Εντατικά μέτρα αστυνόμευσης για τους κτηνοτρόφους αλλά μόνο ένα εργαστήριο για μοριακά τεστ λίγο πριν το Πάσχα

Στις 3 Μαρτίου η «αλώβητη» επί 19 μήνες από την ευλογιά των προβάτων Ηπειρος, δήλωσε το πρώτο της κρούσμα, μέσα σε ένα θολό τοπίο για την πραγματιή εξάπλωση της ευλογιάς.

Τον εντοπισμό του πρώτου επιβεβαιωμένου κρούσματος στην Hπειρο, σε εκτροφή στη Βαλανιδοράχη του Δήμου Πάργας, γνωστοποίησε ο περιφερειάρχης Ηπείρου, Αλέξανδρος Καχριμάνης, έπειτα από τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων.

Η ζωονόσος εντοπίστηκε σε μονάδα 40 ζώων. «Νέος σε ηλικία κτηνοτρόφος, σαν παιδιά του τα είχε τα πρόβατα. Δεν έφταιγε σε τίποτα ο άνθρωπος. Προσπαθούμε να βρούμε από που κόλλησε. Θέλουμε να τον στηρίξουμε ψυχολογικά, είναι οδυνηρό» περιγράφει στο in o Αλέξανδρος Καχριμάνης.

Ο περιφερειάρχης δηλώνει προβληματισμένος για τον τρόπο που πέρασε ο ιός στην «καθαρή» από ευλογιά μέχρι πρότινος περιφέρεια, στην οποία μάλιστα οι εκτροφές απέχουν πολύ η μία από την άλλη. Οι κτηνιατρικές υπηρεσίες διεξάγουν έρευνα, ελέγχους και ιχνηλατήσεις σε ακτίνα 5 χιλιομέτρων από τη μονάδα για την προέλευση του ιού, προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ύπαρξης άλλης εστίας στην περιοχή. Μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί άλλο ύποπτο ή θετικό περιστατικό σε γειτονικές εκμεταλλεύσεις.

«Φοβάμαι το ενδεχόμενο τα παράνομα εμβόλια να έχουν ήδη γίνει και στην περιοχή μας. Οι επιτήδειοι παραμονεύουν» σημιεώνει ανήσυχος ο κ. Καχριμάνης.

Και ενώ τις 13 μέρες που μεσολάβησαν ανάμεσα στις 15 και τις 28 Φεβρουαρίου πραγματοποιήθηκαν 1.538 νέες θανατώσεις αιγοπροβάτων  σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (χωρίς να συμπεριλαμβάνονται τα πρόβατα του κτηνοτρόφου στην Πρέβεζα) και η νόσος επεκτάθηκε σε άλλες 10 εκτροφές στη χώρα, το υπουργείο εντείνει τα αυστηρά μέτρα αστυνόμευσης στους κτηνοτρόφους που δεν συμμορφώνονται με τα μέτρα για την αντιμετώπιση της ευλογιάς.

Σύμφωνα με μία από τις ενημερώσεις του ΥπΑΑΤ για το θέμα: «στις 3 Μαρτίου μετά από καταγγελία στο τηλεφωνικό κέντρο της Διεύθυνσης Αμεσης Δράσης Θεσσαλονίκης, συνελήφθη από την εποχουμένη περιπολία του Α.Τ. Καλλινδοίων αλλοδαπός βοσκός, διότι κατελήφθη να βόσκει, έξω από τον στάβλο, σε παρακείμενο περιφραγμένο αγροτεμάχιο, δέκα αιγοπρόβατα (οκτώ μεγάλα και δύο μικρά), κατά παράβαση του άρθρου 285 Π.Κ «Παραβίαση μέτρων για την πρόληψη ασθενειών».

Ευλογιά αιγοπροβάτων: πορεία προς το άγνωστο χωρίς επιτήρηση

Βέβαια, όσον αφορά την ουσία του θέματος, την επιτήρηση δηλαδή της ζωονόσου, οι φωνές των ειδικών που λένε ότι αυτή έχει περάσει πια σε ομιχλώδες τοπίο, αυξάνονται.

Ο Θανάσης Γελασάκης (Dr Vet Med, MPH, PhD, Dipl. ECSRHM), αναπληρωτής καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με γνωστικό αντικείμενο «Νοσήματα Παραγωγικών Ζώων» μιλώντας στο in εξηγει τους λόγους που βρισκόμαστε σήμερα αντιμέτωποι με αχαρτογράφητα νερά στο θέμα της ευλογιάς των προβάτων στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η εικόνα που έχουμε για την πορεία της ευλογιάς των προβάτων μπορεί να μην είναι η πραγματική, διότι μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει μία οργανωμένη και ευρύτερη ενεργητική επιτήρηση του νοσήματος. Οπως σημειώνει ο κ. Γελασάκης: «Η ενεργητική επιτήρηση αναφέρεται σε μία δυναμική αναζήτηση και συστηματική παρακολούθηση των κρουσμάτων, για την αποτύπωση της χωρο-χρονικής εξάπλωσης του νοσήματος, με ενεργητικό τρόπο, στο πεδίο, και σε ευρύτερες ζώνες από αυτές που σχηματίζονται γύρω από τα κατά δήλωση κρούσματα».

»Χωρίς αυτή την επιτήρηση εξακολουθούμε να στηριζόμαστε σε δηλώσεις κρουσμάτων από τους ίδιους τους κτηνοτρόφους, οι οποίες μπορεί να μην αντικατοπτρίζουν την πραγματική εικόνα της διασποράς του νοσήματος. Σήμερα, η επιδημιολογική εικόνα εξακολουθεί να μην είναι σαφής, ενώ πλέον η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη στο χειρισμό της και απαιτεί πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια και αυξημένους πόρους, που πρέπει να διατεθούν άμεσα».

Οσον αφορά τη συνδρομή των ιδιωτών κτηνιάτρων για την επιτήρηση του νοσήματος, ο κ. Γελασάκης θεωρεί πως είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, παρότι έγινε με καθυστέρηση, καθώς οι ανάγκες στο πεδίο είναι πολύ μεγάλες, ενώ η εμπειρία των κατά τόπους ιδιωτών κτηνιάτρων και η γνώση των ιδιαιτεροτήτων των περιοχών τους είναι πολύτιμη. Ο ίδιος προσθέτει πως σε κάθε περίπτωση, η στελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών είναι επιτακτική.

Σε λανθασμένη βάση η συζήτηση για το εμβόλιο

Για το καυτό θέμα του εμβολιασμού, ο κ. Γελασάκης υπογραμμίζει πως η συζήτηση για το εμβόλιο ξεκίνησε πρώιμα και σε λανθασμένη βάση. Οπως εξηγεί, παρότι έχει γίνει σύσταση από την Ε.Ε για την πραγματοποίηση εμβολιασμού, η απόφαση για τον εμβολιασμό σε ζώνες πρέπει να ληφθεί αφού πρώτα είναι ξεκάθαρη η επιδημιολογική εικόνα του νοσήματος, βάσει της οποίας θα οριοθετηθούν οι περιοχές που θα περιληφθούν στις ζώνες εμβολιασμού, εφόσον αποφασιστεί.

«Αντί αυτού, υπάρχει ένα debate, για το αν πρέπει ή όχι να προχωρήσουμε σε γενικευμένο εμβολιασμό. Το ερώτημα, όμως, από την αρχή δεν ήταν αυτό» εξηγεί ο κ. Γελασάκης και συνεχίζει: «Ο γενικευμένος εμβολιασμός δεν είναι μία σωστή πρακτική, εφόσον το νόσημα δεν έχει εξαπλωθεί σε όλη την επικράτεια. Αυτή η επιλογή είναι λανθασμένη γιατί οδηγεί μια χώρα στο να γίνει ενδημική στο νόσημα, κατάσταση που μεταστρέφεται πολύ δύσκολα. Επιτυχημένο παράδειγμα εμβολιασμού κατά της ευλογιάς στη χώρα μας υπάρχει στον Εβρο τη δεκαετία του 1980, όπου εφαρμόστηκε εμβολιασμός με θετικά αποτελέσματα, καθώς το νόσημα περιορίστηκε. Φυσικά, η εφαρμογή του εμβολιασμού σε αυτή την περίπτωση συνοδεύτηκε από τα αντίστοιχα περιοριστικά μέτρα στην περιοχή του Εβρου για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Τουρκία, η οποία εφάρμοσε τη μέθοδο του εμβολιασμού, παραμένει ενδημική στην ευλογιά, με διαρκείς επιζωοτίες. Παράλληλα, είναι ενδημική και σε άλλες σοβαρές ζωονόσους (π.χ. πανώλη μικρών μηρυκαστικών, αφθώδης πυρετός) τις οποίες μεταδίδει στους γείτονες της».

Σε κάθε περίπτωση, σε αυτή τη φάση, κατά τον κ. Γελασάκη ο παράνομος εμβολιασμός έχει «θολώσει», σε άγνωστο βαθμό, την επιδημιολογική εικόνα του νοσήματος στη χώρα μας.

«Δεν γνωρίζουμε τι συμβαίνει με την πορεία των κρουσμάτων στο χώρο και τον χρόνο» τονίζει ο κ. Γελασάκης. Οπως εξηγεί, οι διαθέσιμοι χάρτες που δείχνουν αριθμούς κρουσμάτων ανά περιοχή, δίνουν μία πληροφορία της χωρικής κατανομής των κρουσμάτων που δηλώνονται (και αυτών που εντοπίζονται στις ζώνες προστασίας και επιτήρησης), αλλά όχι της εξέλιξης των κρουσμάτων στο χρόνο που είναι ενδεικτική της δυναμικής της μετάδοσης της νόσου. Ετσι, περιοχές στις οποίες τα τελευταία κρούσματα εμφανίστηκαν πριν από πολλούς μήνες, παρουσιάζονται μαζί με τις περιοχές στις οποίες εξακολουθεί να γίνεται διασπορά του νοσήματος.

Αυτό σύμφωνα με τον καθηγητή οδηγεί στο εξής πρόβλημα: «καθώς δεν γνωρίζουμε την πραγματική εικόνα για το που βρίσκεται ο ιός, είναι αδύνατο να πάρουμε μία επαρκώς τεκμηριωμένη και κρίσιμη απόφαση για το αν τελικά η εφαρμογή στοχευμένου εμβολιασμού σε ζώνες είναι ένα βιώσιμο μέτρο ελέγχου του νοσήματος στις περιοχές όπου το πρόβλημα φαίνεται να μην μπορεί να ελεγχθεί με άλλα μέτρα».

Ας δούμε το τελευταίο παράδειγμα με το κρούσμα στην περιφέρεια Ηπείρου. Σύμφωνα με τον κ. Γελασάκη, η προέλευση του ιού σε αυτή την περίπτωση δεν είναι σαφής: «Η μετάδοση μέσω μηχανικών φορέων ή μέσω ζωοτροφών δεν μπορεί να αποκλειστεί, όπως δεν μπορεί να αποκλειστεί η παραμονή του ιού «κάτω από τα ραντάρ» σε κάποιες περιοχές όπου έχει εφαρμοστεί παράνομος εμβολιασμός και μπορεί να μη δηλώνονται τα κρούσματα».

Την ίδια στιγμή, από τις εργαστηριακές μεθόδους που είναι διαθέσιμες, η ELISA που είναι μία μέθοδος ανίχνευσης αντισωμάτων δεν μπορεί να μας βοηθήσει στην ανίχνευση των φυσικών μολύνσεων σε περιπτώσεις όπου έχει εφαρμοστεί ο παράνομος εμβολιασμός. Τα αντισώματα που παράγονται μετά τον εμβολιασμό δεν μπορούν να διαφοροποιηθούν από τα αντισώματα που παράγονται ως απόκριση του οργανισμού στη φυσική μόλυνση από τον ιό.

Στο βαθύ μέλλον η ανασύσταση των κοπαδιών ενώ ο αφθώδης πυρετός παρανονεύει

Και υπάρχει φυσικά και το εξίσου κρίσιμο ζήτημα της ανασύστασης του ζωικού κεφαλαίου το οποίο σύμφωνα με τον κ. Γελασάκη δεν συζητάμε επαρκώς. Δεδομένου ότι πρέπει να παρέλθουν τουλάχιστον έξι μήνες από το τελευταίο κρούσμα ευλογιάς σε μια περιοχή, προκειμένου να προχωρήσουν οι πληγέντες κτηνοτρόφοι σε ανασύσταση των κοπαδιών τους (η οποία πρέπει να είναι σταδιακή), ο συνολικός χρόνος για την ανασύσταση των κοπαδιών είναι πολύ μεγάλος και αποτελεί τροχοπέδη για την παραμονή των κτηνοτρόφων στο επάγγελμα.

Συμπερασματικά, σύμφωνα με τον κ. Γελασάκη: «πρέπει να υπάρξει μία καθαρή και επικαιροποιημένη στρατηγική αντιμετώπισης των ζωονόσων. Δεν είναι μόνο η ευλογιά. Εχουμε πολλά παραδείγματα από ζωονόσους στις οποίες η χώρα μας κατέληξε να είναι ενδημική λόγω αποτυχημένης διαχείρισής τους. Η συζήτηση για το μέλλον της κτηνοτροφίας πρέπει να επικεντρωθεί όχι μόνο στην ενίσχυση των συστημάτων και των διαδικασιών έγκαιρης διάγνωσης, επιτήρησης, δήλωσης, ιχνηλάτισης και εκρίζωσης εξωτικών νοσημάτων όπως η ευλογιά των προβάτων, η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών, ο καταρροϊκός πυρετός και ο αφθώδης πυρετός, αλλά και στη χάραξη εθνικής στρατηγικής για τον σχεδιασμό προγραμμάτων εξυγίανσης του ζωικού κεφαλαίου από πολύ σοβαρά ενδημικά νοσήματα που υπονομεύουν τη βιωσιμότητα των εκτροφών. Ο αφθώδης πυρετός πέρασε ήδη στη Κύπρο, η οποία έλαβε την απόφαση να προχωρήσει σε εμβολιασμό σε ζώνες κατά του νοσήματος».

Προσλήψεις με μικρή διάρκεια που δεν λύνουν το πρόβλημα

Στις 5 Μαρτίου, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ανακοίνωσε την άμεση πρόσληψη προσωπικού διαφόρων ειδικοτήτων, με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου, έως οκτώ (8) μήνες για την κάλυψη αναγκών υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής, για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων και επειγουσών αναγκών λόγω της ζωονόσου της ευλογιάς.

Είχε προηγηθεί στις 25 Φεβρουαρίου η δημοσίευση ΚΥΑ, σύμφωνα με την οποία ξεκινά η διαδικασία ενεργοποίησης του νέου θεσμού των εξουσιοδοτημένων κτηνιάτρων (ιδιωτών) η οποία θεσπίστηκε στο τέλος του 2025, στο πλαίσιο των έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση της νόσου της ευλογιάς των προβάτων.

Σύμφωνα με το ΥπΑΑΤ οι εξουσιοδοτημένοι κτηνίατροι αναμένεται να συνδράμουν στην κλινική επιτήρηση του ζωικού κεφαλαίου, στη διενέργεια των απαραίτητων δειγματοληψιών, με σκοπό την πραγματοποίηση εργαστηριακών διαγνώσεων (screening και επιβεβαιωτικών), στην επιτόπια συλλογή στοιχείων για την επιζωοτιολογική διερεύνηση της διασποράς της νόσου, στη διενέργεια απολυμάνσεων στις μολυσμένες εκμεταλλεύσεις προβάτων και αιγών και στην επίβλεψη της θανάτωσης και υγειονομικής ταφής των ζώων μολυσμένων εκτροφών.

Λίγες ακόμα μέρες νωρίτερα, στις 6 Φεβρουαρίου είχε ανακοινωθεί και η επιστράτευση 97 στρατιωτικών κτηνιάτρων στις Περιφερειακές Ενότητες της χώρας.

H Βασιλική Ζαφειροπούλου, αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Κτηνιάτρων Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΕΚΔΥ), λέει πως οι παραπάνω προσλήψεις με σύμβαση ορισμένου χρόνου, δεν μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά στη διαχείριση του προβλήματος.

Οπως λέει η ίδια: «οι 49 προσλήψεις που ανακοινώθηκαν στις 5 Μαρτίου αφορούν μόνο στο υπουργείο, κυρίως σε εργαστήρια και δεν είναι όλες για την ευλογιά. Στα τοπικά κέντρα αντιμετώπισης της ευλογιάς -Περιφέρειες- θα κάνουν την εμφάνισή τους οι ιδιώτες (εξουσιοδοτημένοι κτηνίατροι). Οι λιγοστές προσλήψεις έρχονται με καθυστέρηση 19 μηνών».

Ενα κτηνιατρικό εργαστήριο για τα μοριακά τεστ έναν μήνα πριν το Πάσχα

Η Πανελλήνια Ενωση Κτηνιάτρων Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΕΚΔΥ) αναδεικνύει και άλλο ένα εμπόδιο: πως σε ολόκληρη τη χώρα λειτουργεί μόνο ένα Κτηνιατρικό Εργαστήριο το οποίο πραγματοποιεί pcr test (μοριακά τεστ), απαραίτητο στάδιο πριν οδηγηθούν πρόβατα σε άμεση σφαγή.

Οπως αναφέρει η ανακοίνωση της ΠΕΚΔΥ: «παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις, η χώρα παραμένει δέσμια της αδυναμίας του μοναδικού Κτηνιατρικού Εργαστηρίου στη Λάρισα που λειτουργεί με χρηματοδότηση αποκλειστικά της Περιφέρειας Θεσσαλίας, να ανταποκριθεί στον τεράστιο όγκο των απαραίτητων εξετάσεων PCR. Χωρίς αυτές τις εξετάσεις, η μετακίνηση των ζώων προς σφαγή είναι αδύνατη, γεγονός που απειλεί να τινάξει στον αέρα την αγορά και το εισόδημα των κτηνοτρόφων. Ενάμιση χρόνο μετά την έναρξη της επιζωοτίας, είναι αδιανόητο να λειτουργεί μόνο ένα εργαστήριο σε όλη τη χώρα, το οποίο μάλιστα υποστηρίζεται από προσωπικό του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (και με πρωτοβουλία της Περιφέρειας). Η επιβολή «πλαφόν» στον αριθμό των δειγμάτων ανά Περιφέρεια καθιστά τη διαδικασία δυσλειτουργική, την ώρα που οι γεννήσεις αμνοεριφίων αυξάνονται και η ανάγκη για σφαγές ενόψει Πάσχα κορυφώνεται. Η απόγνωση των παραγωγών ενδέχεται να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες σφαγές χωρίς μέτρα βιοασφάλειας, με κίνδυνο την περαιτέρω εξάπλωση της νόσου».