Thomas Crown Affair, The – Κριτική

Μετά το remake της Υπόθεσης Thomas Crown, με τους Pierce Brosnan και Rene Rousso, που είδαμε το 1999 στους κινηματογράφους, δεν ήταν δυνατόν να μην ξαναδούμε το πρωτότυπο, την ταινία του 1968 με τους Steve McQueen και Faye Dunaway στους αντίστοιχους ρόλους. Τρία στοιχεία παρέμεναν έντονα στη μνήμη μας από την εποχή της πρώτης της προβολής: το τραγούδι (ποιος δεν θυμάται το εκπληκτικό τραγούδι The Windmills of Your Mind που τιμήθηκε με Οσκαρ και έγινε τόσο διάσημο;), το σκάκι ( ποιος δεν θυμάται το ερωτικό άγγιγμα της Faye Dunaway;) και οι πολλές εικόνες στο ίδιο κάδρο. Ολα αυτά μέσα σε μια λαμπερότατη σοφιστικέ ατμόσφαιρα που απέδιδε απόλυτα την εποχή της. Σήμερα, που την ξαναείδαμε, πολλά περισσότερα στοιχεία μάς εντυπωσίασαν και μας ξάφνιασαν ευχάριστα. Η «Υπόθεση Τόμας Κράουν» είναι μια από τις πιο στιλιζαρισμένες ταινίες της δεκαετίας του ’60, είναι μια ταινία που έπαιξε ελεύθερα με την κινηματογραφική γλώσσα μέσα σε εκείνη την πολυτάραχη εποχή, από τον σκηνοθέτη του «Βιολιστή στη Στέγη». Από την αρχή δηλώνεται έντονα η διάθεση του σκηνοθέτη για παιχνιδιάρικες λύσεις: οι τίτλοι αρχής, με τα πολλά κάδρα μέσα στην ίδια εικόνα, ορίζουν μια συγκεκριμένη αισθητική άποψη που δεν ξενίζει ιδιαίτερα το θεατή, διότι αφορά μόνο στους τίτλους. Οταν το ίδιο εφέ επαναλαμβάνεται στη σκηνή της ληστείας εντυπωσιάζει πραγματικά. Σε αυτή την καταπληκτική σκηνή υπήρχε μια εγγενής, σεναριακή δυσκολία, αυτή της παράλληλης δράσης πέντε ανθρώπων που πρέπει να ενεργήσουν απόλυτα συντονισμένα για να πετύχουν τη ληστεία. Αν η αφήγηση παρέμενε γραμμική, το εύρημα του άψογου συντονισμού θα χανόταν. Το κόψιμο της οθόνης σε πολλά κάδρα με παράλληλη δράση, που είχε χρησιμοποιηθεί ως απλό εφέ στους τίτλους, σε αυτήν τη σκηνή ήταν απαραίτητο δραματουργικά και λειτούργησε. Παράλληλα, πέρα από τους φύλακες της τράπεζας και τους υπαλλήλους κανείς δεν ήξερε ότι η ληστεία ήταν ψεύτικη και οι αντιδράσεις των πελατών της τράπεζας ήταν πραγματικές. Οι κάμερες ήταν καλά κρυμμένες, ώστε κανείς να μην καταλάβει τίποτε. Ολη η διαδικασία των παράλληλων δράσεων στα πολλαπλά κάδρα αποφασίστηκε μόλις μια εβδομάδα πριν από το γύρισμα και καταλαβαίνετε τη δουλειά είχε αυτή η σκηνή στο στάδιο του μοντάζ, αφού εκείνη την εποχή δεν υπήρχε καν η υποψία για χρήση ψηφιακών μέσων στον κινηματογράφο. Είναι η πρώτη ταινία που γυρίστηκε στη Βοστόνη και το μεγαλύτερό της μέρος σε φυσικούς χώρους, γεγονός σπάνιο για αμερικανική παραγωγή. Αλλά, η εμπορική επιτυχία στην Αμερική ταινιών του ιταλικού νεορεαλισμού και της γαλλικής Nouvelle Vague είχαν πείσει τους παραγωγούς ότι αν άφηναν κάποια ελευθερία στους σκηνοθέτες τους, «να εκφραστούν ευρωπαϊκά» δεν θα έβγαιναν ζημιωμένοι. Πράγματι, ο «Τόμας Κράουν» είχε τεράστια επιτυχία, κυρίως στην Ευρώπη, και παραμένει ακόμα και σήμερα μια από τις κλασικές ταινίες εκείνης της εποχής. Προβάλλει εκείνο το νέο μοντέλο του ήρωα που αγαπήθηκε πολύ εκείνη την εποχή, του ήρωα-αντιήρωα. Ανήθικου, κλειστού, γοητευτικού και αξιαγάπητου. Ο Steve McQueen, μολονότι σιχαινόταν τα κοστούμια και σε αυτή την ταινία ήταν υποχρεωμένος να τα φορά συνέχεια και μάλιστα να έχει άπειρα, ήθελε τόσο πολύ να ενσαρκώσει αυτόν το ρόλο στο πανί, ώστε ύστερα από κάποιες αντιστάσεις δέχτηκε. Και ο ρόλος του πάει γάντι. Προσπαθώντας -αποτυχημένα- να μιμηθεί την προφορά της Βοστόνης πετυχαίνει μια διακριτική απόχρωση παιξίματος από ό,τι τον είχαμε συνηθίσει στις άλλες ταινίες. Προβάλλει με πειθώ τον κυνικό, πλούσιο, περιθωριακό, ελαφρώς -όχι απόλυτα- συναισθηματικό τύπο που τα βάζει με το «σύστημα», όπως ήταν η αγαπημένη έκφραση σκηνοθετών και κριτικών της εποχής. Η δε Faye Dunaway χαμογελά, νιώθει σίγουρη μέσα στα τελευταία μοντέλα που φορά, κάτω από τα ευφάνταστα καπέλα της και κρατώντας τα υπέροχα γάντια της. Και όμως θα τον ερωτευτεί, ενώ αρχικός σκοπός της είναι να τον κατακτήσει. Η σκηνή της σκακιέρας είναι απολαυστική. Οι παύσεις και τα κοντινά πλάνα, οι εύστοχες μουσικές φράσεις και η γυμνή πλάτη της Faye Dunaway, δημιουργούν ένα εντονότατο ερωτικό κλίμα πριν ακόμα καθίσουν μπροστά στη σκακιέρα. Οταν αρχίζει το παιχνίδι, ο Thomas Crown καταλαβαίνει ότι το χάνει, είναι όμως σωστός παίκτης και δεν εκνευρίζεται, παρατηρεί. Το βλέμμα του τα λεει όλα. Η Vicky Anderson με το που θα τον κατακτήσει, παρασύρεται από τη νίκη της και τον ερωτεύεται. Δύο ανήθικοι άνθρωποι που ερωτεύονται ο ένας τον άλλον, που παίζουν παιχνίδια μεταξύ τους σε σημείο να μην τα αντιλαμβάνονται, δεν μπορούν να έχουν ευτυχισμένο τέλος. Ηρωες αντικοινωνικοί, προκλητικοί και οι δύο τους, που γίνονται όμως φοβερά συμπαθείς και αγαπητοί στο θεατή, αντιτάσσονται στην κοινωνική πραγματικότητα που τους περιβάλλει, προτείνουν τις δικές τους προσωπικές λύσεις και πληρώνουν το τίμημα. Σε αυτές της ταινίες του νέου αμερικανικού κινηματογράφου, που μάλλον άρχισε με το «Bonnie and Clyde», οι ήρωες δεν έχουν αίσιο τέλος, συνήθως πεθαίνουν, αλλά πεθαίνουν ελεύθεροι. Σε αυτή την ταινία δεν πεθαίνουν, αλλά χωρίζουν και δεν καταφέρνουν να πάρουν ούτε το χρήμα ούτε τη δόξα. Η Vicky Anderson χάνει και τη δόξα που τόσο πολύ ποθούσε και ο Thomas Crown αφήνει τα χρήματα, που αποτελούν τη δική του σημαντική αξία. Ακρως εγκεφαλική ταινία, χωρίς κανένα ίχνος δραματοποίησης των καταστάσεων, δεν επιχειρεί να παίξει με το συναίσθημα, αλλά με τις λογικές της, αποτελεί μάλλον μια άσκηση ύφους, επιτρέποντας μεγάλη ελευθερία όχι μόνο στην αφήγηση και στην εικόνα, αλλά και στον ήχο. Ενα χαριτωμένο παράδειγμα βρίσκεται στην αρχή σχετικά της ταινίας, όταν ο Crown τηλεφωνεί μέσα στη νύχτα στην ερωμένη του για να βρεθούν. Η κοπέλα σηκώνεται για να ντυθεί και περνά μπροστά από το φακό ημίγυμνη, (εν έτη 1968) ενώ ακούγονται… σφυρίγματα, που ανήκουν όμως στην επόμενη σκηνή! Βρίθει παρόμοιων χαριτωμένων παιχνιδιών η ταινία και αξίζει τον κόπο να την ξαναδεί κανείς για να απολαύσει μια ρυθμικότατη ταινία που αφήνει ένα μόνιμο χαμόγελο εγκεφαλικής απόλαυσης στα χείλη.