Οι βασικοί άξονες στο σχέδιο του νέου Ευρωπαϊκού Συντάγματος

71

«Χρώμεθα γαρ πολιτεία… και όνομα μεν διά το μη ες ολίγους αλλ εις πλείονας οικείν δημοκρατία κέκληται» είναι η ρήση του Θουκυδίδη, με την οποία ξεκινά το προοίμιο του Συντάγματος της ΕΕ, που παρουσίασε επίσημα την Παρασκευή στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ ο πρόεδρος της Συντακτικής Συνέλευσης Βαλερί Ζισκάρ ντ Εστέν.

Στο προοίμιο αναφέρεται ότι η ΕΕ εμπνέεται από την πολιτιστική, τη θρησκευτική και την ανθρωπιστική κληρονομιά της Ευρώπης. Επισημαίνεται ακόμα ότι η Ευρώπη επιθυμεί να παραμείνει ήπειρος ανοικτή στην πολιτιστική ανάπτυξη και ότι προτίθεται να ακολουθήσει την πορεία του πολιτισμού της προόδου και της ευημερίας για το καλό όλων των κατοίκων της.

Το πρώτο μέρος

Οι αξίες στις οποίες βασίζεται η ΕΕ είναι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου, καθώς και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στόχοι της Ένωσης είναι η προαγωγή της ειρήνης, η δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης χωρίς εσωτερικά σύνορα, καθώς και η δημιουργία μίας ενιαίας αγοράς, όπου ο ανταγωνισμός είναι ελεύθερος και ανόθευτος.

Οι αρμοδιότητες της ΕΕ

Στη συνέχεια αναφέρονται οι αρμοδιότητες της Ένωσης, με την επισήμανση ότι όταν το Σύνταγμα αναθέτει στην ΕΕ αποκλειστική αρμοδιότητα σε συγκεκριμένο τομέα, αυτή δύναται να νομοθετεί και να εκδίδει νομικά δεσμευτικές πράξεις, ενώ τα ίδια τα κράτη-μέλη δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα, εκτός και αν εξουσιοδοτηθούν προς τούτο.

Η ΕΕ διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα να θεσπίζει τους αναγκαίους για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς κανόνες ανταγωνισμού, καθώς και στους ακόλουθούς τομείς:

– Νομισματική πολιτική για τα κράτη του ευρώ
– Κοινή εμπορική πολιτική
– Τελωνειακή ένωση
– Διατήρηση των αλιευτικών πόρων της θάλασσας, στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής.

Αναφέρεται δε ότι η ΕΕ διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα για τη Σύναψη Διεθνούς Συμφωνίας, όταν η Σύναψη αυτή προβλέπεται σε νομοθετική πράξη της Ένωσης.

Ακολούθως αναφέρονται οι αρμοδιότητες για τις οποίες η ευθύνη ανήκει από κοινού τόσο στην ΕΕ όσο και στα κράτη-μέλη. Πρόκειται για τις λεγόμενες «συντρέχουσες» αρμοδιότητες, οι οποίες εφαρμόζονται στους εξής τομείς:

– Εσωτερική αγορά
– Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης
– Γεωργία και αλιεία
– Μεταφορές
– Ενέργεια
– Κοινωνική πολιτική
– Οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή
– Περιβάλλον
– Προστασία των καταναλωτών
– Κοινές προκλήσεις για την ασφάλεια στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Ακόμη, η δράση της ΕΕ και των κρατών-μελών είναι συμπληρωματική στους τομείς της βιομηχανίας, της προστασίας της ανθρώπινης υγείας, της παιδείας, του πολιτισμού και της πολιτικής προστασίας. Το Σύνταγμα αναφέρεται και στο θέμα του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών των κρατών-μελών της ΕΕ, καθώς και στην κοινή εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας.

Σε ό,τι αφορά στην άμυνα της Ευρώπης, το Σύνταγμα αναφέρει ότι στόχος είναι ο προοδευτικός καθορισμός μιας κοινής αμυντικής πολιτικής, η οποία μπορεί να οδηγήσει στην κοινή άμυνα. Τα κράτη-μέλη υποστηρίζουν ενεργά και ανεπιφύλακτα την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ένωσης, με πνεύμα αμοιβαίας πίστης και αλληλεγγύης και απέχουν από οποιαδήποτε ενέργεια αντιβαίνει στα συμφέροντα της ΕΕ.

Το θεσμικό πλαίσιο και τα όργανα της ΕΕ

Αναφορά γίνεται και για το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ και τα όργανά της, τα οποία είναι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο των Υπουργών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνεται ότι ασκεί από κοινού με το Συμβούλιο νομοθετικά και δημοσιονομικά καθήκοντα και ότι εκλέγει τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα μέλη του εκλέγονται από τους Ευρωπαίους πολίτες με άμεση και καθολική ψηφοφορία για θητεία πέντε ετών, ενώ ο αριθμός των μελών του δεν μπορεί να υπερβεί τους 736 και κάθε κράτος έχει κατ ελάχιστον τέσσερις ευρωβουλευτές.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απαρτίζεται από τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων των κρατών-μελών, καθώς και από τον πρόεδρό του και τον πρόεδρο της Επιτροπής. Ο υπουργός Εξωτερικών της ΕΕ συμμετέχει στις εργασίες του. Εκτός των περιπτώσεων για τις οποίες το Σύνταγμα της ΕΕ ορίζει αλλιώς, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφασίζει με συναίνεση, δηλαδή με ομοφωνία.

Για το νέο θεσμό του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, επισημαίνεται ότι εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία για θητεία 2,5 ετών, άπαξ ανανεώσιμη. Σε περίπτωση σοβαρού κωλύματος ή παραπτώματος το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μπορεί να τερματίσει τη θητεία του με την ίδια διαδικασία βάσει της οποίας τον εξέλεξε.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προεδρεύει και διευθύνει τις εργασίες του, εξασφαλίζει την προετοιμασία και τη συνέχειά τους σε συνεργασία με τον πρόεδρο της Επιτροπής και παρουσιάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκθεση μετά από κάθε Σύνοδο Κορυφής. Ασκεί την εξωτερική εκπροσώπηση της ΕΕ σε τομείς που άπτονται της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων του υπουργού Εξωτερικών της Ένωσης.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν μπορεί να ασκεί εθνικό αξίωμα, ενώ μπορεί να ασκεί άλλο κοινοτικό αξίωμα. Σε ό,τι αφορά στο Συμβούλιο των Υπουργών, αναφέρεται ότι ασκεί νομοθετικά και δημοσιονομικά καθήκοντα, καθώς και καθήκοντα χάραξης πολιτικών υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει το Σύνταγμα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Σχετικά με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Σύνταγμα της ΕΕ επισημαίνει ότι προάγει το κοινό ευρωπαϊκό συμφέρον, μεριμνά για την εφαρμογή των διατάξεων του Συντάγματος και επιβλέπει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, εκτελεί τον προϋπολογισμό και εξασφαλίζει την εξωτερική εκπροσώπηση της Ένωσης, πλην της κοινής εξωτερικής πολιτικής.

Η Κομισιόν απαρτίζεται από έναν πρόεδρο, τον υπουργό Εξωτερικών της ΕΕ -που είναι και αντιπρόεδρος- και 13 Ευρωπαίους επιτρόπους που επιλέγονται βάσει συστήματος ισότιμης εναλλαγής μεταξύ των κρατών-μελών. Ο πρόεδρος της Επιτροπής διορίζει επιτρόπους χωρίς δικαίωμα ψήφου, οι οποίοι επιλέγονται βάσει των ιδίων κριτηρίων που ισχύουν για τα μέλη του σώματος και προέρχονται από όλα τα άλλα κράτη-μέλη. Οι διατάξεις αυτές αρχίζουν να εφαρμόζονται από την 1η Νοεμβρίου 2009.

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Αναφορικά με τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επισημαίνεται ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία, προτείνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έναν υποψήφιο για το αξίωμα του προέδρου της Επιτροπής. Ο υποψήφιος αυτός εκλέγεται από την Ευρωβουλή με την πλειοψηφία των μελών που την απαρτίζουν. Εάν ο υποψήφιος δεν συγκεντρώσει την πλειοψηφία, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προτείνει εντός μηνός νέο υποψήφιο.

Σε σχέση με τα μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αναφέρεται ακόμη ότι κάθε κράτος-μέλος, σύμφωνα με το σύστημα εναλλαγής, καταρτίζει κατάλογο τριών προσώπων, στον οποίο αντιπροσωπεύονται και τα δύο φύλα, τα οποία κρίνει ότι διαθέτουν τα προσόντα να ασκήσουν τα καθήκοντα του επιτρόπου. Στη συνέχεια, επιλέγοντας ένα πρόσωπο από κάθε προτεινόμενο κατάλογο, ο εκλεγμένος πρόεδρος της Επιτροπής ορίζει τους 13 επιτρόπους. Η θητεία της Επιτροπής είναι πενταετής και κάθε επίτροπος υποβάλλει παραίτηση εφόσον του το ζητήσει ο πρόεδρος.

Ο υπουργός Εξωτερικών της ΕΕ

Ο υπουργός Εξωτερικών της ΕΕ επιλέγεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία και με τη συμφωνία του προέδρου της Επιτροπής. Ασκεί την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ένωσης, συμβάλλει με τις προτάσεις του στην εκπόνησή της και την εκτελεί ως εντολοδόχος του Συμβουλίου των Υπουργών.

Η κοινή πολιτική ασφάλειας

Σχετικά με την κοινή πολιτική ασφάλειας της ΕΕ, επισημαίνεται ότι βασίζεται σε στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα. Η ΕΕ μπορεί να κάνει χρήση των στρατιωτικών μέσων σε αποστολές εκτός της Ένωσης, προκειμένου να διασφαλίζει τη διατήρηση της ειρήνης, την πρόληψη των συγκρούσεων και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας, σύμφωνα με τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Η πολιτική ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ σέβεται τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την Συνθήκη του Βορείου Ατλαντικού και ότι τα κράτη-μέλη θέτουν στη διάθεση της ΕΕ μη στρατιωτικές και στρατιωτικές δυνατότητες, προκειμένου να συμβάλουν στους στόχους που έχει καθορίσει το Συμβούλιο των Υπουργών, το οποίο μπορεί να αναθέσει την εκτέλεση μιας αποστολής στο πλαίσιο της ΕΕ σε ομάδα κρατών-μελών, προκειμένου να διατηρηθούν οι αξίες της ΕΕ και να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντά της.

Τέλος, δίνεται η δυνατότητα στενότερης συνεργασίας ορισμένων μόνο κρατών-μελών της ΕΕ στον αμυντικό τομέα και επισημαίνεται ότι στην περίπτωση που ένα από τα συμμετέχοντα στην ενισχυμένη συνεργασία κράτη αποτελέσει αντικείμενο ένοπλης επίθεσης στο έδαφός του, τα άλλα συμμετέχοντα κράτη τού παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους.

Ρήτρα αλληλεγγύης για το ενδεχόμενο τρομοκρατικής επίθεσης

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η λεγόμενη «ρήτρα αλληλεγγύης» μεταξύ όλων των κρατών-μελών της ΕΕ, η οποία ενεργοποιείται αν ένα από αυτά δεχτεί τρομοκρατική επίθεση ή πληγεί από φυσική ή ανθρωπογενή καταστροφή. Σε ό,τι αφορά στις ενισχυμένες συνεργασίες ορισμένων μόνο κρατών-μελών της ΕΕ σε συγκεκριμένους τομείς, αναφέρεται ότι τα κράτη-μέλη που επιθυμούν αυτή τη στενότερη συνεργασία ζητούν έγκριση από το Συμβούλιο των Υπουργών και η έγκριση αυτή θα δίδεται, εφόσον μετέχουν σ αυτή τουλάχιστον το 1/3 των κρατών-μελών της ΕΕ. Αναφέρεται ωστόσο ότι οι ενισχυμένες συνεργασίες είναι ανοιχτές σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Τα προαπαιτούμενα για να γίνει μία χώρα μέλος της ΕΕ

Για να γίνει ένα κράτος μέλος της ΕΕ θα πρέπει να λάβει την ομόφωνη έγκριση του Συμβουλίου των Υπουργών, των εθνικών κοινοβουλίων, καθώς και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για πρώτη όμως φορά προβλέπεται η αναστολή του δικαιώματος συμμετοχής στην ΕΕ, που μπορεί να αποφασιστεί με πλειοψηφία των 4/5 των μελών της ΕΕ, ύστερα από αιτιολογημένη πρόταση του 1/3 των κρατών-μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή της Επιτροπής.

Επίσης, για πρώτη φορά προβλέπεται και η εθελούσια αποχώρηση ενός κράτους από την ΕΕ, με την επισήμανση ότι το κράτος που αποφασίζει να αποχωρήσει γνωστοποιεί την πρόθεσή του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο στη συνέχεια προβαίνει σε διαπραγματεύσεις και συνάπτει με το συγκεκριμένο κράτος συμφωνία που καθορίζει τις λεπτομέρειες της αποχώρησης.

Ο αριθμός των ευρωβουλευτών

Τέλος, σχετικά με τον αριθμό των ευρωβουλευτών που έχει η κάθε χώρα για την περίοδο 2004-2009, ορίζεται ότι η Ελλάδα θα έχει 24, ενώ η Κύπρος έξι. Σχετικά με τη στάθμιση των ψήφων των κρατών-μελών της ΕΕ, η Ελλάδα θα διαθέτει 12 ψήφους, ενώ η Κύπρος τέσσερις. Σημειώνεται ότι τις περισσότερες ψήφους (29) έχουν η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Μεγάλη Βρετανία και ότι για να αποφασίσει το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία απαιτούνται τουλάχιστον 232 ψήφοι υπέρ, (με συνολικό αριθμό 27 κρατών-μελών).

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ