Passion of the Christ, The – Κριτική

Πολλές κινηματογραφικές παραγωγές επέλεξαν ως θέμα τη ζωή και τα πάθη του Χριστού. Οι περισσότερες ωστόσο ελάχιστα απομακρύνθηκαν από το αυστηρό πλαίσιο ενός τυπικού θρησκευτικού δράματος. Εκείνες που ξέφυγαν από την πεπατημένη μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Πρόκειται για το αποστασιοποιημένο και στιλιζαρισμένο δράμα » Η Ωραιότερη Ιστορία του Κόσμου» (1965), για το διάσημο «Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» του Πιερ Πάολο Παζολίνι (μια μαρξιστική προσέγγιση της ιστορίας του Ιησού) και για τον «Τελευταίο Πειρασμό», την ταινία-σκάνδαλο του Μάρτιν Σκορτσέζε, που εξακολουθεί να είναι απαγορευμένη τόσο στην Ελλάδα όσο και σε αρκετές χώρες του κόσμου.
Με τα δικά του «Πάθη» ο Μελ Γκίμπσον προσπαθεί να «μπει σφήνα» ανάμεσα στα τρία αυτά φιλμ. Δεν αφηγείται τη ζωή του Θεανθρώπου. Εστιάζει στις τελευταίες δώδεκα ώρες της ζωής του, τοποθετεί τα γεγονότα σε ένα άκρως ρεαλιστικό περιβάλλον, αφήνει απέξω τις ιστορικές αναφορές, αφαιρεί κάθε πνευματικό στοιχείο του Ιησού και μετατρέπει τα Θεία Πάθη σε ένα σωματικό μαρτύριο που όμοιό του δεν έχει υπάρξει.
Η ταινία ξεκινά με τον Ναζωραίο να προσεύχεται στον κήπο της Γεσθημανής. Ξυπνά τους τρεις μαθητές του που έχουν αποκοιμηθεί και στιγμές αργότερα συλλαμβάνεται. Οδηγείται στους ιερείς και από εκεί στον Πόντιο Πιλάτο που κρίνει ότι αρμόδιος για την τύχη του συλληφθέντος είναι ο Ηρώδης. Ο Ηρώδης διώχνει στην κουστωδία, που καταλήγει ξανά στην αυλή του Ρωμαίου διοικητή. Ακολουθούν το δίλημμα («Ιησούν ή Βαραββάν») και η απελευθέρωση του κακοποιού. Ο Πιλάτος αποφασίζει να μαστιγωθεί ο κρατουμένος και από το σημείο αυτό αρχίζει ουσιαστικά η «υπόθεση»: μια σειρά από οδυνηρές σκηνές που θέλουν πολύ κουράγιο, προκειμένου να τις παρακολουθήσει κανείς μέχρι το τέλος.
Η μαστίγωση του Ιησού κρατά αρκετή ώρα και είναι αποτρόπαιη. Οι Ρωμαίοι στρατιώτες χτυπούν με λύσσα το θύμα, επιλέγοντας πότε βέργες, πότε λουρίδες δέρματος και πότε μαστίγια με άγκιστρα. Εμείς βλέπουμε τη σάρκα να σχίζεται, το αίμα να ρέει και το μαρτύριο να συνεχίζεται ακόμα και όταν πιστεύει κανείς ότι η σκηνή έχει τελειώσει. Όμως τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμα. Έπειτα από μια ημίωρη πορεία προς το Γολγοθά ακολουθεί η σταύρωση. Τελείται σε πραγματικό χρόνο και η αναπαράστασή της είναι ικανή να διαλύσει ακόμα και τον πιο «πωρωμένο» θεατή.
Τα «Πάθη» ξεκίνησαν την καριέρα τους στις αίθουσες με το καλύτερο τρικ: την αρνητική διαφήμιση. Τόνοι μελάνης χύθηκαν για το «αντιεβραϊκό έργο» του Αυστραλού ηθοποιού, για τις «σκηνές σαδισμού», καθώς και για φημολογούμενες επιθέσεις φανατικών Εβραίων στις αίθουσες που θα «τολμούσαν» να προβάλλουν το φιλμ. Όλα αυτά λειτούργησαν υπέρ της παραγωγής. Ο κόσμος συνέρευσε στις αίθουσες και το «Passion of the Christ» αναρριχήθηκε στην 8η θέση της λίστας με τις πιο εμπορικές ταινίες όλων των εποχών στις ΗΠΑ.
Κόψτε κάτι! Σαφώς το εβραϊκό ιερατείο σκιαγραφείται με τα πιο μελανά χρώματα (μια δίκη-παρωδία και υποδαύλιση του μένους του όχλου), όπως άλλωστε και οι άξεστοι Ρωμαίοι στρατιώτες, σε αντίθεση με τους ομοφύλους τους αξιωματικούς. Όμως, όλα αυτά που βλέπουμε είναι πλήρως ξεκομμένα από τις όποιες ιστορικές αναφορές, από το όποιο ιστορικό ή θρησκευτικό πλαίσιο. Κοντολογίς, ξεκάρφωτα. Ο απληροφόρητος θεατής δεν θα μάθει για την αντιπαλότητα ανάμεσα στις φυλές του Ισραήλ ούτε για τα κινήματα που είχαν στόχο την απελευθέρωση της Ιουδαίας ούτε γιατί οι Ρωμαίοι κρατούσαν ουδέτερη στάση στις εσωτερικές υποθέσεις των Εβραίων. Μέλημα του Γκίμπσον είναι να σοκάρει το κοινό και να προκαλέσει έντονα θρησκευτικά συναισθήματα με τη θέα του αίματος, του πόνου και του εξευτελισμού του Ιησού. Το καταφέρνει; Μεγάλη κουβέντα…
Τα «Πάθη του Χριστού» θα μείνουν στην ιστορία ως μια ακόμα αμφιλεγόμενη ταινία. Μπορείς να αποδεχτείς το ρεαλισμό που αποπνέει (μια εποχή βαρβαρότητας), μπορείς να σταθείς σε ορισμένες εμπνευσμένες σκηνές (οι γυναίκες σκουπίζουν με λευκό καθαρό πανί τα αίματα που έχουν πλημμυρίσει την αυλή, έπειτα από τη μαστίγωση του Χριστού), αλλά με τίποτα δεν μπορείς να επαινέσεις αυτή την έκρηξη βαναυσότητας με την οποία περιβάλλεται το κορυφαίο γεγονός της χριστιανικής θρησκείας.
Στα «ψιλά γράμματα» του εγχειρήματος συναντάμε μια καταπληκτική σκηνογραφία, την πανέμορφη φωτογραφία του Καλέμπ Ντεσανέλ («Τα Φτερουγίσματα», «Η Aννα και ο Βασιλιάς»), αλλά και μια εκνευριστικά αφελή έως υπεραπλουστευμένη κινηματογράφηση επεισοδίων από τα ευαγγέλια, που χρησιμεύουν ως φλας μπακ.
Η ελληνική ψηφιακή έκδοση περιέχει μόνο το κυρίως πρόγραμμα, με αναμορφική εικόνα στον αυθεντικό λόγο πλευρών (2,35:1) και μπάντες Dolby και DTS, που αναδεικνύουν την καλοσχεδιασμένη πρωτότυπη ηχητική μπάντα. Η Ειδική Έκδοση έχει προγραμματιστεί για το Πάσχα του 2005.