Πανεπιστήμιο που λογοκρίνει τον Πλάτωνα απομακρύνεται από την αλήθεια: Σε κρίση η ακαδημαϊκή ελευθερία στο Texas A&M

Ο Texas A&M University μπαίνει σε μια περίοδο έντονης αναστάτωσης, καθώς νέοι κανόνες που περιορίζουν τη διδασκαλία θεμάτων φύλου και φυλής αρχίζουν να εφαρμόζονται εσπευσμένα, λίγες μόλις ημέρες πριν από την έναρξη του εαρινού εξαμήνου. Καθηγητές αλλάζουν ή επανεξετάζουν τα προγράμματα των μαθημάτων τους, μαθήματα ακυρώνονται ή επαναχαρακτηρίζονται, ενώ η ανησυχία για την ακαδημαϊκή ελευθερία είναι διάχυτη.

«Καθηγητής φιλοσοφίας που δεν μπορεί να διδάξει Πλάτωνα; Τι είδους πανεπιστήμιο είναι αυτό;Πώς γίνεται να διδάσκεις φιλοσοφία χωρίς τον Πλάτωνα, ακόμη κι αν ορισμένες από τις ιδέες του θεωρούνται σήμερα αμφιλεγόμενες;»

Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρίσκεται ο Μάρτιν Πίτερσον, καθηγητής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο από το 2014 και πρόεδρος του Συμβουλίου Ακαδημαϊκής Ελευθερίας (Academic Freedom Council). Ο ίδιος δηλώνει ότι αιφνιδιάστηκε όταν ενημερώθηκε πως για να συμμορφωθεί με τις νέες πολιτικές έπρεπε να αφαιρέσει από το μάθημά του όχι μόνο ενότητες για τη φυλή και το φύλο, αλλά και συγκεκριμένες αναγνώσεις από τον Πλάτωνα.

«Καθηγητής φιλοσοφίας που δεν μπορεί να διδάξει Πλάτωνα; Τι είδους πανεπιστήμιο είναι αυτό;» διερωτάται μιλώντας στους New York Times. «Πώς γίνεται να διδάσκεις φιλοσοφία χωρίς τον Πλάτωνα, ακόμη κι αν ορισμένες από τις ιδέες του θεωρούνται σήμερα αμφιλεγόμενες;»

Ένας αγώνας δρόμου πριν την έναρξη του εξαμήνου

Το πανεπιστήμιο προσπαθεί να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει τους κανόνες που ενέκρινε το διοικητικό συμβούλιο του συστήματος A&M στα τέλη του 2024. Οι πολιτικές αυτές απαγορεύουν στα μαθήματα να «προωθούν ιδεολογία φυλής ή φύλου ή θέματα που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου». Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, και έπειτα από τεκμηρίωση «αναγκαίου εκπαιδευτικού σκοπού», επιτρέπεται η διδασκαλία τέτοιων θεμάτων σε ορισμένα μεταπτυχιακά ή «μη βασικά» προπτυχιακά μαθήματα.

Η διοίκηση του Texas A&M υποστηρίζει ότι ο Πλάτων δεν έχει απαγορευτεί και ότι «πολλοί διάλογοί του θα διδαχθούν σε διάφορα μαθήματα και αυτό το εξάμηνο και στο μέλλον». Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι εγκεκριμένα τμήματα του ίδιου μαθήματος περιλαμβάνουν έργα του Πλάτωνα χωρίς ενότητες για ιδεολογία φυλής και φύλου.

Το μάθημα και το τελεσίγραφο

Το μάθημα του Δρ. Πίτερσον, «Φιλοσοφία 111 – Σύγχρονα Ηθικά Ζητήματα», αποτελεί μάθημα κορμού και εξετάζει αντιπροσωπευτικές ηθικές θεωρίες και την εφαρμογή τους σε σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα. Το αρχικό του πρόγραμμα περιλάμβανε θεματικές για τις αμβλώσεις, τη θανατική ποινή, την οικονομική δικαιοσύνη, αλλά και συζητήσεις γύρω από τη φυλή και το φύλο.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, το μάθημα δεν «προωθούσε» καμία ιδεολογία. «Διδάσκω τους φοιτητές πώς να αναλύουν και να αξιολογούν επιχειρήματα που κυκλοφορούν στον δημόσιο διάλογο», ανέφερε σε email προς το τμήμα, το οποίο κοινοποίησε στους New York Times.

Η απάντηση ήρθε από την επικεφαλής του προγράμματος φιλοσοφίας, Κρίστι Σουίτ, η οποία του έθεσε δύο επιλογές: είτε να αφαιρέσει τις επίμαχες ενότητες και τα πλατωνικά αποσπάσματα που «ενδέχεται» να σχετίζονται με αυτές —όπως η «Κλίμακα του Έρωτα» της Διοτίμας και ο μύθος του Αριστοφάνη για τους διχοτομημένους ανθρώπους— είτε να μετακινηθεί σε μάθημα ηθικής και μηχανικής.

Ο Δρ. Πίτερσον δηλώνει ότι θα συμμορφωθεί απρόθυμα, αντικαθιστώντας το υλικό με διαλέξεις για την ελευθερία του λόγου και την ακαδημαϊκή ελευθερία, αν και θεωρεί ότι έτσι οι φοιτητές θα λάβουν μια λιγότερο απαιτητική εκπαίδευση.

Πολιτική πίεση και δημόσια αντιπαράθεση

Η ένταση στο Texas A&M εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πολιτικό κλίμα στο Τέξας, όπου Ρεπουμπλικανοί αξιωματούχοι κατηγορούν τα δημόσια πανεπιστήμια ότι έχουν μετατραπεί σε χώρους φιλελεύθερου προσηλυτισμού γύρω από τη διαφορετικότητα, την ισότητα και την συμπερίληψη.

Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής και απόφοιτος του A&M Μπράιαν Χάρισον απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί απαγόρευσης του Πλάτωνα ως «παραπλανητικούς και ψευδείς», κατηγορώντας τους επικριτές για «ανέντιμη και κυνική» δραματοποίηση της κατάστασης. «Για πολύ καιρό», λέει, «τα πράγματα στα δημόσια πανεπιστήμια του Τέξας τα διηύθυναν οι λάθος άνθρωποι».

Ένα πανεπιστήμιο σε διαρκή κρίση

Από τον Νοέμβριο του 2024, το Texas A&M έχει καταργήσει τη δευτερεύουσα κατεύθυνση σπουδών στις ΛΟΑΤΚΙ+ σπουδές, ενώ ο τότε πρόεδρος του πανεπιστημίου είδε τη θέση του να απειλείται από τον κυβερνήτη λόγω συνεδρίου για τη DEI. Τον Σεπτέμβριο, η απόλυση της λέκτορα Μελίσα ΜακΚόουλ μετά από μάθημα παιδικής λογοτεχνίας στο οποίο χρησιμοποιήθηκε ο λεγόμενος «μονόκερος φύλου» προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και οδήγησε τελικά στην παραίτηση του προέδρου.

Αν και επιτροπή προσφυγών έκρινε ομόφωνα ότι η απόλυση δεν δικαιολογούνταν, το πανεπιστημιακό σύστημα αρνήθηκε να την επαναφέρει, ανοίγοντας τον δρόμο για δικαστική προσφυγή.

«Δεν μπορεί να υπάρχει μόνο μία οπτική»

Δύο ακόμη μέλη ΔΕΠ, που μίλησαν ανώνυμα φοβούμενα αντίποινα, δηλώνουν ότι δεν έχουν αλλάξει τα προγράμματά τους αλλά αγνοούν αν θα τους επιτραπεί να διδάξουν. Παράλληλα, η διοίκηση ακύρωσε μάθημα κοινωνιολογίας, κρίνοντας ότι δεν μπορεί να προσφερθεί «στην παρούσα μορφή του» χωρίς να παραβιάζει τους νέους κανόνες.

Σε πρόσφατη συνεδρίαση, ο έφορος Σαμ Τορν υποστήριξε ότι είχε γίνει σαφές πως ορισμένα μαθήματα είχαν απομακρυνθεί από το πρόγραμμα σπουδών που οραματιζόταν το διοικητικό συμβούλιο.

Για τον Δρ. Πίτερσον, το διακύβευμα είναι θεμελιώδες: «Αν υπάρχει μόνο μία οπτική στην τάξη, δεν υπάρχει τίποτα να συζητήσεις, τίποτα να μάθεις. Αυτό δεν είναι εκπαίδευση — είναι κατήχηση. Είναι σοβιετικού τύπου παιδεία».

Η τοπική οργάνωση της Αμερικανικής Ένωσης Πανεπιστημιακών Καθηγητών προειδοποιεί ότι η υπόθεση εγείρει σοβαρά νομικά ζητήματα και πλήττει την ίδια την αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης. «Ένα πανεπιστήμιο που λογοκρίνει τον Πλάτωνα», σημειώνει, «απομακρύνεται από την αλήθεια, την έρευνα και το δημόσιο συμφέρον — και παύει να λειτουργεί ως σοβαρό ίδρυμα ανώτατης μάθησης».