Untergang, Der (The Downfall) – Κριτική

Συγκλονιστική αναπαράσταση των τελευταίων ημερών του Χίτλερ και του Τρίτου Ράιχ, βασισμένη τόσο σε ιστορική έρευνα όσο και στη μαρτυρία μιας από τις γραμματείς του Γερμανού δικτάτορα. Η Τράουντλ Γιούνγκε προσλήφθηκε το 1943 ως στενογράφος και έζησε τις τελευταίες ώρες του Φίρερ. Ένα μεγάλο μέρος της συνέντευξης που παραχώρησε το 2000 -λίγο προτού πεθάνει- έγινε ταινία. Όσοι έχουν δει εκείνο το φιλμ («Σκοτεινό Σημείο-Η Γραμματέας του Χίτλερ») γνωρίζουν τον καμβά. Σε ένα Βερολίνο που σφυροκοπά ο Κόκκινος Στρατός, ο Χίτλερ, η Εύα Μπράουν, το ζεύγος Γκέμπελς, στρατιωτικοί που έχουν μείνει πιστοί στο καθεστώς και μέλη του υπηρετικού προσωπικού του δικτάτορα ζουν στο καταφύγιο, περιμένοντας την έκβαση των γεγονότων. Ο δικτάτορας βρυχάται. Η Μπράουν διοργανώνει πάρτι. Οι επιτελείς επιδίδονται σε μεθύσια όσο βλέπουν το τέλος να έρχεται. Όταν και η τελευταία ελπίδα σβήνει, οι περισσότεροι καταφεύγουν στην αυτοκτονία.
Η «Πτώση» απέσπασε διάφορα βραβεία και παράλληλα ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων. Αιχμή του δόρατος η σκιαγράφηση του Αδόλφου Χίτλερ. Όσοι στάθηκαν επικριτικά απέναντι στο φιλμ υποστήριξαν ότι περιβάλλει με συμπάθεια ένα ανθρώπινο τέρας. Η αλήθεια όμως είναι διαφορετική. Ο δικτάτορας αφενός απασχολεί μέρος της ταινίας (αυτοκτονεί στη μέση περίπου του έργου) και αφετέρου έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός ψυχοπαθούς. Τη μια στιγμή παρουσιάζεται μειλίχιος και ευγενής και την άλλη διατάζει επίθεση κατά του εχθρού, ονειρεύεται την ανοικοδόμηση του Βερολίνου, θεωρεί τους ανθρώπους αναλώσιμους και μιλά με απαξίωση για το γερμανικό λαό.
Το σημαντικό στη δουλειά του Χίρσμπιγκελ είναι ότι ξεπερνά το στενό πλαίσιο της ιστορικής καταγραφής. Στέκει περισσότερο σε ένα λαό που πίστεψε ότι είναι ανώτερος από τους άλλους παρά στον εμπνευστή ενός παγκόσμιου μακελειού. Οι σκηνές με τα γερμανόπουλα που προσπαθούν να σταματήσουν τα τανκς, καθώς και εκείνες με τις εν ψυχρώ δολοφονίες όσων πολιτών αρνούνται να πολεμήσουν προκαλούν σοκ. Όμως, ακόμα πιο αποτρόπαια είναι όσα συμβαίνουν στο καταφύγιο, με κορυφαία σκηνή εκείνη κατά την οποία η σύζυγος του Γκέμπελς δηλητηριάζει τα παιδιά της, επειδή «δεν αξίζει να ζουν σε έναν κόσμο χωρίς εθνικοσοσιαλισμό».
Δεν έχουμε να κάνουμε με δράμα ούτε με τραγικά πρόσωπα. Βλέπουμε στυγνούς εγκληματίες που έσυραν την ανθρωπότητα στη δίνη ενός πολέμου, προκειμένου να επιβάλουν τα «πιστεύω» τους. Τώρα, την ύστατη στιγμή, θέλουν να παρασύρουν στην πτώση τους και όλους τους άλλους. Οι εντυπωσιακές ερμηνείες (κορυφαίος ο Μπρούνο Γκαντζ στο ρόλο του Χίτλερ), η απουσία συναισθηματικής φόρτισης, οι σκηνές πλήθους και οι πειστικά στημένες οδομαχίες είναι τα επιμέρους στοιχεία μιας παραγωγής που τόλμησε να εικονογραφήσει το τελευταίο κεφάλαιο μιας παγκόσμιας σύρραξης, χωρίς ίχνος γραφικότητας και τηρώντας όλες τις πρέπουσες αποστάσεις.
Η ελληνική έκδοση αντέχει στις μεγάλες ίντσες. Η αναμορφική εικόνα δεν έχει πάντα την επιθυμητή αίσθηση του τρισδιάστατου. Αποδίδει ωστόσο με εξαιρετική ευκρίνεια και με λαμπρότητα την ατμόσφαιρα του πρωτοτύπου: πλάνα με χοντρό κόκκο, άλλα με καπνό, χρώματα που παραπέμπουν σε φθορά και σε αποσύνθεση, ένα αποπνικτικό κλίμα που επικρατεί στους χώρους του καταφυγίου. Η εξακάναλη μπάντα κάθε άλλο παρά αδιάφορη είναι. Η απόδοση περιβάλλοντος χώρου αγγίζει το τέλειο στις σκηνές των βομβαρδισμών και των συγκρούσεων στους δρόμους του Βερολίνου, ενώ εντυπωσιακός είναι ο ήχος σε ορισμένα εσωτερικά πλάνα, στα οποία έχεις την εντύπωση ότι βρίσκεσαι σε υπόγειο και οι οβίδες σκάνε πάνω από το κεφάλι σου.
Τα έξτρα του πρώτου δίσκου δεν «λένε». Οι συνεντεύξεις διαρκούν ελάχιστα και, πίσω από την ενότητα «εναλλακτικές λήψεις», κρύβεται μια σύντομη ματιά στο παρασκήνιο των γυρισμάτων. Πιο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εκτεταμένο Making of. Περιλαμβάνεται στο δεύτερο DVD και διαρκεί περίπου μία ώρα. Σε αυτό το ντοκιμαντέρ οι συντελεστές μιλούν για όσα τους προβλημάτισαν προτού γυριστεί η ταινία, προκειμένου να μείνουν πιστοί στην ιστορία τόσο σε επίπεδο χαρακτήρων όσο και καταστάσεων.