Τι μπορούμε να μάθουμε από την ανακύκλωση μπαταριών, τι κάνουν οι «πρωταθλητές» της Ευρώπης

Η ανακύκλωση στη χώρα παραμένει χαμηλά. Η σύγκριση με την Ευρώπη επιδεικνύει την απόσταση από τις πρώτες θέσεις και την ανάγκη να αλλάξουμε συνήθειες σαν χώρα. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει (ακόμη) ισχυρή κουλτούρα ανακύκλωσης.

Δυστυχώς, στην Ελλάδα η ανακύκλωση σαν καθημερινή πράξη συχνά «χάνεται» ανάμεσα σε άλλες προτεραιότητες που θέτουμε σαν πολίτες με αποτέλεσμα να έχουμε αρκετά χαμηλό ποσοστό ανακύκλωσης αποβλήτων και μεγάλο ποσοστό ταφής. Το μήνυμα είναι σαφές: αν και πολλοί είναι αυτοί που προσπαθούν να συμβάλουν στην «ομαδική» προσπάθεια μας σαν χώρα να ανακυκλώνουμε, απέχουμε αρκετά ακόμη στο σύνολο της προσπάθειας μας από τις επιταγές των καιρών που ζούμε.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, το 2022 ο δείκτης ανακύκλωσης αστικών αποβλήτων ήταν γύρω στο 17%, με την υγειονομική ταφή να παραμένει στο ~80%, χωρίς ουσιαστική βελτίωση από το 2019, με εκτιμώμενο μέσο όρο ανακύκλωσης στην Ευρώπη για το 2027 να είναι 49%. Με απλά λόγια: ανακυκλώνουμε λίγα, θάβουμε πολλά, και έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας.

Τα πράγματα όμως δεν είναι παντού τόσο «σκούρα». Για παράδειγμα, στις φορητές μπαταρίες, όπου ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κυμαίνεται γύρω στο 46,5%, η Ελλάδα βρέθηκε το 2024 να ανταποκρίνεται με ποσοστό συλλογής μεγαλύτερο από το 50%, γεγονός που αρκετά ελπιδοφόρο, που μας δείχνει ότι η υπόθεση της ανακύκλωσης για την Ελλάδα σίγουρα δεν είναι χαμένη. Παρόλα αυτά, δεν είναι αφορμή για επανάπαυση διότι οι στόχοι που επιβάλλονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεταβάλλονται δραστικά.

Οι νέοι ευρωπαϊκοί στόχοι για το 2027 και το 2030

 Ο Κανονισμός 2023/1542 της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανεβάζει τον στόχο συλλογής για τις φορητές μπαταρίες σε 63% έως το 2027 και σε ποσοστό 73% έως το 2030, ενώ εισάγει και στόχους ανάκτησης κρίσιμων υλικών (π.χ. λιθίου 50% έως το 2027 και 80% έως το 2031). Για τα «ελαφρά μέσα μεταφοράς» (light means of transport, δηλαδή, ηλεκτρικά ποδήλατα και πατίνια) τίθενται ξεχωριστοί στόχοι. Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη τριετία είναι καθοριστική για κάθε χώρα και σύστημα.

Τι κάνουν οι «πρωταθλητές» της Ευρώπης

 Στην Ευρώπη, η επίδοση ανακύκλωσης μπαταριών είναι συνάρτηση του ποσοστού συλλογής επί του βάρους μπαταριών που διατέθηκε στην αγορά. Την τελευταία τριετία, κράτη όπως το Βέλγιο, κινούνται σταθερά γύρω από το 60% (το 2024 το σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης μπαταριών του Βελγίου «Bebat» ανακοίνωσε ποσοστό 60,3%), συνδυάζοντας πυκνό δίκτυο κάδων ανακύκλωσης, δωρεάν συλλογή και συχνές υπενθυμίσεις στον πολίτη. Ακολουθούν χώρες, όπως είναι η Γερμανία (53% το 2022 από το σύστημα «REBAT»), η Γαλλία (>50% το 2022) και η Φινλανδία (>50% το 2024).

Συνολικά, οι ευρωπαϊκές τάσεις δείχνουν ότι πολλές χώρες κατάφεραν να ξεπεράσουν το ποσοστό 45% ήδη πριν την αλλαγή πλαισίου, όμως η πρόοδος επιβραδύνθηκε, καθώς αυξήθηκε η κατανάλωση μπαταριών.

 Πώς αντιδράει η Ελλάδα

Οι στόχοι της ΕΕ για το 2027 και το 2030 είναι απαιτητικοί, αλλά λειτουργούν ως σαφές χρονοδιάγραμμα δράσης. Η ΑΦΗΣ απαντά με συνεχή και στοχευμένη επικοινωνία: καμπάνιες όλο τον χρόνο (με τελευταία τη «Σπουδαίος δε γεννιέσαι, ΓΙΝΕΣΑΙ!») που μετατρέπουν τη θεωρία σε πράξη, προγράμματα σχολικής επιβράβευσης και διαγωνισμούς που κινητοποιούν μαθητές και γονείς, συνεργασίες με αλυσίδες καταστημάτων, όπου ο πολίτης μπορεί να βρει κάδους ΑΦΗΣ σε 75.000 σημεία σε όλη την χώρα, διαγωνισμούς με δωροεπιταγές και χάρτινα κουτιά για συλλογή μπαταριών στο σπίτι, ενέργειες σε σινεμά και χώρους ψυχαγωγίας με θεματικά εικαστικά που λειτουργούν ως υπενθύμιση, καθώς και δράσεις για παιδιά και νέους σε εκθέσεις και κατασκηνώσεις. Στόχος σε όλα είναι η «σωστή κίνηση» να γίνεται η εύκολη συνήθεια, ώστε η χώρα να φτάσει έγκαιρα στους νέους ευρωπαϊκούς στόχους.

RechargeGreece.gr: νέο, αυτόνομο site για την ανακύκλωση στην Ελλάδα

Σαν περαιτέρω συνεισφορά στην γενική κουλτούρα της ανακύκλωσης στην Ελλάδα η AΦΗΣ, αφού εντόπισε ότι υπάρχει ένα πληροφοριακό «κενό» στην χώρα μας όσον αφορά την ανακύκλωση, αποφάσισε να δημιουργήσει μία ανεξάρτητη ιστοσελίδα, εξολοκλήρου αφοσιωμένη στην ανακύκλωση. Η ιστοσελίδα θα λειτουργεί ήδη από τις 22 Σεπτεμβρίου του 2025 και αποσκοπεί να γίνει η κύρια πύλη ενημέρωσης για τον Έλληνα πολίτη για οποιαδήποτε απορία έχει όσον αφορά την ανακύκλωση.

Τι προσφέρει το RechargeGreece.gr (με μια ματιά):

• Παρουσιάζει αναλυτικές πληροφορίες για το τι, πώς και πού ανακυκλώνουμε στην Ελλάδα
• Δίνει έμφαση στη μείωση, επαναχρησιμοποίηση και ανακατασκευή προϊόντων
• Περιλαμβάνει διαδραστικά παιχνίδια, άρθρα, βίντεο και χρήσιμους χάρτες
• Κάνει την ανακύκλωση πιο απλή και πιο προσιτή από ποτέ

 Όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, η κλιματική αλλαγή είναι εδώ. Πλέον, δεν είναι κάτι το οποίο μπορεί να αγνοηθεί, εφόσον οι επιπτώσεις είναι πασιφανείς ενώ ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτές σε καθημερινή σχεδόν βάση. Βλέπουμε ότι σαν χώρα -ενώ σίγουρα υπάρχουν τομείς στους οποίους υστερούμε- μπορούμε να ανταπεξέλθουμε, κάτι το οποίο πρέπει να μας εμψυχώνει και να μας κινητοποιεί να γίνουμε όλοι λίγο -έως πολύ- πιο δραστήριοι στον χώρο της περιβαλλοντικής δράσης και να συμβάλλουμε το «λιθαράκι» μας για να χτίσουμε το «προπύργιο» μας σαν χώρα και κατ’ επέκταση σαν ανθρωπότητα κατά της κλιματικής αλλαγής.