Ένα εύθραυστο κουτί με σκουριασμένες μπομπίνες που έφτασε πέρσι στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ έκρυβε μια ανακάλυψη που κανείς δεν περίμενε: μια βουβή ταινία του Ζορζ Μελιέ, χαμένη για περισσότερο από έναν αιώνα. Η ταυτοποίηση και η αποκατάστασή της φωτίζουν ένα σχεδόν άγνωστο κεφάλαιο της πρώιμης κινηματογραφικής ιστορίας — και μάλιστα με θέμα που σήμερα μοιάζει απροσδόκητα επίκαιρο.

Σύμφωνα με το NPR, η ταινία, με τίτλο Gugusse et l’Automate («Ο Γκουγκύς και το Αυτόματο»), διαρκεί μόλις 45 δευτερόλεπτα και γυρίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Στην υπόθεσή της, ένας κλόουν-αυτόματο, αρχικά σε μέγεθος παιδιού, μεγαλώνει απότομα σε διαστάσεις ενήλικα και επιτίθεται σε έναν άνθρωπο με ραβδί. Ο κλόουν απαντά συντρίβοντας τη μηχανή με ένα σφυρί. Το φιλμ είναι πλέον διαθέσιμο στο κοινό μέσω της Βιβλιοθήκης.

Ο επιμελητής κινούμενης εικόνας Τζέισον Έβανς Γκροθ σημείωσε ότι πιθανότατα πρόκειται για την πρώτη εμφάνιση «ρομπότ» σε κινούμενη εικόνα — παρότι ο όρος καθιερώθηκε αργότερα, το 1921, από τον Τσέχο συγγραφέα Κάρελ Τσάπεκ στο θεατρικό έργο R.U.R..

Ο αρχειονόμος και σκηνοθέτης Ρικ Πρέλινγκερ, μιλώντας στο NPR, σχολίασε ότι οι ανησυχίες για τις μηχανές και την τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι καθόλου καινούργιες: ήδη από το 1897, οι δημιουργοί φαντάζονταν μηχανές που αποκτούν αυτονομία.

Από υπόγεια και αχυρώνες σε εργαστήριο αποκατάστασης

Το υλικό παραδόθηκε από τον Μπιλ ΜακΦάρλαντ, του οποίου ο προπάππους, Ουίλιαμ Φρίσμπι, ήταν λάτρης της τεχνολογίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα φέρεται να είχε αγοράσει προβολέα και ταινίες, τις οποίες μετέφερε με άμαξα σε πολιτείες όπως η Πενσιλβάνια, το Οχάιο και η Νέα Υόρκη για να οργανώνει προβολές.

Οι μπομπίνες είχαν περάσει δεκαετίες αποθηκευμένες σε υπόγεια, αχυρώνες και γκαράζ. Το νιτρικό φιλμ είχε σε σημεία διαλυθεί ή κολλήσει, καθιστώντας αδύνατη την προβολή του. Ένας τεχνικός στο Μίσιγκαν συνέστησε στον ΜακΦάρλαντ να απευθυνθεί στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, όπου ειδικοί ανέλαβαν τη διάσωση.

Ο Τζορτζ Γουίλεμαν, επικεφαλής του θησαυροφυλακίου νιτρικών φιλμ, ανέφερε ότι από την πρώτη ματιά έγινε σαφές πως το περιεχόμενο ήταν ιδιαίτερα σημαντικό. Στο ίδιο σύνολο εντοπίστηκαν επίσης η ταινία του Μελιέ Nouvelles Luttes extravagantes και αποσπάσματα από το The Burning Stable, πρώιμο έργο του Τόμας Έντισον (Thomas Edison). Η αναγνώριση του άγνωστου φιλμ ως έργου του Μελιέ έγινε χάρη σε ένα ζωγραφισμένο αστέρι πάνω σε βάθρο — το λογότυπο της εταιρείας του.

Ένα κομμάτι από τις απαρχές της επιστημονικής φαντασίας

Ο Ζορζ Μελιέ, δημιουργός του εμβληματικού Le Voyage dans la Lune, υπήρξε από τους μεγάλους πρωτοπόρους του σινεμά, εισάγοντας τεχνικές όπως οι πολλαπλές εκθέσεις και τα πρώιμα οπτικά εφέ. Η Gugusse et l’Automate θεωρούνταν χαμένη και είχε αποκτήσει σχεδόν μυθική διάσταση στους κύκλους των μελετητών της πρώιμης επιστημονικής φαντασίας. Στο βιβλίο Things to Come: An Illustrated History of the Science Fiction Film (1977), οι Ντάγκλας Μένβιλ και Ρ. Ρέτζιναλντ την είχαν χαρακτηρίσει πιθανώς «την πρώτη αυθεντική ταινία επιστημονικής φαντασίας».

Η επανεμφάνισή της αποδεικνύει ότι ακόμη και στις απαρχές του κινηματογράφου υπάρχουν έργα που περιμένουν να ανακαλυφθούν — υπενθυμίζοντας ότι η σχέση ανθρώπου και μηχανής απασχολεί τη φαντασία μας εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.

Ειδήσεις Σήμερα: