Έσχατη λύση η «εσχάτη των ποινών», μια θέση που κερδίζει έδαφος στις ΗΠΑ

29

«Κατά πόσον η αφαίρεση ζωής συνιστά απονομή δικαιοσύνης;» διερωτάται η Ευρώπη ενώ παρακολουθεί τις ΗΠΑ να ζουν στην έκσταση της εκτέλεσης του Τίμοθι ΜακΒέι. Όμως το ίδιο πράττει το 35% των Αμερικανών, όπως φανερώνει μια νέα έρευνα· η θανατική ποινή απολαμβάνει σήμερα τα χαμηλότερα ποσοστά της δημοτικότητάς της στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Οι εποχές -και τα μυαλά- αλλάζουν;

Το 1994 το 80% των Αμερικανών υποστήριζε την εσχάτη των ποινών, αναφέρει η ηλεκτρονική έκδοση του Newsweek -και σήμερα φέρνει στο φως μια έρευνα του Ινστιτούτου Gallup, σύμφωνα με την οποία η δημοτικότητά της έχει κατρακυλήσει στο 65%.

Και υπάρχει η εξήγηση γι αυτό: όταν τα ποσοστά εγκληματικότητας πέφτουν, οι φόβοι του κοινού έχουν καταλαγιάσει και η θανατική ποινή μπορεί εύκολα, στο μυαλό των Αμερικανών, να αντικατασταθεί με ισόβια κάθειρξη χωρίς δικαίωμα αναστολής -αυτή τουλάχιστον είναι η λύση που υποδεικνύει το δείγμα της δημοσκόπησης.

Και απέναντι «απομένει» ένα ποσοστό 52% που φυλάττει το δόγμα «οφθαλμόν αντί οφθαλμού»· το ίδιο σύνθημα απεικονίστηκε σε ουκ ολίγα πλακάτ έξω από τις φυλακές Τερ Οτ, λίγο πριν από την εκτέλεση του ΜακΒέι, ενός προσώπου που είχε διαπράξει ένα έγκλημα το οποίο καταδικάστηκε συνολικά στη συνείδηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

Η τεχνολογία σώζει ζωές…

Αλλά ένα ερώτημα παραμένει: σήμερα, στις ημέρες της τεχνολογικής εξέλιξης, οι μέθοδοι εξέτασης DNA αθωώνουν όλο και πιο συχνά μελλοθάνατους «υπεράνω πάσης υποψίας» -οπότε μήπως έχουν εκτελεστεί αθώοι, οι οποίοι θα μπορούσαν να έχουν απλώς ελευθερωθεί όταν η αθωότητά τους θα ήταν ξεκάθαρη; Ναι, υποστηρίζει ο (Ρεπουμπλικάνος) κυβερνήτης του Ιλινόις, Τζορτζ Ράιαν, ο οποίος αναγκάστηκε να κηρύξει μορατόριουμ 16 μηνών στις εκτελέσεις που σχεδιάζει η πολιτεία, λόγω του «αποτροπιαστικού ρεκόρ καταδίκης αθώων πολιτών σε θάνατο»!

Οι αριθμοί που παραθέτει το Newsweek είναι ικανοί να σπείρουν υποψίες γύρω από το ζήτημα της θανατικής ποινής: 95 κρατούμενοι άφησαν τις πτέρυγες μελλοθανάτων από το 1973, δικαιωμένοι από τα επιστημονικά δεδομένα. Και ανάμεσα στους 717 ανθρώπους που εκτελέστηκαν πριν από το 1976 -«χωρίς αμφιβολία ενόχους» κατά την κοινή γνώμη- πόσοι ενδέχεται να ήταν αθώοι; Σε πόσες περιπτώσεις το σύστημα αναζήτησε (ακόμη και μετά την επιβολή της ποινής) την αλήθεια ή δημοσιοποίησε στοιχεία ενδεχομένως αθωωτικά; Ή ίσως κάποτε σιώπησε για να προστατέψει τον εαυτό του;

…αλλά η γραφειοκρατία όχι!

Σε μια ειρωνεία της τύχης, αυτό συμβαίνει σήμερα στη Βιρτζίνια: οι κατήγοροι της πολιτείας μάχονται -χωρίς προς το παρόν αποτέλεσμα, κατά το περιοδικό- τη δημοσιοποίηση και αποστολή για έλεγχο γενετικού υλικού του ανθρακωρύχου Ρότζερ Κιθ Κόλμαν, καταδικασθέντος σε θάνατο για το βιασμό και φόνο της κουνιάδας του. Ο αγώνας των τοπικών ΜΜΕ έχει φυσικά τυπική μόνο σημασία: ο Κόλμαν κάθισε το 1992 στην ηλεκτρική καρέκλα…

Πάντως, είναι τόσο νωπή ακόμη η γκάφα του FBI με τα «χαμένα έγγραφα» της υπόθεσης ΜακΒέι ώστε να προκαλεί τριγμούς στο σκελετό του οικοδομήματος της θανατικής ποινής. Κανείς (πολύ περισσότερο ο Αμερικανός πρόεδρος, υπέρμαχος της εσχάτης τιμωρίας) δεν θέλει να φαντάζεται τι θα είχε συμβεί εάν σήμερα, την επομένη της θανάτωσης του βομβιστή της Οκλαχόμα, είχαν έλθει στο φως τα νέα στοιχεία -αθωωτικά ή όχι δεν έχει σημασία.

Είναι όλοι ίσοι απέναντι στο νόμο;

Αυτό που ενδεχομένως έχει σημασία είναι ένα άλλο αποκαρδιωτικό στοιχείο: στην ομοσπονδιακή λίστα 19 των μελλοθανάτων αναγράφονται μόνο δύο λευκοί (τρεις, πριν τον ΜακΒέι…) -οι υπόλοιποι 17 ανήκουν σε μειονότητες και θα μείνουν 17 την ερχόμενη εβδομάδα (19 Ιουνίου), όταν ο Χουάν Ραούλ Γκάρθα θα καθίσει στην ίδια καρέκλα που «ζέστανε» ο ΜακΒέι και θα δεχτεί το θανατηφόρο διάλυμα, κατηγορούμενος για τρεις φόνους που σχετίζονται με υποθέσεις ναρκωτικών.

Και αυτή τη φορά -τώρα που… έσπασε ο πάγος- ο ισπανόφωνος Γκάρθα δε θα τη γλιτώσει όπως τον περασμένο Δεκέμβρη, όταν ο Μπιλ Κλίντον είχε ματαιώσει την εκτέλεσή του, καθώς μια έρευνα φανέρωσε ότι οι ομοσπονδιακές εκτελέσεις περιβάλλονται από ρατσιστικές και γεωγραφικές προκαταλήψεις.

Σε αυτό το στοιχείο δεν υπάρχει ρατσιστικό υπονοούμενο· μελέτες στις 38 αμερικανικές πολιτείες που εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη θανατική ποινή δείχνουν ότι ο αριθμός των λευκών και των μαύρων δολοφόνων που καταδικάζονται σε θάνατο είναι περίπου ίσος -αλλά αυτοί που έχουν σκοτώσει λευκούς είναι πιθανότερο να καθίσουν στο σκαμνί παρά όσοι έχουν αφαιρέσει τη ζωή μαύρων.

Η «ηθική βεβαιότητα» υπό αμφισβήτηση

Τουλάχιστον, το πρώτο βήμα για την οχύρωση του συστήματος απέναντι στα λάθη ξεκινά με την Πράξη Προστασίας Αθώων, ενός νόμου που θα ενσωματωθεί στο Αμερικανικό Σύνταγμα και θα δίνει πρόσβαση σε καλύτερους δικηγόρους και εξετάσεις DNA στους μελλοθάνατους. Δεύτερο βήμα θα είναι η (αναμενόμενη το 2002) απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ για την απαγόρευση εκτέλεσης καταδίκων με νοητική υστέρηση ως αντισυνταγματική.

«Ίσως τότε» καταλήγει το Newsweek «μερικοί υποστηρικτές της θανατικής ποινής, όπως ο Ρεπουμπλικάνος κυβερνήτης της Οκλαχόμα, Φρανκ Κίτινγκ, να ζητήσει περισσότερο αδιάσειστα στοιχεία από την «ηθική βεβαιότητα» -πιο ψηλό στάνταρτ από το «υπεράνω πάσης υποψίας»- για την επιβολή της θανατικής ποινής»…

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ