Η προδιαγεγραμμένη καύση είναι η χρήση της φωτιάς κατά τρόπο οργανωμένο για την επίτευξη προαποφασισμένων στόχων δασικής διαχείρισης. Τελείται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και συνθήκες από ειδικούς και εκπαιδευμένες ομάδες, και αποτελεί ​​μια​​ σημαντική​​ ​​μέθοδο​​​ ​που συμβάλλει καθοριστικά και στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών.

Στην χώρα μας έχει αρχίσει να απασχολεί ξανά τον δημόσιο διάλογο τα τελευταία πέντε χρόνια ως συνέπεια της πιλοτικής εφαρμογής προδιαγεγραμμένης καύσης που το WWF Ελλάς και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ Δήμητρα πραγματοποίησαν στη Χίο.

Επίσης συμπεριλήφθηκε και στο πρόσφατο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας (ΥΚΚΠΠ) «Ενεργή Μάχη- Ολοκληρωμένη αναμόρφωση του συστήματος πρόληψης, ετοιμότητας και απόκρισης έναντι δασικών πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών ή ανθρωπογενών καταστροφών», το οποίο μεταξύ άλλων προτείνει τη θεσμοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης.

Από τη δοκιμή προδιαγεγραμμένης καύσης στη Χίο το 2023 (Andrea Bonetti)

Τί είναι η προδιαγεγραμμένη καύση και ποια τα οφέλη της;

Η χρήση της φωτιάς για τη διαχείριση ή την απομάκρυνση της βλάστησης δεν είναι κάτι άγνωστο στις χώρες της Μεσογείου.Έχει χρησιμοποιηθεί και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως,  οργανωμένα ή μη από κατοίκους της υπαίθρου σε διάφορες χώρες για τη διαμόρφωση του τοπίου (π.χ. από κτηνοτρόφους για τη βελτίωση βοσκοτόπων). Πλέον η συγκεκριμένη μέθοδος χρησιμοποιείται από τις αρμόδιες Αρχές σε πολλές χώρες του κόσμου και της Ευρώπης και προκρίνεται ως ενδεδειγμένη πρακτική με πολλαπλά διαχειριστικά οφέλη, όπως τεκμηριώνεται από επιστημονικές έρευνες και μελέτες.

Λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τα διαρκώς αυξανόμενα και εντεινόμενα ​​προβλήματα​​​​ ​​που συνδέονται με τις δασικές πυρκαγιές, η προδιαγεγραμμένη καύση μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δασικών οικοσυστημάτων, στον μετριασμό της εξάπλωσης καταστροφικών πυρκαγιών, καθώς και στη μείωση της έντασής τους. Λόγω​​ ​τη​ς αναμενόμενης​ αυτής μείωση​ς​ της έντασης​​​ σε περιοχές όπου έχει εφαρμοστεί προδιαγεγραμμένη καύση​, ​η δασοπυρόσβεση ​τείνει να είναι πιο ασφαλής και αποτελεσματική, περιορίζοντας ταυτόχρονα τις καταστροφές και τις επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και την κοινωνία​​.

Η προδιαγεγραμμένη καύση στην Ελλάδα τότε και τώρα

Στο παρελθόν (κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980) έγιναν και στην Ελλάδα προσπάθειες να αξιοποιηθεί η προδιαγεγραμμένη καύση ως μέθοδος μείωσης της καύσιμης ύλης από στελέχη της δασικής υπηρεσίας και μέλη της επιστημονικής κοινότητας,  αλλά το εγχείρημα τελικά δεν προχώρησε.

Εμπνεόμενοι από αυτές τις προσπάθειες στην Ελλάδα καθώς και από τη διεθνή εμπειρία, το WWF Ελλάς και το ΙΜΔΟ υλοποίησαν την περίοδο 2021-2023 ένα πιλοτικό επιστημονικό έργο προδιαγεγραμμένης καύσης στη Χίο σε συνεργασία με όλους τους αρμόδιους τοπικούς φορείς. Στόχος του έργου ήταν η ανάπτυξη προδιαγραφών εφαρμογής της μεθόδου στη χώρα, η ενίσχυση του ρόλου της Δασικής Υπηρεσίας στη διαχείριση της βλάστησης και η επαναφορά της προδιαγεγραμμένης καύσης στον δημόσιο διάλογο. Τα αποτελέσματα του έργου κοινοποιήθηκαν ευρέως, μέσα από δημοσιεύσεις, παρουσιάσεις και δράσεις ενημέρωσης, τόσο προς τους αρμόδιους φορείς όσο και προς το ευρύτερο κοινό.

Πριν και μετά την ελεχόμενη καύση στη Χίο μετρήθηκαν βασικές παράμετροι του εδάφους (Andrea Bonetti)

Με την ολοκλήρωση της πιλοτικής εφαρμογής ​​υποβλήθηκε ολοκληρωμένη νομοτεχνική έκθεση στη Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ για την ενσωμάτωση της προδιαγεγραμμένης καύσης στη δασική νομοθεσία. Σύμφωνα με τα ερευνητικά αποτελέσματα της εφαρμογής στη Χίο, η προσεκτική χρήση φωτιάς χαμηλής έντασης κατά τις προδιαγεγραμμένες καύσεις εκτός από το ότι μπορεί να συμβάλλει στη συντήρηση αντιπυρικών και στεγασμένων ζωνών, χωρίς να επηρεάζει αρνητικά το δασικό οικοσύστημα, αυξάνει επιπλέον και τη βιοποικιλότητα.

Η συμπερίληψη της μεθόδου αυτής στο υπό ψήφιση νομοσχέδιο του ΥΚΚΠΠ αποτελεί, χωρίς αμφιβολία μια θετική εξέλιξη που αυξάνει τις δυνατότητες διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων μεταξύ αυτών και της πρόληψης για την μείωση της δριμύτητας και τη διευκόλυνση της καταστολής δασικών πυρκαγιών.

Ωστόσο, κανένα προληπτικό μέτρο από μόνο του δεν μπορεί να λύσει «μαγικά» το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών. Η συστηματική δουλειά και οι συνδυασμένες ενέργειες, όπως ενδεικτικά η ενημέρωση και κατάρτιση των πολιτών, η προετοιμασία των οικισμών και η ανάλυση των αιτίωνέναρξης δασικών πυρκαγιών είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχημένη πρόληψη. H προδιαγεγραμμένη καύση από μόνη της δεν μπορεί να εξασφαλίσει πως οι δασικές πυρκαγιές θα εξαλειφθούν σε περιοχές, όπου θα εφαρμοστεί η μέθοδος. Θα βοηθήσει, όμως στη δημιουργία εκείνων των συνθηκών που απαιτούνται για πιο ασφαλή και αποτελεσματική δασοπυρόσβεση και συνακόλουθα τον περιορισμό των καταστροφικών επιπτώσεων σε δάση και κοινωνία.

Η εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης δεν πρέπει να είναι βιαστική και χρειάζεται αρκετή δουλειά στην εκπαίδευση, την προσεκτική υιοθέτηση επιστημονικών κριτηρίων επιλογής των κατάλληλων περιοχών εφαρμογής της και την σταδιακή κλιμάκωση με τη συνεργασία όλων εκείνων των φορέων που μπορούν να συνεισφέρουν, σε αυτό το εθνικής σημασίας εγχείρημα.

*Ο Ηλίας Τζηρίτης είναι συντονιστής δράσεων για δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς

Ειδήσεις Σήμερα: