Για ποια Ευρώπη συμφώνησαν οι «15»;

72

Μπορεί οι ηγέτες των «15» να υποστηρίζουν -λιγότερο ή περισσότερο ενθουσιωδώς- ότι ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε τα ξημερώματα της Δευτέρας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας αποτελεί σημαντική επιτυχία, ωστόσο, όπως επισημαίνει το Γαλλικό Πρακτορείο, μια προσεκτικότερη ματιά στα όσα συμφωνήθηκαν αποκαλύπτει ότι η Συνθήκη της Νίκαιας δεν παρέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση το όραμα που τόσο πολύ προσπαθούσε να δώσει στην ΕΕ η γαλλική προεδρία, προκειμένου να την προετοιμάσει για το μεγάλο στοίχημα της διεύρυνσης.

Νέα διόγκωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η Κομισιόν, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, αποτελείται σήμερα από 20 μέλη. Οι μεγάλες χώρες -Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία και Ισπανία- διαθέτουν από δύο επιτρόπους, ενώ οι υπόλοιπες χώρες από έναν.

Εν όψει της διεύρυνσης της ΕΕ, η οποία μελλοντικά θα αριθμεί 27 μέλη, η Γαλλία είχε προτείνει στους εταίρους της να τεθεί ένα όριο 20 επιτρόπων· έτσι, οι χώρες θα εκπροσωπούνταν στο όργανο περιοδικώς.

Η πρόταση αυτή βρήκε αντίθετες τις μικρές χώρες, οι οποίες δεν φάνηκαν διατεθειμένες να απολέσουν τον επίτροπό τους, παρ ότι τα ισχυρά κράτη δέχτηκαν να συμμετέχουν στο όργανο με ένα μόνο μέλος.

Η απόφαση που ελήφθη τελικά δεν φαίνεται να επιλύει το πρόβλημα του «πληθωρισμού» των μελών της επιτροπής και μάλλον το μεταθέτει στο μέλλον. Όπως κατέληξαν οι «15», μέχρι τα κράτη – μέλη της ΕΕ να ανέλθουν σε 27, όλες οι χώρες θα διαθέτουν έναν επίτροπο. Ωστόσο, μετά την ολοκλήρωση των δύο κυμάτων της διεύρυνσης, οι ηγέτες τους θα συνέλθουν για να αποφασίσουν ομοφώνως ένα όριο στον αριθμό των επιτρόπων, ο οποίος θα είναι μικρότερος του είκοσι επτά.

Όπως παραδέχονται πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η διαρκώς «διογκούμενη» Κομισιόν θα παραμείνει για ένα απροσδιόριστο χρονικό διάστημα δυσκίνητη, χωρίς δυνατότητα λήψης πρωτοβουλιών.

Η Κομισιόν θα μείνει εκτός των διαδικασιών λήψης των μεγάλων αποφάσεων για το ευρώ, την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική και την πολιτική της ασφάλειας, τα βασικότερα δηλαδή στοιχεία της μελλοντικής ισχυρής Ευρώπης.

Ο πρόεδρος της Κομισιόν έσπευσε να εκφράσει την απογοήτευσή του που «η Σύνοδος Κορυφής δεν κατόρθωσε να επιτύχει περισσότερα».

Στάθμιση των ψήφων στο Συμβούλιο

Η νίκη αυτή των μικρών χωρών ακυρώθηκε ουσιαστικά από την ήττα που υπέστησαν όσον αφορά στη στάθμιση των ψήφων στο Συμβούλιο, το όργανο της ΕΕ που λαμβάνει όλες τις κρίσιμες αποφάσεις.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θέσπισε ένα νέο σύστημα ψηφοφορίας, το οποίο επιφέρει μείωση της επιρροής των μικρών χωρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία και Βρετανία εξακολουθούν να διαθέτουν ίσες ψήφους -29 εκάστη- η Ισπανία 27, η Ολλανδία 13, η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Πορτογαλία 12, η Σουηδία και η Αυστρία δέκα, η Δανία, η Ιρλανδία και η Φινλανδία επτά, και το Λουξεμβούργο τέσσερις.

Μολονότι η Γερμανία δεν κατόρθωσε να κάμψει τις αντιστάσεις της Γαλλίας και να λάβει περισσότερες ψήφους από όλους τους υπόλοιπους εταίρους της, ώστε να αντανακλάται στο Συμβούλιο η πληθυσμιακή υπεροχή της, το αίτημά της ικανοποιείται μερικώς από ένα δεύτερο φίλτρο που θεσπίστηκε στη διαδικασία ψηφοφορίας. Σύμφωνα με το μέτρο αυτό, για να ληφθεί μία απόφαση, πρέπει να υποστηρίζεται από τουλάχιστον 14 χώρες που να διαθέτουν συνολικά το 62% του πληθυσμού της ΕΕ.

Πολλοί ηγέτες, ανάμεσά τους και ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης, έκαναν λόγο για τη δημιουργία ενός διευθυντηρίου των μεγάλων, οι οποίοι έχουν πλέον τη δυνατότητα να μπλοκάρουν ακόμα ευκολότερα προτάσεις που δεν είναι σύμφωνες με τα εθνικά τους συμφέροντα.

Μολονότι θα μπορούσαν να αποτρέψουν αυτή την εξέλιξη, διατηρώντας κοινό μέτωπο έναντι των μεγάλων, οι μικρές χώρες δεν κατάφεραν να υπερνικήσουν τις μεταξύ τους διαφορές και εμφανίστηκαν διασπασμένες.

Το Βέλγιο και η Πορτογαλία άντεξαν περισσότερο στις γαλλογερμανικές πιέσεις, ωστόσο λύγισαν και αυτές την τελευταία στιγμή, καθώς δεν επιθυμούσαν να χρεωθούν την αποτυχία της Συνόδου Κορυφής, ενδεχόμενο που θα έβλαπτε το ενιαίο νόμισμα και θα μπορούσε να δυναμιτίσει τη διαδικασία διεύρυνσης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Επέκταση της λήξης αποφάσεων με πλειοψηφία

Η νίκη των μεγάλων είναι ακόμη μεγαλύτερη, αφού κατόρθωσαν να διατηρήσουν το βέτο σε όλα τα θέματα που θεωρούν οι ίδιοι ζωτικά, παρ ότι όλοι συμφωνούν πως για να αποφευχθεί παράλυση της ΕΕ το δικαίωμα άσκησης βέτο πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστο.

Το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε το δικαίωμα βέτο σε θέματα που άπτονται της φορολογικής πολιτικής, η Γερμανία σε θέματα ασύλου και μετανάστευσης, η Γαλλία στη διατήρηση της «πολιτισμικής εξαίρεσης», η Ισπανία σε θέματα περιφερειακής ενίσχυσης κ.λπ.

Σύστημα ενισχυμένων συνεργασιών

Η Συνθήκη της Νίκαιας διευκολύνει την ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ εκείνων των κρατών – μελών που επιθυμούν να εμβαθύνουν τις σχέσεις σε ορισμένους τομείς πολιτικής. Πάντως, το Ηνωμένο Βασίλειο κατόρθωσε να διατηρήσει τα θέματα εξωτερικής πολιτικής εκτός αυτού του συστήματος, παραπέμποντας στις καλένδες το όραμα μιας Ευρώπης με ενιαία φωνή όσον αφορά στις σχέσεις της σε διεθνές επίπεδο.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 728 μελών

Όπως διεφάνη, η σχέση των «15» με… τα μαθηματικά δεν είναι και η καλύτερη δυνατή, ιδιαίτερα όταν προσπαθούν να ανταμείψουν ορισμένα κράτη – μέλη, τα οποία βλέπουν την ισχύ τους να μειώνεται.

Παρά το γεγονός ότι η Συνθήκη του Αμστερνταμ ανέφερε ρητά ότι ο αριθμός των μελών του Ευρωκοινοβουλίου δεν θα ξεπεράσει τους 700 βουλευτές, η νέα συνθήκη προβλέπει ότι η ΕΕ των 27 μελών θα διαθέτει 728μελές κοινοβουλευτικό σώμα.
Η Γερμανία θα διατηρήσει το μεγαλύτερο αριθμό βουλευτών (99), ωστόσο οι υπόλοιπες μεγάλες χώρες θα απολέσουν 15 μέλη, διαθέτοντας 72 εκάστη. Η Ελλάδα εντάσσεται στους ευνοημένους αυτής της ανακατανομής, καθώς θα εκλέγει 22 βουλευτές, αντί των 19 που είχαν αρχικά προταθεί.

Μισοάδειο «το ποτήρι» της Συνόδου Κορυφής

«Η Σύνοδος της Νίκαιας θα μείνει στην ιστορία ως μία μεγάλη σύνοδος για το εύρος και την πολυπλοκότητα των θεμάτων που ρυθμίστηκαν» τόνισε ο Ζακ Σιράκ, μετά το τέλος των μαραθώνιων διαπραγματεύσεων.

Είναι, όμως, διάχυτη η αίσθηση ότι οι προτεραιότητες που είχε θέσει η γαλλική προεδρία όχι μόνο δεν ρυθμίστηκαν, αλλά καλύφθηκαν πρόχειρα κάτω από μία επίφαση ομοθυμίας, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να αιωρείται το ερώτημα πώς θα μπορέσει τελικά να λειτουργήσει μία ΕΕ 27 μελών στο νέο αιώνα.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ