Προοδευτική πολιτική είναι αυτή που αλλάζει τη ζωή των ανθρώπων και όχι αυτή που φαντάζει «ριζοσπαστική» με βάση το «αριστερόμετρο»

Η χώρα χρειάζεται μια βαθιά αλλαγή πολιτικής. Αυτό έχει να κάνει με το γεγονός ότι η μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας είναι σήμερα βαθιά δυσαρεστημένη, ανασφαλής και χωρίς αισιοδοξία για το μέλλον. Αλλά και με το ότι μια σειρά από αντικειμενικούς δείκτες εξηγούν γιατί οι πολίτες αισθάνονται έτσι: κρίση κόστους ζωής, εκτίναξη του πληθωρισμού, αύξηση της απασχόλησης κυρίως στις πιο κακοπληρωμένες θέσεις, ελλείψεις προσωπικού στη δημόσια υγεία, εμπορευματοποίηση και επισήμως της ανώτατης εκπαίδευσης και ένας ορατός κίνδυνος ύφεσης ή έστω σημαντικής οικονομικής επιβράδυνσης στο άμεσο μέλλον, όταν τελειώσουν οι χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης. Προσθέστε σε όλα αυτά την κρίση θεσμών που έφεραν στο προσκήνιο οι υποκλοπές και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, το ισχυρό αίτημα να αποδοθούν πραγματικά ευθύνες για την τραγωδία των Τεμπών, αλλά και τη συστηματική επένδυση της κυβέρνησης σε μια όλο και πιο αυταρχική αντίληψη της εξουσίας.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί η κοινωνία αναζητά μια πολιτική που να περιλαμβάνει την αναδιανομή εισοδήματος, την επένδυση στην εργασία και την αξιοπρέπειά της, τη δημιουργία καλοπληρωμένων θέσεων εργασίας, την αναπτυξιακή δυναμική σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, την Πράσινη Μετάβαση με όρους που δεν θα επιβαρύνουν την κοινωνία και την αποκατάσταση της δημοκρατικής λειτουργίας των θεσμών. Άρα, η κοινωνία αυτή τη στιγμή αναζητά μια προοδευτική και δημοκρατική πολιτική.

Αναζητά, όμως, μια πολιτική που να γίνει πράξη, που να μπορέσει όντως να φέρει βελτίωση στη ζωή των ανθρώπων, και όχι μια «ιδεολογική τοποθέτηση». Και το λέω αυτό γιατί θεωρώ ότι ορισμένοι κάνουν μια σύγχυση ανάμεσα στην αριστερή πολιτική και το «αριστερόμετρο», δηλαδή μια εγκεφαλική σύλληψη της πολιτικής που δεν εξετάζει τι μπορεί να γίνει, αλλά απλώς εάν αυτό που γράφεται σε μια διακήρυξη είναι αρκούντως «ριζοσπαστικό».

Ακόμη χειρότερα: στη χώρα μας διάφοροι κατά καιρούς ξεθάβουν το αριστερόμετρο, όχι επειδή όντως θεωρούν ότι είναι εφικτή μια πιο αριστερή πολιτική, αλλά γιατί βολεύει αυτό για να πλασαριστούν ως τάση ή ως ρεύμα. Αυτό, άλλωστε, ήταν και ένα από τα προβλήματα που αντιμετώπισε και ο ΣΥΡΙΖΑ, που, όσο πλησίαζε στην εξουσία αλλά και αργότερα, είδε να εμφανίζονται τάσεις στο εσωτερικό που «ανακάλυπταν» ότι ήταν πιο αριστερά από την ηγεσία, όχι γιατί όντως ήταν, αλλά γιατί αυτό βόλευε έτσι ώστε να κατοχυρωθούν ως «τάση», να διεκδικήσουν θέσεις ως «τάση», να πάρουν υπουργεία ως «τάση», και ας εφάρμοσαν τελικά και αυτοί την ίδια πολιτική που τώρα καταγγέλλουν. Με αποκορύφωμα ότι σήμερα βλέπουμε πρώην υπουργούς να καταγράφουν τις… μετρήσεις του δικού τους αριστερόμετρου, ή να κάνουν αφ’ υψηλού «αριστερή κριτική» παραβλέποντας ότι είναι γνωστή η διαδρομή τους, γνωστό και το έργο τους (ενίοτε και το μη έργο τους). Και επειδή τα ΜΜΕ πάντα σπεκουλάρουν στην ατάκα και στην πολεμική, μέχρι και τον Καρανίκα, άνθρωπο που εμφανώς συμπαρατάσσεται με την κυβέρνηση και ο οποίος ουδέποτε ήταν σύμβουλος ή στέλεχος (απλώς μισθοδοτήθηκε κατά βάση με κοινωνικά κριτήρια), αξιοποιούν ως «αριστερή κριτική». Άλλωστε, είναι εμφανές ότι σήμερα τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ με μεγάλη χαρά δίνουν βήμα σε οποιονδήποτε κάνει κριτική στον Τσίπρα ή στην ΕΛΑΣ.

Ας σημειώσουμε εδώ πώς στη Νέα Δημοκρατία, παρότι συχνά ο ανταγωνισμός για την εξουσία μπορεί να είναι πιο αδίστακτος, εντούτοις επειδή είναι κόμμα διακυβέρνησης, «κόμμα του κράτους», φροντίζουν δημόσια να μην εμφανίζονται ως σκορποχώρι από τάσεις. Κάποιοι πάλι φαίνεται ότι νοσταλγούν την εποχή που η Αριστερά αποτελείτο από «λίγους και εκλεκτούς» και εμφανίζονται ως αυτόκλητοι «πορτιέρηδες» στο ποιος χωράει ή δεν χωράει σε έναν πλατύ ενωτικό σχηματισμό που θέλει να καταστήσει εφικτή την αριστερή διακυβέρνηση.

Όμως, καλό θα ήταν όλοι αυτοί, επειδή τα χρόνια έχουν περάσει και διάφοροι μετρήθηκαν, όχι με βάση το «αριστερόμετρο», αλλά με βάση την πραγματική απήχηση που έχουν στην κοινωνία, να είναι πιο μετρημένοι στην εκτιμήσεις ή στις εύκολες κριτικές για το πώς εκπροσωπούνται τα λαϊκά στρώματα.

Γιατί σε τελική ανάλυση τα λαϊκά στρώματα, οι επισφαλώς εργαζόμενοι, οι νέοι, οι μισθωτοί αυτό που θέλουν είναι να υπάρξει μια διακυβέρνηση που να μπορεί να επιλύσει κάποια από τα προβλήματά τους και όχι να υπάρξει μια καλύτερη «γεωμετρία» στην αριστερά.

Γιατί, οι χώρες δεν κυβερνιούνται με βάση τις διακηρύξεις, αλλά με νομοσχέδια. Και τα κοινωνικά προβλήματα λύνονται με θεσμικές αλλαγές και με χρηματοδότηση, που για να έρθει θα πρέπει να υπάρχει ως φόρος. Και οι άνθρωποι ζουν σε σπίτια, πηγαίνουν σε σχολεία, σπουδάζουν σε πανεπιστήμια, επισκέπτονται νοσοκομεία και εκεί είναι που θέλουν αλλαγές και όχι απλώς σε ένα «πρόγραμμα».

Και εδώ ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: το πιο εύκολο πράγμα είναι να στοχαστούμε πώς θέλουμε να είναι ο κόσμος. Πώς θα θέλαμε να είναι μια κοινωνία δικαιοσύνης, με ισότητα, ελευθερία, δυνατότητα δημιουργίας και απαλλαγή από τον καταναγκασμό – και ενίοτε ανορθολογισμό – της αγοράς. Και ως ένα βαθμό πρέπει να το κάνουμε γιατί έχει σημασία να κρίνουμε την κοινωνική πραγματικότητα με βάση ιδανικά και αξίες και τη συλλογική μας ικανότητα να φανταστούμε πώς είναι μιας αξιοβίωτη ζωή.

Το ζήτημα, όμως, που έχουμε μπροστά μας, είναι πώς μπορούμε τώρα, σε αυτή τη χρονική στιγμή, σε αυτή τη γωνιά της Ευρώπης, σε αυτό το γεωπολιτικό τοπίο, να κάνουμε κάτι που θα κάνει τη ζωή των ανθρώπων καλύτερη.

Για παράδειγμα, το πιο πιθανό είναι η χώρα μας να ήταν σε καλύτερη κατάσταση, εάν δεν είχε επιλεγεί να μπούμε στο ευρώ, την ώρα που με όρους πραγματικής σύγκλισης ήμασταν μακριά από τις πιο αναπτυγμένες χώρες. Όμως, αυτή τη στιγμή έτσι που είναι διαρθρωμένη η ελληνική οικονομία κανείς δεν μπορεί στα σοβαρά να προτείνει π.χ. μια έξοδο, την ώρα που ούτε η κοινωνία είναι έτοιμη να αντέξει το κόστος και την αναστάτωση. Άρα αναγκαστικά μιλάμε για τους περιορισμούς του ευρωπαϊκού πλαισίου, ιδίως σε ό,τι αφορά το δημοσιονομικό πλαίσιο. Ούτε προφανώς μπορεί κανείς να έρθει και να πει σε αυτό το πλαίσιο π.χ. θα αντιστραφούν οι ιδιωτικοποιήσεις που έγιναν τις περασμένες δεκαετίες, ιδίως όσες επιβλήθηκαν από το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Για να μην αναφερθώ στο ότι σε δύσκολους καιρούς στα γεωπολιτικά η χώρα δεν μπορεί εύκολα να εξέλθει του «δυτικού» πλαισίου στο οποίο ανήκει. Και βέβαια είναι εύκολο να πει κανείς «να τα πάρουμε από αυτούς που έχουν για να τα δώσουμε σε αυτούς που δεν έχουν», αλλά ας σκεφτούμε ότι υπάρχουν όρια στο πόση επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να αντέξει η μεσαία τάξη. Πάνω από όλα, είναι σαφές ότι για να έχεις περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη χρειάζεσαι και οικονομική ανάπτυξη, άρα θα πρέπει να σκέφτεσαι και με τέτοιους όρους.

Σημαίνουν όλα αυτά ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα; Ότι όποιο κόμμα και να είναι στην εξουσία θα εφαρμόσει την ίδια πολιτική; Ότι δεν υπάρχει κανένα περιθώριο για μια διαφορετική πολιτική;

Όχι! Αλλά σημαίνει ότι αντί για συνθήματα χρειάζεται συγκεκριμένη επεξεργασία, κοστολόγηση, εξέταση των θεσμικών προϋποθέσεων. Ναι, η «πατριωτική εισφορά» δεν σημαίνει ότι το κεφάλαιο θα χάσει τα μέσα παραγωγής. Σημαίνει, όμως, ότι θα φορολογηθούν εκείνοι ακριβώς που όντως έχουν πολύ μεγάλη κερδοφορία και θα υπάρξουν πόροι που θα μπορέσουν όντως να βοηθήσουν να λειτουργήσουν καλύτερα τα δημόσια νοσοκομεία και τα δημόσια σχολεία. Και είναι κάτι που μπορεί να γίνει. Το ίδιο ισχύει για κάθε βήμα που θα οδηγεί σε συλλογικές συμβάσεις που θα εξασφαλίζουν καλύτερες απολαβές και θα ενισχύουν τη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζόμενων. Αντίστοιχα, μπορεί να μην είναι εφικτό να πάρουν οι γιατροί του ΕΣΥ τους μισθούς των συναδέλφων τους στη Δυτική Ευρώπη, όμως μπορούν να υπάρξουν εκείνες οι αυξήσεις και εκείνες οι προσλήψεις που θα οδηγήσουν στο να καλυφθούν οι ανάγκες. Και μπορεί οι ιδιωτικοποιήσεις στην ενέργεια να μην αντιστρέφονται, αλλά μπορούν να γίνουν βήματα προς μια ενεργειακή πολιτική που να είναι δικαιότερη για τους πολίτες. Αντίστοιχα, το να γίνουν βήματα που θα συγκρατούν το κόστος στέγης και θα προσφέρουν στέγη για κάποιους ανθρώπους θα σημαίνουν πραγματικές διαφορές. Και σίγουρα το να μην διασπαθίζεται η δημόσια και ευρωπαϊκή δαπάνη για να ευνοούνται «ημέτεροι», αλλά για να ενισχύονται πραγματικά επενδυτικά σχέδια και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, είναι κάτι που επίσης μπορεί να βελτιώσει κάπως τα πράγματα για αρκετούς ανθρώπους.

Όλα αυτά ισχύουν ακόμη περισσότερο όταν μιλάμε για τις θεσμικές αλλαγές και την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Γιατί μπορεί να μην έχουν άμεσο κοινωνικό αποτέλεσμα, όμως το να λειτουργούν οι θεσμοί είναι απαραίτητο στοιχείο ώστε το κράτος να είναι πιο φιλικό προς τον πολίτη.

Αλλά ακόμη και στην εξωτερική πολιτική, είναι εύκολο να λέμε παραλλαγές του «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο», όμως ξέρουμε ότι η χώρα δεν μπορεί να εξέλθει από τις σημερινές γεωπολιτικές δεσμεύσεις της. Μπορεί, όμως, να μην πανηγυρίζει όποτε ο Νετανιάχου βομβαρδίζει τη Γάζα ή τον Λίβανο, να συντονίζεται με τις χώρες που λένε ότι πρέπει να σταματήσει η ασυλία που έχει ο Νετανιάχου, να προσπαθεί η Ευρώπη να ξαναγίνει πόλος ειρήνης.

Όλα αυτά είναι απλώς μερικά εφικτά, πραγματικά βήματα ώστε να υπάρξει μια επόμενη μέρα για τη χώρα που θα είναι καλύτερη από τη σημερινή. Δεν είναι επανάσταση, είναι όμως μια καλύτερη «κανονικότητα». Είναι ένας περιορισμός της σημερινής ανασφάλειας και μια μεγαλύτερη αισιοδοξία ότι πράγματα μπορούν να γίνουν καλύτερα. Είναι ένας τρόπος ώστε να σταματήσουν οι νέοι να θέλουν να μεταναστεύσουν. Και είναι σίγουρα πολύ περισσότερα από όσα θα μπορέσουν ποτέ να πετύχουν οι κάθε λογής επίδοξοι «αριστερομέτρες».