι δείκτες της ανεργίας να εμφανίζονται σχετικά σταθεροί, αλλά η βελτίωση στην ποιότητα της απασχόλησης έχει επιβραδυνθεί εδώ και δύο δεκαετίες.

Όσο για τις χώρες τις Ευρώπης και ειδικά του ευρωπαϊκού Νότου όπου ανήκει η Ελλάδα, η ILO διακρίνει ότι πίσω από τη σχετική σταθερότητα των δεικτών ανεργίας και απασχόλησης, κρύβονται μεγάλες ανισότητες. Από τη μία εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις σε εργατικά χέρια, κυρίως σε εξειδικευμένα επαγγέλματα που απαιτούν και χειρωνακτική εργασία.

Σύμφωνα με την ILO τα επαγγέλματα με τις μεγαλύτερες ελλείψεις στην Ευρώπη είναι οι ηλεκτροσυγκολλητές, οι επαγγελματίες φροντίδας-νοσηλευτές, οι μάγειρες και οι ηλεκτρολόγοι. Από την άλλη, σε πολλούς επαγγελματικούς κλάδους υπάρχει πλεονάζουσα προσφορά εργασίας, κυρίως λόγω της αντικατάστασης θέσεων απασχόλησης από την τεχνολογία.

Κρίση αξιοπρεπούς εργασίας

Σε πολλές χώρες, οι ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕΠ και της παραγωγικότητας παραμένουν υποτονικοί, περιορίζοντας τη δυνατότητα βελτίωσης των συνθηκών εργασίας και σύγκλισης των βιοτικών επιπέδων με τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες.

Η εικόνα διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, ωστόσο το κοινό στοιχείο είναι ότι η αύξηση της παραγωγικότητας δεν μεταφράζεται αυτόματα σε καλύτερους μισθούς. Όπου λειτουργούν ισχυροί θεσμοί στην αγορά εργασίας, τα κέρδη παραγωγικότητας μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερες αμοιβές και, μεσοπρόθεσμα, σε περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας. Σε αντίθετη περίπτωση, τα οφέλη συγκεντρώνονται και δεν διαχέονται στους εργαζόμενους.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αύξηση των πραγματικών μισθών και του εργατικού εισοδήματος δεν έχει καταφέρει να αντισταθμίσει τις απώλειες που προκάλεσε το κύμα πληθωρισμού την περίοδο 2022–2024. Το μερίδιο της εργασίας στο συνολικό εισόδημα της οικονομίας διαμορφώθηκε στο 52,6% το 2025, παραμένοντας χαμηλότερο από το 53% του 2019, γεγονός που δείχνει ότι οι μισθοί δεν ακολούθησαν την άνοδο της παραγωγικότητας.

Ακόμη και στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι πραγματικοί μισθοί το 2024 παρέμεναν χαμηλότεροι από τα προ πανδημίας επίπεδα, όταν μετρώνται με βάση τον δείκτη τιμών καταναλωτή. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις αντιμετώπιζαν υψηλότερο πραγματικό κόστος εργασίας με βάση τον δείκτη τιμών παραγωγού, αποτυπώνοντας τις αντιφάσεις μιας περιόδου όπου εργαζόμενοι και εργοδότες πιέζονται ταυτόχρονα, αλλά με διαφορετικούς όρους.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η ανάκαμψη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε κλάδους χαμηλής παραγωγικότητας, το χάσμα αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό. Η αύξηση της απασχόλησης δεν συνοδεύεται πάντα από αντίστοιχη βελτίωση των αποδοχών, με αποτέλεσμα η εργασία να μην εγγυάται απαραίτητα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.

Απειλή για την εργασία η δημογραφική αλλαγή

Η δημογραφική αλλαγή και η γήρανση του πληθυσμού παρουσιάζεται ως μία από τις βασικότερες προκλήσεις για την αγορά εργασίας στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την ILO «χωρίς προδραστικές πολιτικές (proactive policies), υπάρχει σοβαρός κίνδυνος οι αλλαγές στο δημογραφικό να επιδεινώσουν την κατάσταση της οικονομίας και του εργατικού δυναμικού, με πολλαπλούς τρόπους».

Η ΙLO επισημαίνει, ότι σε χώρες όπου ο πληθυσμός μειώνεται —μεταξύ αυτών και η Ελλάδα-— οι επιχειρήσεις τείνουν να περιορίζουν τις επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη, προβλέποντας χαμηλότερη εγχώρια ζήτηση στο μέλλον. Η εξέλιξη αυτή επιβραδύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και υπονομεύει τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα των οικονομιών.

Την ίδια στιγμή, η γήρανση αυξάνει τη ζήτηση για υπηρεσίες φροντίδας και κοινωνικής πρόνοιας, εντείνοντας τις πιέσεις στο ήδη περιορισμένο εργατικό δυναμικό. Οι πιο παραγωγικοί κλάδοι καλούνται να επιτύχουν ακόμη υψηλότερους ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας για να αντισταθμίσουν τη συνολική επιβράδυνση.

Επιπλέον, καθώς οι νεότεροι εργαζόμενοι υιοθετούν ευκολότερα νέες τεχνολογίες, η γήρανση του εργατικού δυναμικού ενδέχεται να επιβραδύνει τη διάχυση της καινοτομίας και την αξιοποίηση των ψηφιακών και τεχνολογικών δυνατοτήτων.

Η Νότια Ευρώπη κινδυνεύει περισσότερο

Τα οικονομετρικά μοντέλα που επικαλείται η ILO, δείχνουν ότι στη Νότια Ευρώπη η δημογραφική συρρίκνωση μπορεί να στερήσει πάνω από μία ποσοστιαία μονάδα ετήσιας οικονομικής ανάπτυξης έως το 2050, ως αποτέλεσμα της μείωσης του πληθυσμού εργασιακής ηλικίας, της απασχόλησης και της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Το κόστος της αδράνειας αναμένεται να είναι σημαντικό, αναδεικνύοντας την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές παρεμβάσεις.

Η υιοθέτηση πολιτικών για την προσαρμογή του εργατικού δυναμικού στη δημογραφική αλλαγή μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο. Η παραμονή των εργαζομένων στην αγορά εργασίας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αλλά και η επανένταξη όσων βρίσκονται εκτός απασχόλησης, αποτελούν κρίσιμες προτεραιότητες για την Ευρώπη και την Ελλάδα.

Στην Ευρώπη το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών ηλικίας 55–64 ετών στο εργατικό δυναμικό υπερδιπλασιάστηκε τις τελευταίες δεκαετίες, από 26,2% το 1991 σε 58,1% το 2023. Η τάση αυτή δείχνει ότι η ενεργοποίηση ομάδων που παραδοσιακά υποεκπροσωπούνταν στην αγορά εργασίας μπορεί να μετριάσει τις δημογραφικές πιέσεις.

Παράλληλα, η τεχνολογική καινοτομία και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να ενισχύσουν την αποδοτικότητα και να καλύψουν μέρος των ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό, υπό την προϋπόθεση ότι οι εργαζόμενοι διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες. Η επένδυση στην κατάρτιση, στη διά βίου μάθηση και στην ένταξη ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας αναδεικνύεται έτσι σε βασικό κοινωνικό και οικονομικό στοίχημα.

Eργαζόμενοι φτωχοί

Σε παγκόσμιο επίπεδο, από το 2015 έως το 2025, το ποσοστό των εργαζομένων που ζουν σε ακραία φτώχεια μειώθηκε μόλις κατά 3,1 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας το 7,9%. Αυτό σημαίνει ότι 284 εκατομμύρια άνθρωποι, εξακολουθούν να ζουν με λιγότερα από 3 δολάρια την ημέρα ακόμα και αν εργάζονται.

Επιπλέον, τόσο τα ποσοστά ακραίας όσο και μέτριας φτώχειας των εργαζομένων αυξήθηκαν στις χώρες με χαμηλό εισόδημα μεταξύ 2015 και 2025, με σχεδόν το 68% των εργαζομένων να ζουν σε συνθήκες ακραίας ή μέτριας φτώχειας το 2025

Παρότι η παγκόσμια ανεργία παραμένει σταθερή στο 4,9%, αυτό δεν οφείλεται στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, αλλά κυρίως στη γήρανση του πληθυσμού και στη μείωση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Το λεγόμενο «χάσμα απασχόλησης» –που περιλαμβάνει ανέργους και υποαπασχολούμενους– αγγίζει τα 408 εκατομμύρια άτομα.

Γυναίκες και νέοι

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση για τις γυναίκες και τους νέους. Οι γυναίκες αποτελούν μόλις το 40% της παγκόσμιας απασχόλησης, ενώ οι νέοι αντιμετωπίζουν υψηλή ανεργία και επισφάλεια, με σχεδόν 260 εκατομμύρια νέους να βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης. Παράλληλα, η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες αβεβαιότητες, ειδικά για νέους υψηλής εκπαίδευσης στις ανεπτυγμένες χώρες, που αναζητούν την πρώτη τους δουλειά. Ενδεικτικό είναι ότι το 2025 αυξήθηκαν οι δείκτες ανεργίας των νέων, σκαρφαλώνοντας παγκοσμίως στο 12,4%. Στην Ευρώπη ο μέσος όρος της ανεργίας των νέων 15-34 ετών είναι 6,1%, ενώ στην Ελλάδα είναι 9% – σχεδόν διπλάσια από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο

«Αν και η πλήρης επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην απασχόληση των νέων παραμένει αβέβαιη, η πιθανή της έκταση δικαιολογεί στενή παρακολούθηση», σημειώνεται στην έκθεση.