The Expla-in Project: Τι συμβαίνει με τις συχνές βροχοπτώσεις στην Ελλάδα;

Πού οφείλονται οι συνεχόμενες και σημαντικές βροχοπτώσεις στη Νότια Ευρώπη και στην Ελλάδα τις τελευταίες πολλές εβδομάδες;

Αυτό είναι ένα ερώτημα που απασχολεί τον φετινό χειμώνα τους πολίτες της χώρας και ειδικά όσους κατοίκουν σε περιοχές όπου τα πολύ μεγάλα ύψη βροχοπτώσεων έχουν προκαλέσει εκτεταμένες καταστροφές.

Τα μέλη της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών: Κώστας Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος, Διευθυντής ΕΑΑ και επικεφαλής ΜΕΤΕΟ, Σταύρος Ντάφης, φυσικός -μετεωρολόγος, Γιώργος Παπαβασιλείου, διδάκτωρ μετεωρολογίας και ερευνητής στo EAA, ανέλυσαν τα δεδομένα των εμμονικών βροχοπτώσεων, ενώ η Κατερίνα Παπαγιαννάκη, ειδική λειτουργική επιστήμονας, επίσης μέλος του ΜΕΤΕΟ, κατέγραψε το βαρύ αποτύπωμα των διαδοχικών κακοκαιριών στις διάφορες περιοχές της χώρας μας.

Οπως σημειώνει μιλώντας στο in o φυσικός-μετεωρολόγος Σταύρος Ντάφης, ο χειμώνας 2025–2026 θα μείνει στη μνήμη πολλών Ευρωπαίων ως ένας από τους πιο βροχερούς των τελευταίων δεκαετιών. Σε μεγάλο μέρος της ηπείρου, από τη Βρετανία και τη Γαλλία έως τη Μεσόγειο και την Ελλάδα, η βροχή επέμεινε για εβδομάδες. Πολλές περιοχές βίωσαν συνεχόμενες ημέρες με βροχή, κορεσμένα εδάφη, κατολισθήσεις, φουσκωμένα ποτάμια και αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών.

Το μακρύ και επίμονα βροχερό διάστημα ξεκίνησε ήδη από το φθινόπωρο του 2025 και συνεχίστηκε σε μεγάλο μέρος του χειμώνα.

Η βασική εξήγηση του φαινομένου βρίσκεται στο γεγονός ότι τα συστήματα κακοκαιρίας από τον Ατλαντικό περνούσαν πολύ συχνά πάνω από την Ευρώπη, χωρίς μεγάλα διαλείμματα καλοκαιρίας. Αυτό το «ατμοσφαιρικό μπλοκάρισμα» στον Βόρειο Ατλαντικό συνδέεται άμεσα με τον πολύ ψυχρό χειμώνα στη βορειοανατολική Βόρεια Αμερική.

Κατά τη διάρκεια του χειμώνα 2025–2026, οι αέριες μάζες πάνω από τον Ατλαντικό δεν κινούνταν ομαλά από τα δυτικά προς τα βορειοανατολικά, όπως συμβαίνει συνήθως. Αντίθετα, σχηματίστηκαν επίμονες ζώνες υψηλών πιέσεων κοντά στη Γροιλανδία και τον βόρειο Ατλαντικό, οι οποίες «μπλόκαραν» την κανονική ροή του καιρού. Αυτό ανάγκασε τα καιρικά συστήματα να κινούνται πιο αργά και σε έντονες καμπές προς την Ευρώπη.

Το αποτέλεσμα ήταν να σημειωθούν πολλαπλά σημαντικά και διαδοχικά επεισόδια βροχής με σημαντικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις σε τμήματα της Νότιας και Δυτικής Ευρώπης, με έμφαση το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιανουαρίου έως τις 20 Φεβρουαρίου.

Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα

Τα στοιχεία για τη Γαλλία, είναι  εντυπωσιακά. Σύμφωνα με τη Météo France, η χώρα κατέγραψε 40 συνεχόμενες ημέρες με βροχή σε εθνικό επίπεδο, από τα μέσα Ιανουαρίου έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2026. Πρόκειται για ρεκόρ από το 1959, όταν ξεκίνησε η συστηματική παρακολούθηση του καιρού. Το προηγούμενο αντίστοιχο ρεκόρ ήταν 32 ημέρες και είχε σημειωθεί μόλις 3 χρόνια νωρίτερα, το 2023.

Αυτή η συνεχής βροχόπτωση οδήγησε σε κορεσμό των εδαφών και σε αυξημένη στάθμη των ποταμών, κυρίως στη δυτική Γαλλία. Ακόμη και όταν η βροχή σταμάτησε, οι αρχές προειδοποιούσαν ότι ο κίνδυνος πλημμυρών παρέμενε υψηλός, ακριβώς επειδή το νερό είχε ήδη συσσωρευτεί στο έδαφος και στα υδάτινα συστήματα.

Στην Ισπανία και την Πορτογαλία, η κατάσταση ήταν διαφορετική ως προς τη μορφή αλλά παρόμοια ως προς τις συνέπειες. Εκεί καταγράφηκαν έντονες καταιγίδες μικρότερης διάρκειας, με πολύ μεγάλα ύψη βροχής σε λίγες ημέρες. Σε ορισμένες περιοχές της νότιας Ισπανίας, έπεσε σε ένα σύντομο διάστημα βροχή που αντιστοιχεί σε αρκετούς μήνες, προκαλώντας πλημμύρες και σοβαρές ζημιές.

Στη χώρα μας, η Δυτική Ελλάδα και ιδιαίτερα η Ηπειρος δέχθηκαν το μεγαλύτερο βάρος των βροχοπτώσεων. Από την 1η Οκτωβρίου 2025, σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές καταγράφηκαν συνολικά ύψη βροχής που πλησιάζουν τα 1.500 χιλιοστά.

Πρόκειται για τιμές εξαιρετικά υψηλές, οι οποίες δεν έχουν παρατηρηθεί τουλάχιστον τα τελευταία 20 χρόνια. Σε απλά λόγια, μέσα σε λίγους μήνες έπεσε σχεδόν όση βροχή πέφτει συνήθως σε ολόκληρο χρόνο – ή και περισσότερο.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακός ήταν ο Νοέμβριος του 2025, όταν σε ορεινές περιοχές της Ηπείρου καταγράφηκαν πάνω από 1.000 χιλιοστά βροχής μέσα σε έναν μόνο μήνα. Τέτοιες ποσότητες θεωρούνται ακραίες ακόμη και για τις πιο βροχερές περιοχές της χώρας. Μεγάλα ποσά βροχής δέχθηκε και η Θράκη, περιοχή η οποία πλήττεται από ισχυρή ξηρασία την τελευταία 7ετία.

Τα διαδοχικά βαρομετρικά χαμηλά και ο ρόλος του αεροχειμάρρου

Ο δρ. μετεωρολογίας, Γιώργος Παπαβασιλείου εξηγεί με τη σειρά του πως οι παρατεταμένες  βροχοπτώσεις δεν ήταν απλώς «κακή τύχη». Η εξήγηση, για αυτόν τον βροχερό τύπο καιρού «κρύβεται» πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα και πιο συγκεκριμένα στη θέση και ένταση του αεροχειμάρρου.

Υπενθυμίζεται ότι ο αεροχείμαρρος είναι ένα ισχυρό ρεύμα αέρα σε ύψος περίπου 10-11 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης, με κίνηση από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Ο αεροχείμαρρος εντοπίζεται σε περιοχές όπου υπάρχει έντονη διάφορα μεταξύ δύο αέριων μαζών (οριζόντια θερμοβαθμίδα), ενώ η κίνηση του αεροχειμάρρου καθορίζει τη δημιουργία και την κίνηση των βαρομετρικών συστημάτων.

Το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιανουαρίου έως τις 20 Φεβρουαρίου του 2026 χαρακτηρίστηκε από ένα πολύ ενεργό (ισχυρότερος του κανονικού) και ζωνικό (με προσανατολισμό από δύση προς ανατολή) αεροχείμαρρο που «παγιδεύτηκε» σε πολύ νότια γεωγραφικά πλάτη (ασυνήθιστα νότια σε σχέση με την μέση κλιματολογική του θέση – Εικόνα 1).

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, διαδοχικά βαρομετρικά χαμηλά να ακολουθούν παρόμοιες τροχιές/διαδρομές από τα νοτιότερα τμήματα του Βορείου Ατλαντικού προς την Νότια και Δυτική Ευρώπη φτάνοντας έως τη χώρα μας. Αυτή η κίνηση των διαδοχικών βαρομετρικών χαμηλών είχε ως αποτέλεσμα να μεταφέρονται σημαντικά ποσά υγρασίας ακόμα και από την Καραϊβική θάλασσα και τον Ατλαντικό προς τη Νότια και Δυτική Ευρώπη, προκαλώντας διαδοχικές και σημαντικές βροχοπτώσεις στις ίδιες περιοχές με χαρακτηριστική εμμονή.

Η ασυνήθιστη νότια θέση του αεροχειμάρρου

Οπως διακρίνεται και στην Εικόνα 1, η κλιματολογική μέση (αναμενομένη) θέση του αεροχειμάρρου εκτείνεται από τις ανατολικές ακτές της Β. Αμερικής προς τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό και τη Σκανδιναβία. Ωστόσο, το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιανουαρίου έως τις 20 Φεβρουαρίου του 2026 ο αεροχείμαρρος ήταν εξασθενημένος στα βορειότερα τμήματα του Β. Ατλαντικού (μπλε αποχρώσεις στην Εικόνα 1) και πιο ισχυρός στα νότια τμήματα αυτού (κόκκινες αποχρώσεις στην Εικόνα 1) ενώ εκτεινόταν έως και την Ανατολική Μεσόγειο.

Πού μπορεί να οφείλεται η εμμονή στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία;

Προκαταρκτική ανάλυση δείχνει ότι σημαντικό ρόλο στην πολύ νότια θέση και εμμονή του αεροχειμάρρου είναι πιθανό να έπαιξε ο ταυτόχρονος ατμοσφαιρικός εμποδισμός (πεδία υψηλών πιέσεων) πάνω από τα Βραχώδη Ορη (δυτικά τμήματα της Βόρειας Αμερικής) και τα βορειότερα τμήματα του Βορείου Ατλαντικού και τη Γροιλανδία. Αυτό το μοτίβο ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας διαμόρφωσε ένα ανατροφοδοτούμενο περιβάλλον (π.χ., συνεχόμενες ψυχρές εισβολές στα ανατολικά και νότια τμήματα της Β. Αμερικής – έως τον Κόλπο του Μεξικού) που διατήρησε την ένταση και θέση του αεροχειμάρρου σε πολύ χαμηλά γεωγραφικά πλάτη.

Είναι πιθανός ρόλος της κλιματικής αλλαγής; 

Η συνοπτική ατμοσφαιρική κυκλοφορία (καιρικό μοτίβο – θέση και ένταση αεροχειμάρρου, ατμοσφαιρικοί εμποδισμοί) είναι ζήτημα ατμοσφαιρικής δυναμικής και φυσικής μεταβλητότητας.

Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι η εμμονή των καιρικών μοτίβων και η φυσική τους επηρεάζεται από ένα θερμότερο πλανήτη.

Την ίδια στιγμή, αναλύσεις που έχουν παρουσιαστεί στο Climatebook.gr δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή λειτουργεί σαν ενισχυτής. Η πιο ζεστή ατμόσφαιρα κρατά περισσότερη υγρασία. Αυτό σημαίνει ότι, όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες για βροχή, μπορεί να πέσει περισσότερο νερό και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σχέση με το παρελθόν.

Μελέτες που έχουν παρουσιαστεί δείχνουν ότι σε πρόσφατες κακοκαιρίες στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, οι βροχοπτώσεις ήταν έως και 10% πιο έντονες σε σύγκριση με παρόμοια φαινόμενα προηγούμενων δεκαετιών, ακριβώς επειδή το σημερινό κλίμα είναι θερμότερο.

Ο χειμώνας 2025–2026 δεν σημαίνει ότι κάθε επόμενος χειμώνας θα είναι ίδιος. Ωστόσο, αποτελεί ένα σαφές παράδειγμα του πώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα τείνουν να γίνονται πιο συχνά και πιο έντονα. Η Ευρώπη και η Ελλάδα ειδικότερα, καλείται να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα, όπου η παρατεταμένη βροχή, οι πλημμύρες και οι επιπτώσεις τους δεν αποτελούν πια σπάνια εξαίρεση. Για τις τοπικές κοινωνίες, αυτό σημαίνει καλύτερη προετοιμασία, ανθεκτικές υποδομές και πιο έγκαιρη ενημέρωση.

Συνοπτικά

Το παρατεταμένο βροχερό καιρικό μοτίβο στη Νότια και Δυτική Ευρώπη τον χειμώνα του 2026 και κυρίως το χρονικό διάστημα από τις 20/01 έως 20/02 εξηγείται κυρίως από έναν ασυνήθιστα εκτοπισμένο νότια και ζωνικό αεροχείμαρρο που λειτούργησε σαν «πηδαλιούχος δύναμη» διαδοχικών βαρομετρικών χαμηλών από τον Ατλαντικό προς τη Νότια και Δυτική Ευρώπη (έως και την Αν. Μεσόγειο), ενώ ταυτόχρονα ο ατμοσφαιρικός εμποδισμός στα δυτικά τμήματα της Β. Αμερικής και στα βορειότερα τμήματα του Β. Ατλαντικού οδήγησαν σε ένα εμμονικό καιρικό μοτίβο που μεγέθυνε τις επιπτώσεις λόγω των διαδοχικών σημαντικών βροχοπτώσεων.

Το πρόσωπο των ακραίων βροχοπτώσεων στην Ελλάδα

Κάνοντας μια πρώτη απότιμηση για τα ακραία ύψη βοχοπτώσεων που καταγράφονται φέτος στη χώρα μας, ο Κώστας Λαγουβάρδος σημειώνει πως από τον περασμένο Νοέμβριο και έπειτα, τα ύψη των βροχοπτώσεων στη χώρα μας, κυρίως στη Δυτική και Βόρεια Ελλάδα είναι πάρα πολύ υψηλά.

«Στην Ηπειρο είδαμε ήδη απο τα τέλη του περασμένου Νοεμβρίου πολύ έντονες βροχοπτώσεις οι οποίες συνεχίστηκαν με μικρά διαλλείμματα μέχρι και τα μέσα Φεβρουαρίου, προκαλώντας μεγάλες καταστροφές στην Ηπειρο, στην Ηλεία αλλά και σε άλλες περιοχές της χώρας. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα περιοχής που καταγράφει σημαντικές ζημιές από τις εμμονικές βροχοπτώσεις είναι ο Εβρος» εξηγεί ο κ. Λαγουβάρδος τονίζοντας πως: «Εχουμε αναμφίβολα να κάνουμε με ακραίες βροχοπτώσεις και σε διάρκεια και σε ύψη βροχής».

Το θετικό στοιχείο σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο είναι πως εν μέσω λειψυδρίας, συγκεντρώθηκε νερό στους ταμιευτήρες.

Οπως τονίζει ο επικεφαλής του ΜΕΤΕΟ: «Η άνοδος της στάθμης του Μόρνου τους τελευταίους δύο μήνες είναι θεαματική, ακόμα και αν απέχει ακόμα αρκετά από τα κανονικά επιπέδα. Στον Μόρνο, τις πρώτες 50 μέρες του 2026 είδαμε να καταγράφονται οι μεγαλύτερες βροχοπτώσεις της τελευταίας δεκαετίας στη συγκεκριμένη περιοχή».

Οι κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις των διαδοχικών κακοκαιριών

Η Kατερίνα Παπαγιαννάκη, Ειδική Λειτουργική Επιστήμονας, επίσης μέλος της μονάδας ΜΕΤΕΟ, ανέλυσε τα καιρικά επεισόδια με βάση τις κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις τους στη χώρα μας.

Από τις αρχές Σεπτεμβρίου 2025 έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2026 καταγράφηκαν 17 επεισόδια κακοκαιρίας στη χώρα. Σε τέσσερα από αυτά σημειώθηκαν πέντε θάνατοι (τρεις σε πλημμυρικά φαινόμενα, με χείμαρρους που παρέσυραν τα θυματα, και δύο σε συνθήκες ισχυρών ανέμων και θαλάσσιας αναταραχής). Εντονες βροχές, δρόμοι που κατέρρευσαν, πρανή που υποχώρησαν, σπίτια στο χείλος του κενού και οικισμοί που αποκλείστηκαν από φερτά υλικά. Ειδικότερα (τα πιο σοβαρά):

Αττική – ρέματα, καθιζήσεις και ακραία ύψη βροχής

Στον Αγιο Δημήτριο, δίπλα στο ρέμα της Πικροδάφνης, σημειώθηκε σοβαρή καθίζηση οδοστρώματος έπειτα από έντονη βροχόπτωση. Καταγράφηκαν 80 χιλιοστά στον Υμηττό–Δάφνη (το ίδιο και στον σταθμό της μονάδας ΜΕΤΕΟ στον Άλιμο) μέσα σε μία ημέρα. Το πρανές υποχώρησε και δημιουργήθηκε κενό δίπλα σε κατοικίες, με εικόνες που παρέπεμπαν σε γκρεμό βάθους πολλών μέτρων. Στο ίδιο επεισόδιο, οι βροχοπτώσεις εκδηλώθηκαν σε διαδοχικά 24ωρα (23–25/12), με το συνολικό ύψος βροχόπτωσης να λειτουργεί σωρευτικά, επιβαρύνοντας ήδη κορεσμένα εδάφη.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 21/1, στην Ανω Γλυφάδα, δρόμοι μετατράπηκαν σε χειμάρρους. Στην ίδια κακοκαιρία καταγράφηκαν 174 χιλιοστά στον Παπάγου και 142 χιλιοστά στην Ηλιούπολη σε 24 ώρες. Μία γυναίκα έχασε τη ζωή της όταν παρασύρθηκε από ορμητικά νερά σε κατοικημένη περιοχή. Στο λιμάνι του Αστρους, κατά τη διάρκεια της ίδιας κακοκαιρίας, ένας άνδρας σκοτώθηκε σε συνθήκες ανεμοθύελλας και έντονης θαλάσσιας αναταραχής.

Βόρεια Τζουμέρκα – Ενα από τα πιο σημαντικά επεισόδια

Στα Βόρεια Τζουμέρκα καταγράφηκαν από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις του φθινοπώρου και του χειμώνα. Ισχυρές και παρατεταμένες βροχές, από το Νοέμβριο 2025 έως το Φεβρουάριο 2026 οδήγησαν σε κατολισθήσεις, πτώσεις βράχων και καθιζήσεις, με ορεινούς δρόμους να κόβονται και οικισμούς όπως το Ματσούκι να μένουν προσωρινά αποκλεισμένοι. Φερτά υλικά κάλυψαν τμήματα του δικτύου και απαιτήθηκαν αυτοψίες μηχανικών για την ασφάλεια κατοικιών και υποδομών.

Οι παρατεταμένες βροχοπτώσεις επηρέασαν και τη Δυτική Ελλάδα. Στην Ηλεία καταγράφηκαν πλημμύρες στη Βάρδα και κατολισθήσεις στον δρόμο προς τον Επικούριο Απόλλωνα. Σε άλλες περιοχές της Πελοποννήσου και της Αχαΐας αναφέρθηκαν υποχωρήσεις εδάφους και ζημιές σε αγροτικό και επαρχιακό δίκτυο. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι βροχές καταγράφηκαν σε διήμερα ή τριήμερα διαστήματα, με το αθροιστικό φορτίο να επιβαρύνει το οδικό δίκτυο και τις θεμελιώσεις κατοικιών.

Θράκη – χείμαρροι και παρασύρσεις

Στη Ροδόπη, στις αρχές Ιανουρίου, ένας άνδρας παρασύρθηκε σε διάβαση ποταμού κατά τη διάρκεια έντονης βροχόπτωσης. Στην Κομοτηνή, αρχές Φεβρουαρίου, άλλος ένας άνδρας πνίγηκε όταν χείμαρρος υπερχείλισε. Το ίδιο σύστημα έδωσε εκτεταμένες πλημμύρες σε Ξάνθη, Ηλεία και Μεσσηνία.

Παράκτιες περιοχές – κύματα μέσα στους δρόμους

Σε αρκετές παράκτιες ζώνες, ιδιαίτερα στο Ιόνιο και σε νησιά του Αιγαίου, οι ισχυροί άνεμοι συνδυάστηκαν με έντονο κυματισμό. Νερά πέρασαν σε παραλιακούς δρόμους και σε καταστήματα κοντά στην ακτή, ενώ καταγράφηκαν ζημιές σε λιμενικές εγκαταστάσεις και σκάφη. Σε ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις οι θυελλώδεις άνεμοι διατηρήθηκαν για περισσότερες από 48 ώρες, ενισχύοντας τη διάρκεια και την ένταση της θαλάσσιας επιβάρυνσης.