Γιώργος Μπατζάνος (1900 – 1977) – Κριτική

…Μαζεύτηκαν όλοι οι μουσικοί εκεί, στο κέντρο που παίζαμε εμείς. Ήρθε ο μπάρμπα – Γιάντσος με τον Γιώργο Μπατζανό από την Πόλη που έπαιζε ούτι. Τι ούτι! Αυτός ήταν δάσκαλος με όλη τη σημασία της λέξης. Όταν τους ακούσαμε, πάθαμε πλάκα όλοι. Δε μπορώ να σου περιγράψω τι μουσική παίζαν οι άνθρωποι αυτοί… Βασίλης Σούκας. Η έκδοση αυτή του μουσικού σχολείου «Εν Χορδαίς» της Θεσσαλονίκης εγκαινιάζει μια σειρά παραγωγών με το γενικό τίτλο «Μεγάλοι Δεξιοτέχνες της Μεσογείου». Το δισκογραφικό πρόγραμμα του «Εν Χορδαίς» στοχεύει στην ανάδειξη της σύνθετης μουσικής παράδοσης της Ανατολικής Μεσογείου και του ρόλου του ελληνικού στοιχείου σ’ αυτήν. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και αυτός ο δίσκος, όπου παρουσιάζεται για πρώτη φορά η τέχνη του Γιώργου Μπατζανού από την Κωνσταντινούπολη, ενός από τους σημαντικότερους δεξιοτέχνες στο ούτι. Οι περισσότερες ηχογραφήσεις που περιέχονται στην έκδοση είναι ανατύπωση από δίσκους 78 στροφών και συγκεντρώθηκαν έπειτα από μακροχρόνια έρευνα στην Ελλάδα, την Τουρκία και την Αμερική. Δηλώνουν με τον καλύτερο τρόπο το μέγεθος της δεξιοτεχνίας του «ουντί Γιώργο εφέντη», το ύφος και το ήθος της μουσικής στο κοσμοπολίτικο πολυεθνικό περιβάλλον της Πόλης στο πρώτο μισό του αιώνα. Η έκδοση είναι εξαιρετικά προσεγμένη αισθητικά. Το δίγλωσσο (ελληνικά και αγγλικά), ένθετο φυλλάδιο, που υπογράφει ο Κυριάκος Καλαϊτζίδης, περιέχει τη βιογραφία του Μπατζανού, η εργογραφία του, το οικογενειακό του δέντρο και ένα κείμενο που περιγράφει το ύφος και την τεχνική του ως μουσικού. Ο Γιώργος Μπατζανός, υπήρξε και καινοτόμος στην τεχνική του ούτι. Χτυπούσε τις χορδές «σκληρά και απότομα σαν να άκουγες πυροβολισμό», αλλά παρήγαγε «λαμπερό, γεμάτο και διαυγή ήχο, με βαθιά μουσικότητα». Παράλληλα, ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησε όλα τα δάχτυλα του αριστερού χεριού, σε αντίθεση με τη μέχρι τότε πρακτική, που επέβαλλε τη χρήση δυο μόνο δαχτύλων: του δείκτη και του παράμεσου. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1900 και πέθανε το 1977. Ήταν τσιγγάνικης καταγωγής, από τη Συληβρία της Προποντίδας και στην οικογένειά του όλοι λίγο πολύ επιδίδονταν στο παίξιμο κάποιου οργάνου. Από πολύ νωρίς, λοιπόν, είχε την ευκαιρία ν’ αναπτύξει το ταλέντο του, όταν απέκτησε το πρώτο του μικρό ούτι σε ηλικία 5 χρονών και είχε δάσκαλο στα πρώτα του βήματα τον πατέρα του. Αργότερα μαθήτευσε κοντά στους αρμένιους «μάστορες του ούτι» Kirkor και Kainik Garmiryan. Σε ηλικία δώδεκα χρόνων πρωτοβγήκε στην «πιάτσα», συμμετέχοντας στο μουσικό σχήμα του κέντρου «Επτάλοφος» της Πόλης. Λόγω της μεγάλης του επιδεξιότητας έγινε πολύ γρήγορα γνωστός και αναγνωρίστηκε ως ένας καταπληκτικός UDI, («μάστορας» του ούτι). Η φήμη του ξεπέρασε τα όρια της Πόλης και απλώθηκε σ’ όλη την Τουρκία και την Ανατολική Μεσόγειο. Εργάστηκε στην τουρκική ραδιοφωνία, στην ορχήστρα «Istanbul Konser Icra Heyeti», ενώ συνεργάστηκε με μουσικούς του διαμετρήματος του Μεσούντ Τζεμίλ Μπέη (τσέλο – πολίτικη λύρα), όπως τον Μουνίρ Νουρετίν Σελτζούκ (τραγούδι), Σαντί Ισιλάι (βιολί), την Αιγύπτια Ουμ Καλθούμ (τραγούδι) τον Ιρακινό Μουνίρ Μπασίρ (ούτι), τον Εβραίο Ισαάκ Αλγκάζι (τραγούδι) και τους Έλληνες Λάμπρο Σαββαϊδη (κανονάκι), Λάμπρο Λεονταρίδη (πολίτικη λύρα) και το μπάρμπα – Γιάντσο, κορυφαίο κλαριντζή της Θεσσαλονίκης. Με τον τελευταίο μάλιστα έπαιξε στα καφέ – αμάν της Πρέβεζας τη δεκαετία του ’50, όπου το παίξιμό του εντυπωσίασε πολύ τον Βασίλη Σούκα. Ο Μπατζανός εμφανίστηκε επίσης στο Παρίσι, στην Κύπρο και στο Κάιρο. Η Ρόζα Εσκενάζυ σε συνέντευξή της τον αποκαλεί «χότζα», για τη δεξιοτεχνία του στο όργανο. Όταν έπαιζε σε ορχήστρες, τους παρέσερνε όλους με το ενθουσιώδες παίξιμό του. «Πότε κρατούσε το ρυθμό, πότε ανέβαζε την έντασή του, πότε έπαιζε στα ψηλά, πότε στα χαμηλά…» Συνήθιζε να κάνει διάφορα «γεμίσματα» στα κομμάτια, εκτός παρτιτούρας, δίνοντάς τους έτσι μια γλυκύτητα. Η «γλυκύτητά» αυτή όμως, χαρακτηριστικό του αυτοσχεδιασμού της προφορικής παράδοσης, απαγορεύτηκε τα τελευταία χρόνια της ζωής του από την τουρκική ραδιοφωνία, στα πλαίσια του εκδυτικισμού και εκσυγχρονισμού της μουσικής. Κάθε τι εκτός παρτιτούρας διετάρασσε την ομοιογένεια και την πειθαρχία στα ολοένα και μεγαλύτερα μουσικά σχήματα… Κι όμως, σήμερα, είκοσι χρόνια μετά το θάνατό του, το όνομά του παραμένει θρύλος και η τέχνη του θεωρείται αξεπέραστη. Αυτός ο δίσκος είναι το πιο εύγλωττο πειστήριο!