Οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Ιράν συναντήθηκαν στη Γενεύη νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, σε μια συνάντηση που χαρακτηρίστηκε ως μία από τις πιο σοβαρές και εποικοδομητικές συνομιλίες των τελευταίων ετών.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπάντρ Αλμπουσαΐντ, μίλησε δημοσίως για «πρωτοφανή ειλικρίνεια», υποδηλώνοντας ότι και οι δύο πλευρές διερευνούσαν δημιουργικές λύσεις αντί να επαναλαμβάνουν τις παγιωμένες θέσεις τους.

Οι συζητήσεις έδειξαν ευελιξία όσον αφορά τα πυρηνικά όρια και την άρση των κυρώσεων, και οι μεσολαβητές ανέφεραν ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί συμφωνία αρχών εντός λίγων ημερών, με λεπτομερείς μηχανισμούς επαλήθευσης να ακολουθήσουν εντός λίγων μηνών.

Υπαρκτές διπλωματικές προσπάθειες

Όπως γράφει ο Bamo Nouri, Επίτιμος Ερευνητικός Συνεργάτης, Τμήμα Διεθνούς Πολιτικής, City St George’s του Λονδίνου, δεν επρόκειτο για κενές χειρονομίες.

Καταναλώθηκε πραγματικό διπλωματικό κεφάλαιο, σύμφωνα με άρθρο του Nouri στο The Conversation.

Ιρανοί αξιωματούχοι υπέβαλαν προτάσεις σχεδιασμένες να ανταποκριθούν στις πολιτικές πραγματικότητες των ΗΠΑ – συμπεριλαμβανομένης της πιθανής πρόσβασης σε τομείς ενέργειας και οικονομικής συνεργασίας.

Αυτές οι κινήσεις ήταν προσεκτικά υπολογισμένες, ώστε να επιτρέψουν στον Ντόναλντ Τραμπ να παρουσιάσει οποιαδήποτε συμφωνία ως πιο σκληρή και πιο συμφέρουσα από τη συμφωνία του 2015, από την οποία αποχώρησε οι ΗΠΑ τον Μάιο του 2018.

Η Τεχεράνη φάνηκε να κατανοεί τις οπτικές που απαιτούσε η Ουάσιγκτον, ακόμη και αν αμφιλεγόμενα ζητήματα, όπως οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα περιφερειακά δίκτυα αντιπροσώπων, παρέμεναν εκτός του άμεσου πλαισίου.

Στη συνέχεια, στη μέση αυτών των συνομιλιών, η γέφυρα καταστράφηκε.

Αντιλαμβανόμενος πόσο κοντά ήταν οι διαπραγματεύσεις – και πόσο επικείμενη είχε γίνει η στρατιωτική κλιμάκωση – ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντ, έκανε μια επείγουσα επίσκεψη στην Ουάσιγκτον σε μια τελευταία προσπάθεια να διατηρήσει τη διπλωματική οδό.

Σε μια ασυνήθιστα δημόσια κίνηση για έναν διαμεσολαβητή, εμφανίστηκε στο CBS για να περιγράψει πόσο είχαν προχωρήσει οι συνομιλίες. Περιέγραψε μια συμφωνία που θα εξάλειφε τα αποθέματα του Ιράν από υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, θα μείωνε την περιεκτικότητα του υπάρχοντος υλικού στο Ιράν και θα επέτρεπε την πλήρη επαλήθευση από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) — με την πιθανότητα συμμετοχής επιθεωρητών των ΗΠΑ.

Καίγοντας τη γέφυρα

Αλλά αντί να επιτρέψουν την ολοκλήρωση της διπλωματίας, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν συντονισμένες επιθέσεις σε όλο το Ιράν.

Αναφέρθηκαν εκρήξεις στην Τεχεράνη και σε άλλες πόλεις. Ο Τραμπ ανακοίνωσε «μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις», χαρακτηρίζοντάς τες ως απαραίτητες για την εξάλειψη των πυρηνικών και πυραυλικών απειλών, ενώ παράλληλα προέτρεψε τους Ιρανούς να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία και να ανατρέψουν την ηγεσία τους.

Το Ιράν απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις και επιθέσεις με drones εναντίον αμερικανικών βάσεων και συμμαχικών κρατών σε ολόκληρη την περιοχή.

Το πιο εντυπωσιακό δεν είναι απλώς ότι η διπλωματία απέτυχε, αλλά ότι απέτυχε εν μέσω ορατής προόδου.

Οι μεσολαβητές συζητούσαν ανοιχτά ένα βιώσιμο πλαίσιο· και οι δύο πλευρές είχαν επιδείξει ευελιξία – μια οδός για τον περιορισμό της πυρηνικής κλιμάκωσης φαινόταν εφικτή.

Η επιλογή της στρατιωτικής κλιμάκωσης εκείνη τη στιγμή υπονομεύει την προϋπόθεση ότι η διαπραγμάτευση είναι μια πραγματική εναλλακτική λύση στον πόλεμο.

Σηματοδοτεί ότι ακόμη και η ενεργή διπλωματία δεν προσφέρει καμία εγγύηση για αυτοσυγκράτηση.

Η ειρήνη δεν ήταν αφελής. Ήταν εύλογη.

Οι συνομιλίες είχαν προχωρήσει πέρα από τις ρητορικές δηλώσεις και είχαν καταλήξει σε συγκεκριμένες προτάσεις.

Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, υπήρξε μια αξιόπιστη κίνηση προς τη σταθεροποίηση του πυρηνικού ζητήματος.

Με την επίθεσή τους κατά τη διάρκεια αυτής της διαπραγματευτικής περιόδου, η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ όχι μόνο ανέτρεψαν μια διπλωματική ευκαιρία, αλλά έθεσαν υπό αμφισβήτηση την αμερικανική δέσμευση στις διαπραγματευτικές λύσεις.

Το μήνυμα προς την Τεχεράνη – και προς άλλους αντιπάλους που σταθμίζουν τη διπλωματία – είναι σαφές: ακόμη και όταν οι συνομιλίες φαίνεται να αποδίδουν, υπερισχύουν οι ένοπλες δυνάμεις.

Το Ιράν δεν είναι το Ιράκ ή η Λιβύη

Οι υποστηρικτές της κλιμάκωσης συχνά επικαλούνται το Ιράκ το 2003 ή τη Λιβύη το 2011 ως προηγούμενα παραδείγματα ταχείας κατάρρευσης καθεστώτος υπό πίεση.

Αυτές οι αναλογίες είναι παραπλανητικές.

Το Ιράκ και η Λιβύη ήταν εξαιρετικά προσωποποιημένα συστήματα, υπερβολικά εξαρτημένα από στενά δίκτυα προστασίας και μεμονωμένους ηγέτες.

Αφαιρείς το κέντρο και η δομή καταρρέι

Το Ιράν είναι δομικά διαφορετικό.

Δεν είναι μια δυναστική δικτατορία, αλλά ένα ιδεολογικά εδραιωμένο κράτος με πολυεπίπεδες θεσμούς, δογματική νομιμότητα και έναν βαθιά ριζωμένο μηχανισμό ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένου του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Η εξουσία του είναι συνυφασμένη με θρησκευτικές, πολιτικές και στρατηγικές αφηγήσεις που καλλιεργήθηκαν επί δεκαετίες.

Έχει αντέξει κυρώσεις, περιφερειακή απομόνωση και συνεχή εξωτερική πίεση χωρίς να καταρρεύσει.

Ακόμη και μια προηγούμενη αμερικανο-ισραηλινή εκστρατεία το 2025, που διήρκεσε 12 ημέρες, δεν κατάφερε να εξαλείψει την ικανότητα αντίποινων της Τεχεράνης.

Μακριά από το να καταρρεύσει, το κράτος απορρόφησε την πίεση και ανταποκρίθηκε.

Το να χτυπήσει κανείς ένα τέτοιο σύστημα με τη μέγιστη δύναμη δεν εγγυάται την κατάρρευσή του.

Αντίθετα, μπορεί να ενισχύσει την εσωτερική συνοχή και να ενισχύσει τις αφηγήσεις για εξωτερική επιθετικότητα που η ηγεσία αξιοποιεί εδώ και καιρό.

Διαδηλωτές συγκεντρώνονται για να υποστηρίξουν τη στρατιωτική δράση κατά του ιρανικού καθεστώτος, μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, έξω από την ιρανική πρεσβεία στο Λονδίνο, Βρετανία, 28 Φεβρουαρίου 2026. REUTERS/Toby Melville

Η ψευδαίσθηση της αλλαγής καθεστώτος

Η ρητορική γύρω από τις επιθέσεις έχει ήδη μετατοπιστεί από τους τακτικούς στόχους στη γλώσσα της αλλαγής καθεστώτος.

Οι ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ παρουσίασαν τη στρατιωτική δράση όχι μόνο ως εξουδετέρωση των πυραυλικών ή πυρηνικών δυνατοτήτων, αλλά και ως ευκαιρία για τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους.

Αυτός ο υπολογισμός – η αλλαγή καθεστώτος με τη βία – είναι ιστορικά γεμάτος κινδύνους.

Η εισβολή στο Ιράκ πρέπει να αποτελεί προειδοποιητικό παράδειγμα.

Οι ΗΠΑ αφιέρωσαν πάνω από μια δεκαετία στην καλλιέργεια πολλαπλών ιρακινών αντιπολιτευτικών ομάδων – ωστόσο, η διάλυση του κεντρικού κρατικού μηχανισμού οδήγησε σε χάος, εξέγερση και κατακερματισμό.

Το κενό που δημιουργήθηκε οδήγησε στην εμφάνιση εξτρεμιστικών οργανώσεων όπως το IS, εμπλέκοντας τις ΗΠΑ σε χρόνια ανανεωμένων συγκρούσεων.

Η προσέγγιση του Ιράν με παρόμοιες υποθέσεις αγνοεί τόσο την θεσμική ανθεκτικότητά του όσο και την πολυπλοκότητα της γεωπολιτικής της περιοχής.

Οι θρησκευτικές διαιρέσεις, οι εδραιωμένες συμμαχίες και τα δίκτυα αντιπροσώπων σημαίνουν ότι η αποσταθεροποίηση στην Τεχεράνη δεν θα παραμείνει περιορισμένη.

Θα μπορούσε να εξαπλωθεί γρήγορα πέρα από τα σύνορα και να οδηγήσει σε παρατεταμένη αντιπαράθεση.

Μια περιοχή έτοιμη για κλιμάκωση

Το Ιράν έχει επενδύσει σημαντικά σε ασύμμετρες δυνατότητες, ακριβώς για να αποτρέψει και να περιπλέξει την εξωτερική παρέμβαση.

Τα πυραυλικά, τα drone και τα ναυτικά του συστήματα είναι ενσωματωμένα κατά μήκος του Στενού του Ορμούζ – ενός στρατηγικού σημείου για την παγκόσμια ενέργεια – και συνδέονται με ένα δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και πολιτοφυλακών.

Στην τρέχουσα κλιμάκωση, η Τεχεράνη έχει ήδη εξαπολύσει αντίποινα πυραυλικά και drone χτυπήματα εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων και εδαφών συμμάχων στον Κόλπο, χτυπώντας τοποθεσίες στο Ιράκ, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (συμπεριλαμβανομένου του Αμπού Ντάμπι), το Κουβέιτ και το Κατάρ, ως άμεση απάντηση στα χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε πόλεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων της Τεχεράνης, της Κωμ και της Ισφαχάν.

Έχουν αναφερθεί εκρήξεις στο Μπαχρέιν και στα ΗΑΕ, με τουλάχιστον έναν επιβεβαιωμένο θάνατο στο Αμπού Ντάμπι, και αρκετές βάσεις που στεγάζουν αμερικανικό προσωπικό έχουν πληγεί ή έχουν γίνει στόχος, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι η σύγκρουση έχει ήδη εξαπλωθεί πέρα από τα σύνορα του Ιράν.

Μια πλήρης περιφερειακή σύρραξη είναι πλέον πιο πιθανή από ό,τι ήταν πριν από μια εβδομάδα.

Μια λανθασμένη εκτίμηση θα μπορούσε να οδηγήσει πολλά κράτη σε σύγκρουση, να αναζωπυρώσει τις θρησκευτικές διαμάχες και να διαταράξει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Αυτό που θα μπορούσε να παραμείνει μια περιορισμένη πυρηνική διαμάχη, τώρα κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια ευρύτερη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

«Όχι άλλοι ατέρμονοι πόλεμοι» – Τι θα γίνει με την υπόσχεση του Τραμπ;

Ο Τραμπ έχτισε την πολιτική του εικόνα αντιτιθέμενος στους «ατέρμονους πολέμους» και επικρίνοντας την εισβολή στο Ιράκ.

Το «America First» υποσχέθηκε στρατηγική αυτοσυγκράτηση, σκληρές διαπραγματεύσεις και αποστροφή προς τις αόριστες παρεμβάσεις.

Η κλιμάκωση της στρατιωτικής δύναμης την ίδια στιγμή που η διπλωματία προχωρούσε δεν συνάδει με αυτή τη δοξασία.

Η ομιλία του Τραμπ στο Μαρ-Α-Λάγκο, στην οποία ανακοίνωσε τις επιθέσεις, έμοιαζε αναμφισβήτητα σαν ηχώ του Τζορτζ Μπους πριν από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Η στρατιωτική δράση παρουσιάστηκε ως απρόθυμη αλλά απαραίτητη – μια προληπτική κίνηση για την εξάλειψη των απειλών που συσσωρεύονταν και την εξασφάλιση της ειρήνης μέσω της δύναμης.

Η ρητορική της εξάντλησης της υπομονής και της αντιμετώπισης του κινδύνου πριν αυτός υλοποιηθεί πλήρως αντικατοπτρίζει στενά τη γλώσσα που χρησιμοποίησε ο Μπους για να δικαιολογήσει την εισβολή στη Βαγδάτη.

Η ομοιότητα δεν περιορίζεται στον τόνο.

Ο Μπους παρουσίασε τον πόλεμο στο Ιράκ ως απελευθέρωση και αφοπλισμό, υποσχόμενος στους Ιρακινούς την ελευθερία από τη δικτατορία.

Ο Τραμπ παρόμοια προέτρεψε τους Ιρανούς να ανακτήσουν τη χώρα τους, συνδέοντας σιωπηρά τη χρήση βίας με την αλλαγή καθεστώτος.

Στο Ιράκ, αυτή η σύνθεση σοκ και σωτηρίας δεν οδήγησε σε ταχεία δημοκρατική ανανέωση, αλλά σε παρατεταμένη αστάθεια.

Η υπόθεση ότι η στρατιωτική δύναμη μπορεί να αναδιατάξει τα πολιτικά συστήματα από έξω έχει ήδη δοκιμαστεί – και το κόστος της παραμένει ορατό.

Οι ΗΠΑ δεν προσπαθούσσν για ειρήνη

Η κεντρική πρόκληση που αντιμετωπίζουν τώρα οι ΗΠΑ δεν είναι απλώς η στρατιωτική ικανότητα του Ιράν.

Είναι η αξιοπιστία.

Η εγκατάλειψη των διαπραγματεύσεων στη μέση της πορείας σηματοδοτεί ότι η διπλωματία μπορεί να παρακαμφθεί από τη βία, ακόμη και όταν η πρόοδος είναι ορατή.

Αυτή η αντίληψη θα έχει αντίκτυπο πολύ πέρα από την Τεχεράνη.

Η ειρήνη δεν ήταν ποτέ εγγυημένη.

Ήταν περιορισμένη και ατελής, εστιασμένη κυρίως σε πυρηνικούς περιορισμούς και όχι σε ανθρώπινα δικαιώματα ή περιφερειακά δίκτυα αντιπροσώπων.

Αλλά ήταν εύλογη – και πιο κοντά από ό,τι πολλοί υποθέτουν, σύμφωνα με τον Nouri.

Η καταστροφή της γέφυρας ενώ βρίσκεται σε φάση κατασκευής δεν σταματά απλώς μια μεμονωμένη συμφωνία.

Κινδυνεύει να πείσει και τις δύο πλευρές ότι η ίδια η διαπραγμάτευση είναι μάταιη.

Και ακόμα χειρότερα, αποδεικνύει ότι ίσως όντως να είναι.

Αυτό που παρατηρούμε είναι μια ακόμη σαφής ένδειξη ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες έχει καταλήξει στα βιβλία της ιστορίας.

Ειδήσεις Σήμερα: