Κινηματογράφος και Λογοτεχνία στην Ταινιοθήκη της Θεσσαλονίκης

Τέσσερις εμβληματικές ταινίες που βασίζονται σε λογοτεχνικά έργα περιλαμβάνει Το αφιέρωμα: ο Πιερ Όσκαρσον απογειώνει με την εκπληκτική ερμηνεία του την Πείνα/Sult του Χένινγκ Κάρλσεν, παραγωγή δανονορβηγοσοηδικής προέλευσης του 1966, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Κνουτ Χάμσουν.

Επικίνδυνες σχέσεις/ Les liaisons dangereuses του Ροζέ Βαντίμ ιταλογαλλική παραγωγή του 1959, βασισμένη στο ομώνυμο επιστολογραφικό μυθιστόρημα του Σοντερλό Ντε Λακλό με τους εκθαμβωτικούς Ζαν Μορό και Ζεράρ Φιλίπ.

Γυμνοί στον ήλιο/Plein soleil του Ρενέ Κλεμάν (Γαλλία, Ιταλία, 1960), βασισμένη στο μυθιστόρημα «Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλευ» της Πατρίτσια Χάισμιθ και Το μωρό της Ρόζμαρυ/ Rosemary’s Baby του Ρομάν Πολάνσκι (ΗΠΑ, 1968), βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Άιρα Λέβιν.

Το αφιέρωμα πραγματοποιείται σε συνεργασία με το λογοτεχνικό περιοδικό της Θεσσαλονίκης ΕΝΕΚΕΝ.

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΔΩ

Οι ταινίες

Η πείνα / Sult
Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, 1966
Σκηνοθεσία: Χένινγκ Κάρλσεν, Ασπρόμαυρη, 117’

Σπουδαία κινηματογραφική μεταφορά του πασίγνωστου ομώνυμου μυθιστορήματος του Κνουτ Χάμσουν, βασισμένου στα προσωπικά βιώματα του συγγραφέα, όταν ήταν άπορος διανοούμενος στο Όσλο του 1890, που τότε ονομαζόταν Κριστιανία.
Η πείνα έχει γίνει τρόπος ζωής για τον ήρωα, μια ψυχική νεύρωση που τον σπρώχνει στα σύνορα της πραγματικότητας, ενώ το περιβάλλον μέσα στο οποίο προσπαθεί να επιβιώσει, καταγράφεται με εφιαλτικούς τόνους. Το πραγματικό συγχέεται διαρκώς με το φαντασιακό.

Τα έντονα κοντράστ της εκπληκτικής ασπρόμαυρης φωτογραφίας, η υποβλητική μουσική του μεγάλου πολωνού συνθέτη Κριστόφ Κομέντα και κυρίως η εξαιρετική και επώδυνη (σωματικά και ηθικά) ερμηνεία του Πιερ Όσκαρσον, για την οποία και βραβεύτηκε επάξια στο Φεστιβάλ Καννών, το 1966, καθιστούν την ταινία μια από τις καλύτερες στην ιστορία του δανέζικου κινηματογράφου.

Επικίνδυνες σχέσεις / Les liaisons dangereuses
Ιταλία, Γαλλία, 1959
Σκηνοθεσία: Ροζέ Βαντίμ, Ασπρόμαυρη, 106’

Η πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του κλασικού αριστουργήματος του Σοντερλό Ντε Λακλό, γραμμένου το 1782, είναι μια μεταμοντέρνα εκδοχή του επιστολογραφικού μυθιστορήματος και η καλύτερη ταινία του άνισου σκηνοθέτη Ροζέ Βαντίμ.
Η ιστορία της ερωτικής ίντριγκας, της τέχνης της αποπλάνησης και της συναισθηματικής δολοπλοκίας, δε λαμβάνει χώρα στα αριστοκρατικά σαλόνια και τους πύργους της γαλλικής εξοχής, αλλά στη σημερινή εποχή, σ’ ένα γαλλικό θέρετρο του σκι, σε ένα μεγαλοαστικό περιβάλλον στο οποίο επικρατεί η σεξουαλική ανεκτικότητα. Η προδοσία, η απιστία και η εξαπάτηση είναι στο ημερήσιο πρόγραμμα. Το ελεύθερο πνεύμα του γαλλικού νέου κύματος, περιτυλίγει με τη χάρη του το διεστραμμένο παιχνίδι της ερωτικής παραπλάνησης και της διαφθοράς, στο οποίο κυριαρχούν με την ακαταμάχητη γοητεία τους ο 36χρονος Ζεράρ Φιλίπ (τη χρονιά του αδόκητου χαμού του) και η Ζαν Μορό, στους ρόλους του κυνικού Υποκόμη Βαλμόν και της σατανικής Μαρκησίας Ντε Μερτέιγ.

Γυμνοί στον ήλιο / Plein soleil
Γαλλία, Ιταλία, 1960
Σκηνοθεσία: Ρενέ Κλεμάν, Έγχρωμη, 118’

Ο Τομ Ρίπλεϋ αναχωρεί από την Αμερική για την Ιταλία, με σκοπό να αναζητήσει τον παλιό του συμμαθητή Φίλιπ Γκρίνλιφ, μετά από εντολή (επί πληρωμή) του πλούσιου πατέρα του, ο οποίος ανησυχεί για την αδικαιολόγητη παραμονή του γιου του στη μεσογειακή χώρα. Ο Τομ τον βρίσκει να ζει μια ανέμελη και ηδονιστική ζωή πλεϊμπόι, χωρίς να τον απασχολεί η επιστροφή στο πατρικό του και αμέσως σχεδιάζει, με μεθοδικό όσο και σατανικό τρόπο, τη δολοφονία του Φίλιπ, με απώτερο στόχο να οικειοποιηθεί την ταυτότητά του…

Ο κατασκότεινος πυρήνας του θαυμάσιου πρώτου και καλύτερου μυθιστορήματος (από τα πέντε) της Πατρίτσια Χάισμιθ με ήρωα τον Τομ Ρίπλεϋ, έναν από τους πιο σαγηνευτικούς αρνητικούς ήρωες της λογοτεχνίας, συλλαμβάνεται μέσα στο αναγεννησιακό ιταλικό φως και στην κάψα του μεσογειακού καλοκαιριού.
Ο αμοραλιστής ήρωας της ταινίας απατεώνας, πλαστογράφος και serial killer, αυτό που ουσιαστικά επιδιώκει, είναι ν’ αλλάξει ταυτότητα παίρνοντας τη ζωή και τη θέση ενός άλλου. Πίσω από την αστυνομική ίντριγκα, το σασπένς και τις συμβάσεις του ψυχολογικού θρίλερ που ο Ρενέ Κλεμάν χειρίζεται με μεγάλη σκηνοθετική δεξιοτεχνία, καραδοκεί το υπαρξιακό κενό, η μοναξιά και το αίσθημα της απώλειας.

Η σκοτεινιά της ταινίας κρύβεται μέσα στη φωτογένεια και στην απαράμιλλη ομορφιά του ιταλικού Νότου και τα πάντα, ακόμα και οι φόνοι εντάσσονται σε μια εστέτ κινηματογραφική διάσταση, όπου η επικίνδυνη ισορροπία του παιχνιδιού της πλαστοπροσωπίας και της παραπλάνησης, διεξάγεται στη διφορούμενη σκακιέρα του είναι και του φαίνεσθαι.
Ο 24χρονος Αλέν Ντελόν σε ρόλο έκπτωτου αγγέλου του κακού, στην πρώτη μεγάλη ερμηνεία της καριέρας του, που τον έκανε παγκόσμια γνωστό και αντικείμενο του πόθου όλων των γυναικών, είναι «ένα κινούμενο έργο τέχνης», συνεπικουρούμενος από τους άξιους συμπρωταγωνιστές του (Μαρί Λαφορέ, Μορίς Ρονέ), την εκτυφλωτική φωτογραφία του Ανρί Ντεκαέ, την εμπνευσμένη μουσική του Νίνο Ρότα και την στιβαρή σκηνοθεσία του Ρενέ Κλεμάν.

• Βραβείο Έντγκαρ Άλαν Πόε για καλύτερη ξενόγλωσση ταινία

Το μωρό της Ρόζμαρυ / Rosemary’s Baby
ΗΠΑ, 1968
Σκηνοθεσία: Ρομάν Πολάνσκι, Έγχρωμη, 136’

Καταχωρημένη ανάμεσα στις 100 καλύτερες ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου και ανάμεσα στα 10 καλύτερα θρίλερ όλων των εποχών, η πρώτη αμερικανική παραγωγή του δαιμόνιου Πολωνού από την Κρακοβία, είναι και η πρώτη του ταινία που βασίζεται σε βιβλίο του αμερικανού συγγραφέα Άιρα Λέβιν, το οποίο μοιάζει να γράφτηκε ειδικά για το διαταραγμένο, ψυχικά και διανοητικά, κόσμο των ηρώων του.

Το μωρό της Ρόζμαρυ, ταινία που χάραξε ανεξίτηλα την ιστορία των ταινιών μεταφυσικού τρόμου, είναι ένα ανεπανάληπτο νοσηρό παιχνίδι, ανάμεσα στην ύπαρξη του Εωσφόρου-Μεφιστοφελή-Σατανά-Άρχοντα του κακού ή απλά Διαβόλου, στο ασυνείδητο της ηρωίδας (έξοχα ερμηνευμένης από τη Μία Φάροου) και το νευρικό σύστημα του θεατή. Στο ημίφως του διαμερίσματος της Νέας Υόρκης δεν διεξάγεται ακριβώς η αέναη, κλασική μάχη ανάμεσα στις δυνάμεις του σκότους και του φωτός, αλλά είναι το καλό που κυοφορεί και φέρνει στον κόσμο το κακό – δηλαδή ούτε λίγο ούτε πολύ, τον γιο του Αντίχριστου. Το μεγαλύτερο προσόν της ιδιοφυούς σκηνοθετικής προσέγγισης του Ρομάν Πολάνσκι είναι το γεγονός ότι ποτίζει μέχρι το μεδούλι, από την αρχή μέχρι το τέλος, την ταινία του στην αμφισημία, το διφορούμενο και το υπαινικτικό. Τι είναι αληθινό, τι φαντασίωση, τι εφιαλτικό όνειρο και τι αποκύημα ενός διαταραγμένου ψυχικού κόσμου, κρέμεται σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι του θεατή.
Η εκπληκτική κινηματογράφηση, η μουσική, που έγραψε ο σπουδαίος πολωνός συνθέτης και φίλος του Πολάνσκι, Κριστόφ Κομέντα, προκαλεί ρίγη ανατριχίλας και η παγκόσμια εμπορική επιτυχία του Μωρού της Ρόζμαρυ, έσωσε την Παραμάουντ από την πτώχευση και έκανε εν μία νυκτί τον μικρόσωμο Πολωνό, έναν σούπερ-σταρ του διεθνούς κινηματογράφου.

• Όσκαρ β’ γυναικείου ρόλου και Χρυσή Σφαίρα για την ερμηνεία της Ρουθ Γκόρντον
• Βραβεία David di Donatello στον Ρομάν Πολάνσκι για τη σκηνοθεσία και στην Μία Φάροου για την ερμηνεία της
• Βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας από τη γαλλική Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου

Οι εκδηλώσεις της Ταινιοθήκης Θεσσαλονίκης χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση – Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, στο πλαίσιο του ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας 2007-2013.