Μοναδικό ντοκουμέντο της εκτέλεσης των 200 της Καισαριανής η συλλογή Χόιερ – Η προπαγάνδα των Ναζί

Κοιτάνε τον εκτελεστή τους κατάματα. Πεθαίνουν όρθιοι. Δεν τους έχουν δέσει τα μάτια. Δεν σκύβουν το κεφάλι, ακόμα και όταν η σφαίρα κατευθύνεται στο στήθος τους. Οι 200 έλληνες κομμουνιστές που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 αποκτούν πρόσωπο και δίνουν στην ιστορία σάρκα και οστά. Και ένας στρατιώτης ο Χέρμαν Χόιερ, χωρίς να έχει σχετική εντολή, έχει την ψυχραιμία και να φωτογραφίσει την εκτέλεση, με την ίδιο τρόπο που φωτογράφιζε ένα μπάνιο στον Πειραιά…

Οι φωτογραφίες από τις εκτελέσεις στην Καισαριανή είναι 13. Και αποτελούν μέρος της συλλογής Χόιερ που αγόρασε η Ελλάδα από το Βέλγο συλλέκτη, αντί 100.000 ευρώ και περιλαμβάνουν 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και τέσσερα χαρτονομίσματα.

Οι 13 φωτογραφίες από την Καισαριανή είναι ένα ντοκουμέντο περηφάνειας, αξιοπρέπειας και λεβεντιάς, ένα τεκμήριο του πως οι Έλληνες αγωνιστές στέκονταν όρθιοι απέναντι στο θάνατο, στη μάχη κατά του φασιστικού – ναζιστικού καθεστώτος.

Οι φωτογραφίες που δεν δημοσιοποιήθηκαν

Από τις φωτογραφίες που περιλαμβάνονται στην συλλογή Χόιερ και αφορούν την Καισαριανή το Υπουργείο Πολιτισμού επέλεξε να παρουσιάσει στους δημοσιογράφους, αλλά να μην δώσει στη δημοσιότητα τις δύο από αυτές, που θεωρούνται και οι πιο σκληρές.

Η μία απεικονίζει τις σορούς των εκτελεσμένων στοιβαγμένους λίγο πριν μεταφερθούν στα καμιόνια και η δεύτερη είναι πορτρέτο ενός εκτελεσθέντα που μόλις έχει αφήσει την τελευταία του πνοή.

Η στιγμή της εκτέλεσης

Ο φωτογράφος δεν δίστασε να φωτογραφήσει ακόμα και τη στιγμή που τα όπλα πυροβολούν εναντίον των μελλοθάνατων που είναι στημένοι στον τοίχο της Καισαριανής και να αποτυπώσει τη στιγμή που οι σφαίρες έχουν ήδη εκτοξευθεί για να τους αφαιρέσουν τη ζωή.

Όπως ανέφερε η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη οι φωτογραφίες αυτές έχουν τεράστια αξία καθώς «δίνουν πρόσωπο στις μαρτυρίες για τον πατριωτισμό των Ελλήνων».

Σημείωσε δε ότι αυτές τραβήχτηκαν από έναν υπολοχαγό της Βέρμαχτ, τον Χέρμαν Χόιερ και η συλλογή αποδεικνύει πως η ο συγκεκριμένος δεν αποτύπωσε μόνο το «δραματικό περιστατικό», όπως είπε η Μενδώνη, της Καισαριανής, αλλά έχει μεγαλύτερη συλλογή, κάτι που συνηθιζόταν στο πλαίσιο της ναζιστικής προπαγάνδας. Έκανε λόγο μάλιστα για μοναδικά στον κόσμο τεκμήρια από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή.

Μνημείο η συλλογή

Το Υπουργείο Πολιτισμού κήρυξε το σύνολο της συλλογής μνημείο βάσει των όσων προβλέπονται για τα μνημεία, την  προστασία, συντήρηση, διαφύλαξη και ανάδειξη, προκειμένου να μπορούν να αναδειχθούν και να χρησιμοποιηθούν στο δημόσιο λόγο και την εκπαίδευση.

Η Μενδώνη δεσμεύτηκε πως οι φωτογραφίες στο σύνολο τους «όταν έρθει η ώρα» ενώ θα εξετασθεί και πώς και πού θα αναδειχθούν, εάν θα είναι μία μόνιμη έκθεση, εάν θα δοθούν ψηφιακά αντίγραφα σε φορείς που τα έχουν ζητήσει και η γενικότερα όσον αφορά τη διαχείριση τους.

Ο μηχανισμός προπαγάνδας των Ναζί

Η ανάλυση των φωτογραφιών από τους ειδικούς κάνει τις φωτογραφίες ακόμα πιο ανατριχιαστικές δίνοντας το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσε ο μηχανισμός προπαγάνδας των ναζί αλλά και πώς διαμόρφωνε τους ανθρώπους ως μηχανές του καθεστώτος.

Όπως ανέφερε ο φωτογράφος και συνεργάτης του Υπουργείου Πολιτισμού, κ. Μαυρομμάτης, ο Χόιερ δεν είναι επαγγελματίας φωτογράφος και ως εκ τούτου ως αποτέλεσμα δεν είναι καλές. Ωστόσο είναι σαφές ότι είναι πλήρως αποστασιοποιημένος από αυτό που τραβάει, αφού «αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τις εκτελέσεις και το μπάνιο στη θάλασσα».

Φωτογραφίες που έχουν τραβηχτεί όπως λέει όχι κατά παραγγελία, αλλά κατ΄εκτίμηση του Χόιερ και καταγράφουν σκηνές και πράξεις και έχουν ιδιαίτερη ιστορική αξία.

Το σχέδιο Γκέμπελς

Στην ανάλυση των φωτογραφιών ο ερευνητής ιστορικός του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Βάλεντιν Σνάιντερ  ανέφερε ότι δεν πρόκειται για φωτογραφίες προπαγάνδας, αλλά συμβάλλουν στο σχέδιο προπαγάνδας του Γκέμπελς.

Φωτογραφίες που χωρίς να το ξέρει ο στρατιώτης προσπαθεί να αντιγράψει τα μοτίβα της ναζιστικής προπαγάνδας και συμμετέχει στην «πολιτιστική κληρονομιά» του Γ’ Ράιχ.

Όπως είπε είναι φωτογραφίες που έχουν υβριδικό χαρακτήρα γιατί από τη μία είναι μία ιδιωτική τεκμηρίωση της ζωής στον πόλεμο αλλά ίσως υπάρχει και μία εντολή χαμηλού επιπέδου, σε επίπεδο μονάδας να τεκμηριώνεται η καθημερινότητα με συλλογή φωτογραφιών.

Ο φωτογράφος συμμετέχει στα γεγονότα

Σημειώνει δε ότι ο φωτογράφος συμμετέχει στα γεγονότα, δεν φωτογραφίζει απλά, συμμετέχει στη πχ μεταφορά των μελλοθάνατων.

Στα ντοκουμέντα της Καισαριανής ο ιστορικός παρατηρεί πως σε κάποιες φαίνονται ρούχα να είναι πεσμένα κάτω, ρούχα που έβγαζαν οι μελλοθάνατοι όπως λέει με εντολή των γερμανών για να έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα οι σφαίρες.

Τα ρούχα των μελλοθάνατων είναι καθαρά κάτι που δείχνει ότι φρόντισαν να πάνε στην εκτέλεση δείχνοντας πατριωτισμό και λεβεντιά και με αυτό τον τρόπο.

Εκατομμύρια οι φωτογραφίες των θηριωδιών των Ναζί

Σύμφωνα με την Σταυρούλα Φωτοπούλου, διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, γνωρίζουμε πως υπάρχουν πάνω από 40 εκατομμύρια φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από στρατιώτες της Βέρμαχτ κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και πάνω από δύο εκατομμύρια από μονάδες προπαγάνδας του Γκέμπελς.

Χαρακτήρισε δε τις φωτογραφίες της Καισαριανής ως μία σπουδή διαμόρφωσης των ανθρώπων πάνω στη βία και την προπαγάνδα.

Όπως είπε ο Γκέμπελς είχε δημιουργήσει μία φοβερή μηχανή προπαγάνδας που ενθάρρυνε τη φωτογράφιση, για να υπάρχει στο τέλος του πολέμου, που θεωρούσε βέβαιη τη νίκη της Γερμανίας ένα τεράστιο άλμπουμ με το τι είχε κερδίσει η ναζιστική Γερμανία. Σημείωσε δε ότι ο τρόπος λειτουργίας αυτού του μηχανισμού είναι πολύ σημαντικός και για αυτό ήταν κρίσιμο η Ελλάδα να έχει το σύνολο των φωτογραφιών της συλλογής Χόιερ.

Πού θα δοθούν οι φωτογραφίες

Η Μενδώνη ανέφερε πως η ταυτοποίηση θα έρθει στην εξέλιξη της έρευνας και αν οι οικογένειες ζητήσουν τις φωτογραφίες των δικών τους ανθρώπων θα τις πάρουν.

Η συλλογή εκτός από τις φωτογραφίες έχει και 16 έγγραφα, που περιλαμβάνει ένα κολάζ δημοσιογραφικών κειμένων που χρονολογούνται ανάμεσα στην δολοφονία του Κρεχ και την Πρωτομαγιά του 1944 και μιλούσαν εξυπηρετώντας την ναζιστική προπαγάνδα για την βιαιότητα των Ελλήνων.

Απαντώντας σε ερώτηση του in τι θα γίνει με τα αιτήματα που υπάρχουν για ένα μουσείο Εθνικής Αντίστασης ώστε να αναδειχθούν εκεί οι φωτογραφίες ή ακόμα να πάνε στην Καισαριανή ή στο Χαϊδάρι, η Μενδώνη απάντησε πως ψηφιακά αρχεία θα δοθούν υπό προϋποθέσεις εκεί που πρέπει να δοθούν. Από εκεί και πέρα η μουσειακή πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού εξετάζεται σε κάθε περίπτωση και αναθεωρείται όποτε πρέπει, οπότε τα πάντα είναι ανοιχτά».

Από την εκτέλεση στο μπάνιο στη θάλασσα

Όπως προαναφέραμε στη συλλογή των 262 φωτογραφιών υπάρχουν πέραν από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής και στιγμιότυπα από την καθημερινότητα της μετακίνησης των ναζιστικών στρατευμάτων, του τάγματος στο οποίο συμμετείχε ο Χόιερ κατά την παραμονή τους στην Ελλάδα. Κάποιες χαρακτηριστικές φωτογραφίες και από αυτές δημοσιοποίησε το Υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να υπάρχει μία ολοκληρωμένη εικόνα του τι περιλαμβάνει η συλλογή.