Αυθεντικός ή πλαστός ο Πικάσο που ανακαλύφθηκε στη Σμύρνη;

29

Μυστήριο καλύπτει την υπόθεση της ανακάλυψης ενός πίνακα του διάσημου ζωγράφου Πάμπλο Πικάσο από τις τουρκικές Αρχές στη Σμύρνη. Ο πίνακας θεωρείται ότι είναι ανεκτίμητης αξίας και, όπως ανακοίνωσε η τουρκική αστυνομία, φέρει τον τίτλο La Fermiere (Αγρότισσα) και την υπογραφή του κορυφαίου Ισπανού ζωγράφου στο πίσω μέρος του καμβά. Ομως, όπως προκύπτει από έρευνα του news.in.gr, ο πίνακας αυτός μπορεί να είναι πλαστός.

Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε η τουρκική αστυνομία, ο πίνακας βρισκόταν στα χέρια διεθνούς κυκλώματος παράνομης εμπορίας έργων τέχνης, από το οποίο συνελήφθησαν έξι μέλη.

Ο τουρκικός Τύπος και το τηλεοπτικό δίκτυο ΝΤV, το οποίο πρώτο μετέδωσε την είδηση, ανέφεραν ότι η αστυνομία προέβη στις συλλήψεις των έξι ατόμων -δύο εκ των οποίων συριακής καταγωγής- την ώρα που προσπαθούσαν να πωλήσουν τον πίνακα σε μυστικούς αστυνομικούς έναντι του ποσού των 6,5 εκατομμυρίων δολαρίων (2,3 δισ. δρχ.).

Ο πίνακας, στον οποίο απεικονίζεται μία γυναίκα των αγρών με λευκή μπλούζα, χρονολογείται από το 1908 και οι τουρκικές Αρχές θεωρούν πως είχε κλαπεί από ιδιωτική συλλογή στο Κουβέιτ κατά τη διάρκεια της ιρακινής κατοχής, που έληξε το 1991. Τα μέλη της σπείρας κατέθεσαν ότι αγόρασαν τον πίνακα από κάποιον άγνωστο άνδρα στη Συρία και τον μετέφεραν από το Ντιγιαρμπακίρ στη Σμύρνη, με σκοπό να βρουν κλεπταποδόχους. Επικεφαλής της σπείρας, σύμφωνα πάντα με την αστυνομία, είναι ο Τζαμάλ Ιμπραήμ και ο Χασάν Αλί.

Ο διοικητής της αστυνομίας της Σμύρνης, Χασάν Γιουτζεσάν, δήλωσε ότι ο συγκεκριμένος πίνακας δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο κλεμμένων έργων τέχνης της Ιντερπόλ και ότι οι Αρχές πιστεύουν πως θα βρεθούν στην Τουρκία και άλλα κλεμμένα έργα του Πικάσο. Ο καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ντοκούζ Εϊλούλ της Σμύρνης, Τζουμά Οτζακλί, και οι συνεργάτες του, Μουμτάζ Σαγλάμ και Γιασίν Οζγκούρ, πιστοποίησαν την αυθεντικότητα του πίνακα, ο οποίος οδηγήθηκε προς φύλαξη στις αποθήκες του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού, μέχρι να βρεθεί ο νόμιμος ιδιοκτήτης του.

Πολλές οι συμπτώσεις…

Αυτά σε ό,τι αφορά την επίσημη εκδοχή της ιστορίας. Διότι, σύμφωνα με την ανεπίσημη πληροφορία, όπως εκφράζεται από ανώνυμο αξιωματούχο της αστυνομίας της Σμύρνης, στην πραγματικότητα δεν είναι γνωστή η προέλευση του πίνακα.

Σε επικοινωνία του news.in.gr με την Πετρούπολη, εκπρόσωπος του μουσείου, που θέλησε να κρατήσει την ανωνυμία του, διαβεβαίωσε ότι ο συγκεκριμένος πίνακας εκτίθεται στο Ερμιτάζ και επομένως είναι αδύνατον να βρίσκεται στην Τουρκία. Υστερα από μια προσεκτική έρευνα, διαπιστώσαμε ότι δύο πίνακες του Πικάσο με την ονομασία Αγρότισσα εκτίθενται όντως στο Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης. Και οι δύο πίνακες χρονολογούνται από το 1908, και οι δύο φέρουν την υπογραφή του καλλιτέχνη στο πίσω μέρος, και οι δύο έχουν τις διαστάσεις του πίνακα που κατασχέθηκε στην Τουρκία (80×60 εκατοστά).

Ομως, ο ένας μόνο εκ των δύο αυτών πινάκων του Ερμιτάζ προσομοιάζει καλλιτεχνικά σε αυτόν που επέδειξαν οι τουρκικές Αρχές στους δημοσιογράφους. Και αυτός ο συγκεκριμένος πίνακας βρίσκεται ακόμα στο διάσημο ρωσικό μουσείο, καθώς ποτέ δεν ανακοινώθηκε κλοπή του. Με μια απλή ματιά ενός μη ειδικού, γίνεται σαφές ότι η Αγρότισσα στην Τουρκία δεν είναι η ίδια με την Αγρότισσα στη Ρωσία (βλ. φωτό).

Αυτό σημαίνει ότι είτε ο κατασχεθείς πίνακας είναι πλαστός είτε πρόκειται για μια άγνωστη παραλλαγή του καλλιτέχνη πάνω στο ίδιο θέμα.

Ο Τούρκος δημοσιογράφος που κάλυψε το ρεπορτάζ για λογαριασμό του τηλεοπτικού δικτύου ΝΤV, Μερίτς Ακ, με τον οποίο επικοινωνήσαμε, τόνισε ότι παρόμοια σενάρια περί πλαστότητας κυκλοφορούν ήδη στους δημοσιογραφικούς κύκλους, αλλά απέφυγε να εμβαθύνει περισσότερο.

Πάντως, όπως είπε στο news.in.gr ο καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Σμύρνης, καθηγητής Τζουμά Οτζακλί, η φυσική φθορά του πίνακα (αλλοιώσεις στο λάδι) επιβεβαιώνει ότι ανήκει στην περίοδο του 1908, ενώ ο καμβάς στο πίσω μέρος περιέχει όλα τα στοιχεία που πιστοποιούν ότι πρόκειται για έργο του Πικάσο. Ο πίνακας ανήκει στη μετά την μπλε περίοδο του Πικάσο είπε ο καθηγητής Οτζακλί, ο οποίος θεωρεί τον εαυτό του πολύ έμπειρο σε έργα τέχνης του συγκεκριμένου ζωγράφου. Ο πίνακας είχε υποστεί και φθορά από τους κλεπταποδόχους, καθώς αυτοί είχαν διπλώσει τον καμβά στα οκτώ, είπε ο καθηγητής Οτζακλί.

Πάντως, ο Τούρκος καθηγητής, ενώ ήταν κατηγορηματικός για την αυθεντικότητα του πίνακα, έκανε κάποια σχόλια που χρήζουν πολλών ερμηνειών. Είπε συγκεκριμένα ότι, κατά την άποψή του, ήταν λάθος της αστυνομίας που έδωσε στη δημοσιότητα την είδηση προτού ερευνηθεί η διεθνής αγορά τέχνης για να εξακριβωθεί ποια μουσεία πιθανόν να κατέχουν αντίστοιχο έργο.

Οταν του επισημάνθηκε ότι πίνακας του Πικάσο με το ίδιο όνομα, την ίδια χρονολογία και το ίδιο ακριβώς θέμα εκτίθεται στο Ερμιτάζ, ο Τούρκος καθηγητής δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να έχει κλαπεί από το ρωσικό μουσείο, κάτι που ας σημειωθεί διαψεύδει το ίδιο το Ερμιτάζ.

Γιάννης Μανδαλίδης, Ηλίας Βεργίτσης

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ