«Πορτοκαλί» ουρανός στην Ευρώπη – Πώς η σκόνη από τη Σαχάρα πλήττει την υγεία, την οικονομία και το περιβάλλον

Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τη Σαχάρα με τρόπους που επηρεάζουν την ποσότητα και την πορεία της αφρικανικής σκόνης που φτάνει στην Ευρώπη, δημιουργώντας τα απόκοσμα πορτοκαλοκόκκινα τοπία όπως αυτά που είδαμε πρόσφατα στην Κρήτη.

Οι επιπτώσεις από τη σκόνη είναι πολλαπλές, όπως επιδείνωση της ποιότητας του αέρα και προβλήματα υγείας

Η σκόνη από τη Σαχάρα είναι μεν φυσικό φαινόμενο, αλλά η κλιματική αλλαγή το επιτείνει, με αποτέλεσμα περισσότερη σκόνη να σηκώνεται και να ταξιδεύει με τη βοήθεια των ανέμων. Ωστόσο, το πόση από αυτή τελικά φτάνει στην Ευρώπη εξαρτάται από τις αλλαγές στα κλιματικά μοτίβα.

Για την Ευρώπη, οι επιπτώσεις είναι πολλαπλές: επιδείνωση της ποιότητας του αέρα (σωματίδια PM10), προβλήματα υγείας (άσθμα, καρδιαγγειακά), επιτάχυνση τήξης χιονιού στις Άλπεις, μείωση απόδοσης ηλιακών πάνελ και προβλήματα σε μεταφορές.

Όπως αναφέρει το The Conversation, τα τελευταία χρόνια, οι κάτοικοι της Ισπανίας, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν αντικρύσει ένα ανατριχιαστικό θέαμα, όπως ακριβώς οι κάτοικοι της Κρήτης: Ανατολές με έντονο πορτοκαλί χρώμα και πυκνή κιτρινωπή ομίχλη, που συχνά συνοδεύονται από λασποβροχές που αφήνουν μια λεπτή στρώση «σκουριάς» στα αυτοκίνητα και στα παράθυρα.

Αυτά τα φαινόμενα προκαλούνται από στήλες σκόνης από την έρημο της Σαχάρας που διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα διασχίζοντας τη Μεσόγειο. Καθώς η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τη μεγαλύτερη έρημο του κόσμου, η Ευρώπη βρίσκεται όλο και περισσότερο στην κατεύθυνση του ανέμου μιας μεταβαλλόμενης περιβαλλοντικής κρίσης.

Η Σαχάρα ευθύνεται για περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών εκπομπών σκόνης παγκοσμίως. Υπό ζεστές, ξηρές και ανεμώδεις συνθήκες, τα σωματίδια ανυψώνονται αρκετά χιλιόμετρα στην ατμόσφαιρα και μεταφέρονται σε όλες τις ηπείρους.

Ενώ το μεγαλύτερο μέρος ταξιδεύει δυτικά προς την Αμερική, ένα μέρος κινείται βόρεια προς την Ευρώπη, ιδιαίτερα μεταξύ Φεβρουαρίου και Ιουνίου. Πρόσφατα νέφη σκόνης, όπως η «Καλίμα» που καλύπτει μερικές φορές την Ισπανία, έχουν φτάσει μέχρι τη Βόρεια Θάλασσα και τη Σκανδιναβία.

Υπερθέρμανση και αφρικανική σκόνη

Η σχέση της υπερθέρμανσης και της αφρικανικής σκόνης είναι πολύπλοκη. Από τη μία πλευρά, η άνοδος των θερμοκρασιών ξηραίνει τα εδάφη και επιταχύνει την ερημοποίηση, καθιστώντας πολύ πιο εύκολο για τον άνεμο να αποσπάσει τα λεπτά σωματίδια.

@dwnews Eerie skies over Crete after Sahara storm – Saharan dust from North Africa turned skies red over the Greek island of Crete. #dwnews ♬ Originalton – DW News

Σε σενάρια ακραίας θέρμανσης, η ποσότητα της σαχάριας σκόνης που ανυψώνεται στην ατμόσφαιρα θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 40% έως 60% μέχρι το τέλος του αιώνα.

Ωστόσο, η «σκόνη» του μέλλοντος εξαρτάται επίσης από τα μοτίβα των ανέμων. Ορισμένες αμμοθύελλες της Σαχάρας έχουν στην πραγματικότητα γίνει πιο σπάνιες και λιγότερο έντονες τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αύξηση της βλάστησης στην περιοχή του Σαχέλ στα νότια σύνορα της Σαχάρας, αλλά και σε μια γενική εξασθένιση των επιφανειακών ανέμων και σε αλλαγές σε ορισμένα κλιματικά μοτίβα μεγάλης κλίμακας.

Σκόνη από τη Σαχάρα: Κίνδυνοι για την υγεία και την οικονομία

Για την Ευρώπη, ο αντίκτυπος δεν είναι έχει να κάνει μόνο με ένα απόκοσμο τοπίο που προκαλεί αίσθηση και κάποιες φορές φόβο. Η σκόνη της Σαχάρας μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά την ποιότητα του αέρα, ωθώντας τα επίπεδα των αόρατων σωματιδίων πέρα από τα όρια που ορίζουν οι οδηγίες για την υγεία.

Αυτά τα λεπτά σωματίδια, γνωστά ως PM10, μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες, προκαλώντας άσθμα και καρδιαγγειακά προβλήματα. Στην Ισπανία και την Ιταλία, μελέτες μοντελοποίησης υποδηλώνουν ότι η σκόνη της Σαχάρας μπορεί να ευθύνεται για έως και το 44% των θανάτων που συνδέονται με τη ρύπανση από PM10.

Η σκόνη συνεπάγεται και άλλα κόστη. Όταν κατακάθεται στο χιόνι των Άλπεων, σκουραίνει την επιφάνεια και μειώνει την ικανότητά της να αντανακλά το ηλιακό φως, επιταχύνοντας την τήξη. Μπορεί να μειώσει την αποδοτικότητα των ηλιακών συλλεκτών και να διαταράξει την αεροπορική και οδική κυκλοφορία, μειώνοντας την ορατότητα.

Οι οικονομικές επιπτώσεις από την αφρικανική σκόνη στην Ευρώπη προκύπτουν κυρίως έμμεσα, από την επιβάρυνση των συστημάτων υγείας λόγω αναπνευστικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων, τις διαταραχές στις μεταφορές και τις συνεπακόλουθες επιπτώσεις στον τουρισμό, καθώς και τις απώλειες παραγωγής ενέργειας από τα φωτοβολταϊκά.

Τι να κάνουμε για τη σκόνη

Η αντιμετώπιση αυτού του αυξανόμενου διασυνοριακού προβλήματος σημαίνει δράση τόσο στην πηγή όσο και στις πληγείσες περιοχές.

Στη Σαχάρα και στις παρυφές της, είναι ζωτικής σημασίας η πρόληψη της διαταραχής των ανέπαφων εδαφών. Η υπερβόσκηση, η κατασκευή φραγμάτων σε ποτάμια και η εγκατάλειψη γης μπορούν να αυξήσουν τις εκπομπές σκόνης.

Για τη σταθεροποίηση του εδάφους, τα μέτρα περιλαμβάνουν την αποκατάσταση της βλάστησης, τη διατήρηση της ροής των ποταμών και την προστασία της εύθραυστης «βιοκρούστας» από βακτήρια, βρύα και άλλους οργανισμούς που δεσμεύουν τα πρώτα λίγα χιλιοστά του εδάφους της ερήμου και σχηματίζουν ένα φυσικό προστατευτικό κάλυμμα κατά της διάβρωσης από τον άνεμο.

Στην Ευρώπη, η έμφαση δίνεται στην προετοιμασία. Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης παρέχουν πλέον προβλέψεις έως και 15 ημέρες νωρίτερα, επιτρέποντας στις υγειονομικές αρχές να προειδοποιούν τις ευάλωτες ομάδες ανθρώπων να παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους. Απλά μέτρα, από τη βελτίωση του αερισμού των κτιρίων έως τη δημιουργία περισσότερων αστικών χώρων πρασίνου, μπορούν επίσης να μειώσουν την έκθεση.

Στις επόμενες δεκαετίες, η «ζώνη σκόνης» της Σαχάρας θα παραμείνει ένας ορατός δείκτης της υγείας του πλανήτη μας. Ωστόσο, η τεχνολογία και οι προβλέψεις από μόνες τους δεν θα αρκούν για την επίλυση του προβλήματος.

Η σκόνη δεν γνωρίζει σύνορα, οπότε η διαχείρισή της θα απαιτήσει ισχυρότερη διεθνή συνεργασία και δεσμευτικές συμφωνίες, σε όλα τα επίπεδα, από τη διαχείριση των λεκανών απορροής ποταμών για να αποτραπεί η ξήρανση των λιμνών έως τις πρωτοβουλίες στον τομέα της δημόσιας υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σε κάθε περίπτωση, είτε ο πορτοκαλί ουρανός παραμείνει μια παραδοξότητα είτε γίνει ένα συνηθισμένο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής ζωής, οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη και την Αφρική οφείλουν να αντιμετωπίσουν σοβαρά τον κίνδυνο που μοιράζονται.