ΗΠΑ: Η μεταστροφή σε «διαιτητή του χάους» – Καταστρέφοντας οικονομικά φίλους και εχθρούς

Σε τεντωμένο σχοινί βαδίζει η παγκόσμια οικονομία από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Οι αιφνιδιαστικές αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε πολλές τοποθεσίες και πόλεις σε όλο το Ιράν έβαλαν τη «φωτιά» στη γεωπολιτική σκακιέρα.

Η κατάσταση παραμένει ασταθής, με τη διεθνή κοινότητα να εκφράζει έντονη ανησυχία για τον έλεγχο της σύγκρουσης

Αν και υπάρχουν αναφορές για προσπάθειες διαμεσολάβησης και προτάσεις για κατάπαυση του πυρός η επίσημη πλευρά του Ιράν έχει εκφράσει δυσπιστία και διαψεύδει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη ουσιαστικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Η κατάσταση παραμένει ασταθής, με τη διεθνή κοινότητα να εκφράζει έντονη ανησυχία και και την παγκόσμια οικονομία να βαδίζει σε «γυάλινα πόδια».

Τα Στενά του Ορμούζ

Η κλιμάκωση έχει προκαλέσει ανησυχίες για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, ιδιαίτερα λόγω της σημασίας των Στενών του Ορμούζ.

«Οι ΗΠΑ προκαλούν απερίσκεπτα οικονομική καταστροφή σε φίλους και εχθρούς σε όλο τον κόσμο, ενώ οι ίδιες δεν υφίστανται σχεδόν καμία ζημιά», διαβάζουμε σε άρθρο ανάλυση του Guardian.

Εύθραυστες ισορροπίες

Για να προστατεύσει τους απλούς Ινδούς από τον πόλεμο στο Ιράν, η κυβέρνηση στο Δελχί ανακατεύθυνε τις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου προς τις ινδικές οικογένειες, για τις οποίες αποτελεί το κύριο καύσιμο, περιορίζοντας τις προμήθειες προς τη βιομηχανία πλαστικών.

Η κυβέρνηση του Νεπάλ εφάρμοσε δελτίο για το αέριο και οι Φιλιππίνες μείωσαν την εβδομάδα εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων σε τέσσερις ημέρες. Το Μπαγκλαντές έκλεισε τα πανεπιστήμια και εφάρμοσε δελτίο για τα καύσιμα.

Τα στοιχεία είναι αδιάψευστα. Αυτές οι χώρες έχουν πληγεί περισσότερο από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Οι οικονομίες της Ασίας εισάγουν πάνω από το ένα τρίτο της ενέργειας που καταναλώνουν, κατά μέσο όρο. Η Κορέα εισάγει τα τέσσερα πέμπτα, η Ιαπωνία τα εννέα δέκατα και η Ταϊλάνδη το 55%. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ενέργειας προέρχεται από τον Κόλπο. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, περίπου το 80% του πετρελαίου και των πετρελαϊκών προϊόντων που διέρχονταν από το Στενό το 2025 προοριζόταν για την Ασία. Ωστόσο, εν μέσω πολέμου, η κυκλοφορία από το κομβικό αυτό σημείο έχει μειωθεί κατά 90%.

Η Ευρώπη εξαρτάται λιγότερο από τα καύσιμα της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εισαγόμενο πετρέλαιο και, κυρίως, από το φυσικό αέριο, η τιμή του οποίου έχει εκτοξευθεί από την έναρξη των βομβαρδισμών των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν. Αυτό αντανακλάται στις χρηματιστηριακές αγορές.

Η «ανθεκτικότητα» της οικονομίας των ΗΠΑ

Μέχρι στιγμής, η οικονομία που έχει επιδείξει τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, ενώ ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή σπέρνει τον όλεθρο στις αγορές ενέργειας, είναι αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο δείκτης S&P 500 έχει σημειώσει σχετικά μικρή πτώση από την έναρξη του πολέμου.

Τα στοιχεία δείχνουν τη σχετική ανθεκτικότητα της αμερικανικής οικονομίας και, κυρίως, την αφθονία εγχώριου φυσικού αερίου, το οποίο καλύπτει περίπου το 36% των ενεργειακών της αναγκών και την προστατεύει σε σημαντικό βαθμό από τις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών.

Αυτό, όμως, προσθέτει ένα δυσάρεστο κεφάλαιο στην κύρια αφήγηση της παγκόσμιας οικονομίας. Πρόκειται για μια ιστορία στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες –που κάποτε ήταν οι θεματοφύλακες μιας παγκόσμιας τάξης βασισμένης σε κανόνες– αναλαμβάνουν τον ρόλο του «διαιτητή του χάους», σπέρνοντας απερίσκεπτα τον όλεθρο μεταξύ φίλων και εχθρών, ενώ οι ίδιες υφίστανται σχετικά μικρή ζημιά.

Η καταιγίδα δασμών που εξαπέλυσε ο Τραμπ τον Απρίλιο του περασμένου έτους δεν θα περάσει χωρίς… πλημμύρες. Η οικονομική ζημιά εξαπλώνεται ευρέως, καθώς πολλές χώρες έχουν δει τις εξαγωγές τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες να μειώνονται.

Σύμφωνα με τις τελευταίες αναθεωρήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στις προβλέψεις του για την ανάπτυξη, η οικονομία των ΗΠΑ βγήκε σχεδόν αλώβητη. Τον Ιανουάριο, πριν οι ΗΠΑ αρχίσουν να βομβαρδίζουν το Ιράν, το ΔΝΤ προέβλεπε ότι το αμερικανικό ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 2,4% φέτος, σχεδόν 0,4 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από ό,τι προέβλεπε τον Οκτώβριο του 2024.

Αντίθετα, σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι προοπτικές για οικονομική ανάπτυξη φέτος στη Βρετανία, την Ιαπωνία, τον Καναδά, την Ινδία, τη ζώνη του ευρώ και τη Λατινική Αμερική έχουν όλες επιδεινωθεί από την ανάληψη των καθηκόντων του Τραμπ.

Περισσότερες δυσκολίες βρίσκονται μπροστά μας

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) εκτίμησε τις ζημιές που προκάλεσε ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Αν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν σταθερά υψηλές, προβλέπει ότι η αύξηση του εμπορίου αγαθών φέτος θα επιβραδυνθεί από 1,9% σε 1,5%. Η αύξηση των εξαγωγών της Βόρειας Αμερικής θα επιβραδυνθεί ελαφρώς, από 1,4% σε 1,1%. Η Ευρώπη θα πληγεί σοβαρά, με τις εξαγωγές να συρρικνώνονται κατά 0,6% αντί να αυξάνονται κατά 0,5%.

Ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη θα είναι εξίσου άνισος: ενώ η ακριβή ενέργεια θα ωθήσει την αύξηση του ΑΕΠ στη Βόρεια Αμερική φέτος στο 2,5%, σύμφωνα με τον ΠΟΕ, από ένα βασικό επίπεδο 2,3%, θα επιβραδύνει την αύξηση του ΑΕΠ στην Ασία στο 3,1% από 3,9%.

Στην Ευρώπη, η ακριβή ενέργεια θα οδηγήσει την οικονομία σχεδόν σε στασιμότητα, επιβραδύνοντας την ανάπτυξή της στο 0,4% από προηγούμενη εκτίμηση 1,6%.

Με αυτά τα δεδομένα «σύμμαχοι των ΗΠΑ στον φιλελεύθερο δυτικό κόσμο έχουν αναγκαστεί να αποδεχθούν ότι η Αμερική του Τραμπ δεν αποτελεί πλέον έναν αξιόπιστο εταίρο για τη διατήρηση της διεθνούς σταθερότητας, αλλά ίσως την κύρια πηγή παγκόσμιας αβεβαιότητας.

Αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι ο Τραμπ θα προβάλλει κάθε είδους δικαιολογία για να δικαιολογήσει την επιθετική του στάση.

Είναι παράτολμο να πιστεύει κανείς ότι αυτό το επεισόδιο αδικαιολόγητης επιθετικότητας αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, ότι η στάση των ΗΠΑ θα τερματιστεί μετά τις εκλογές του 2028, ή ίσως και νωρίτερα αν οι Δημοκρατικοί καταφέρουν να αναλάβουν τον έλεγχο του Κογκρέσου τον Νοέμβριο», γράφει στην ανάλυσή του ο Guardian σε μια εποχή των «τεράτων» που δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανοί ανήκουν στη βάση των υποστηρικτών του MAGA και κινητοποιούνται από την περιφρόνηση που τρέφουν για τον υπόλοιπο κόσμο, τον οποίο αντιλαμβάνονται ως προδοτικό και καταχρηστικό και, εν τέλει, ως «άλλο».