«To Ταχύτατα Διαστελλόμενο Σύμπαν»

«Το Ταχύτατα Διαστελλόμενο Σύμπαν» είναι ο τίτλος της μίας και μοναδικής ομιλίας που θα δώσει στο Ίδρυμα Ευγενίδου ο Dr. Thierry Courvoisier, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Αστρονομικής Εταιρείας.

Η διάλεξη, η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 11 Οκτωβρίου 2011 και στις 19:30, στο Αμφιθέατρο του Ιδρύματος Ευγενίδου, υπόσχεται να μας «ταξιδέψει» στο χώρο και το χρόνο και να μας οδηγήσει από την Αθήνα στα πέρατα του Σύμπαντος, από το σήμερα και έως πίσω στη γέννηση του Σύμπαντος πριν από 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια!

Το θέμα της διάλεξης του Dr. Courvoisier περιλαμβάνει και τον λόγο για τον οποίο απονεμήθηκε σε κοσμολόγους το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2011 που ανακοινώθηκε στις 4 Οκτωβρίου! Οι τρεις αστρονόμοι που κέρδισαν το βραβείο είναι ο Saul Perlmutter και ο Adam Riess από τις ΗΠΑ και ο Αμερικανο-Αυστραλός Brian Schmidt, για την ανακάλυψη της «Σκοτεινής Eνέργειας» που είναι διάχυτη στο Σύμπαν.

Πιο συγκεκριμένα: καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια του 20ου αιώνα, οι περισσότεροι επιστήμονες θεωρούσαν ότι το Σύμπαν, που δημιουργήθηκε πριν από 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια με μια «Μεγάλη Έκρηξη», διαστέλλεται με συνεχώς επιβραδυνόμενο ρυθμό. Απολύτως φυσιολογικό, θα αναλογιστεί κανείς αφού σ’ αυτές τις κολοσσιαίες κοσμικές κλίμακες η βαρύτητα είναι εκείνη η φυσική αλληλεπίδραση που υπερισχύει. Και καθώς η βαρύτητα είναι πάντα ελκτική, από τη στιγμή της δημιουργίας του και μετά, από τη στιγμή δηλαδή που η Μεγάλη Έκρηξη γέννησε τον ίδιο το χώρο και το χρόνο, το Σύμπαν διαστέλλεται επιβραδυνόμενο.

Γι’ αυτό και όταν το ερευνητικό πρόγραμμα Supernova Cosmology Project (Saul Perlmutter) ξεκίνησε το 1987 από ερευνητές του Berkeley National Laboratory και του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, ο βασικός του στόχος ήταν να υπολογίσει μέσα από την ανίχνευση συγκεκριμένων υπερκαινοφανών (Τύπου Ια) το ρυθμό με τον οποίο η διαστολή του Σύμπαντος επιβραδύνεται. Λίγα χρόνια αργότερα, και συγκεκριμένα το 1995, μία δεύτερη ερευνητική ομάδα, η High Z Supernova Team (Adam Riess και Brian Schmidt), μπήκε στο παιχνίδι.

Τα αποτελέσματα των δύο ερευνητικών ομάδων που ανακοινώθηκαν επίσημα τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 1998 άφησαν τη διεθνή επιστημονική κοινότητα κατάπληκτη. Η ανάλυση των δεδομένων, αντί απλά να οδηγήσει στον υπολογισμό του ρυθμού επιβράδυνσης της διαστολής του Σύμπαντος με περισσότερη ακρίβεια, όπως όλοι περίμεναν, οδήγησε τους ερευνητές στο ακριβώς αντίθετο, στο συμπέρασμα, δηλαδή, ότι η διαστολή του Σύμπαντος είναι επιταχυνόμενη. Οι επιστήμονες κατέληξαν ότι για να εξηγηθεί αυτή η επιταχυνόμενη κοσμική διαστολή, το συνολικό απόθεμα μάζας και ενέργειας του Σύμπαντος θα πρέπει να κυριαρχείται από ένα άγνωστο ακόμα, παράξενο και βαρυτικά απωστικό «κάτι». Αυτό το κάτι το ονόμασαν «Σκοτεινή Ενέργεια», κρύβοντας ίσως την άγνοιά τους για τη φύση του στο επίθετο «σκοτεινή».

Με αυτά τα νέα δεδομένα προκύπτει κάτι εξίσου εντυπωσιακό, που αναδεικνύει παράλληλα και τον όγκο της άγνοιάς μας για το Σύμπαν στο οποίο ζούμε. Από το συνολικό ποσοστό μάζας και ενέργειας του Σύμπαντος ένα συγκλονιστικό 73% αντιστοιχεί στην άγνωστη «σκοτεινή ενέργεια», ενώ ένα ακόμα 23% αντιστοιχεί στην εξίσου άγνωστη «σκοτεινή ύλη». Μόλις το 4% που απομένει και που αντιστοιχεί στην κλασική, βαρυονική ύλη από την οποία αποτελούνται τα μυριάδες άστρα και οι γαλαξίες του Σύμπαντος, αλλά κι εμείς οι ίδιοι,
μπορούμε να καυχόμαστε ότι το κατανοούμε.

Στη διάρκεια της ομιλίας του Dr. Courvoisier θα παρακολουθήσουμε τις πιο πρόσφατες ανακαλύψεις της Κοσμολογίας και το τι σημαίνει κάθε μια από αυτές. Γιατί πραγματικά το Σύμπαν είναι και τεράστιο και παράξενο. Μερικά μόνο παραδείγματα αρκούν:

• Ο Γαλαξίας μας αποτελεί περίπου το ένα τρισεκατομμυριοστό των ορατών υλικών του Σύμπαντος. Συγκριτικά έχει το βάρος μιας μικρής βίδας σ’ ένα θωρηκτό 100.000 τόνων.
• Η διαστρική σκόνη που υπάρχει στο Γαλαξία μας έχει μάζα 465 τρισεκατομμύρια φορές τη μάζα της Γης.
• Όλο το υδρογόνο που υπάρχει σήμερα γεννήθηκε τα πρώτα μικροδευτερόλεπτα της γέννησης του Σύμπαντος και αποτελεί το 74% περίπου της φωτεινής ύλης του.
• Στα 3 πρώτα λεπτά της ύπαρξης του Σύμπαντος η θερμοκρασία που επικρατούσε ελαττώθηκε κατά 99 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου, κατά μέσον όρο 550 εκατομμύρια βαθμοί κάθε δευτερόλεπτο.
• Κάθε δευτερόλεπτο που περνάει γεννιούνται 2 μωρά, ενώ στο ίδιο χρονικό διάστημα γεννιούνται 63.400 νέα άστρα στο Σύμπαν.
• Αν θέλαμε να μετρήσουμε τον αριθμό των άστρων που υπάρχουν στο Γαλαξία μας χωρίς να κάνουμε τίποτε άλλο 24 ώρες το 24ωρο θα χρειαζόμασταν 3.169 χρόνια.
• Αν ολόκληρο το Ηλιακό μας Σύστημα είχε το μέγεθος ενός καρυδιού, τότε ο Γαλαξίας μας θα είχε διάμετρο 160.000 km.
• Εάν ταξιδεύαμε με αυτοκίνητο προς το πλησιέστερο μετά τον Ήλιο άστρο (τον Εγγύτατο του Κενταύρου) θα χρειαζόμασταν 52.000.000 χρόνια!
• Εάν το αυτοκίνητό μας έτρεχε με 160 km/h, θα χρειαζόμασταν 201 δισεκατομμύρια χρόνια για να φτάσουμε στο κέντρο του Γαλαξία μας και 670 δισεκατομμύρια χρόνια για να το διασχίσουμε από τη μιαν άκρη στην άλλη.
• Εάν σμικρύναμε τον Ήλιο στο μέγεθος ενός πορτοκαλιού, η Γη θα βρίσκονταν σε απόσταση 15 m απ´αυτόν με το ίδιο μέγεθος που έχει ένας σπόρος από σουσάμι, ενώ το αμέσως επόμενο άστρο, ο Εγγύτατος του Κενταύρου, θα βρίσκονταν σε απόσταση 4.000 km.
• Αν σμικρύναμε το Ηλιακό μας Σύστημα ένα τρισεκατομμύριο φορές, τότε θα είχε το μέγεθος ενός μεγάλου δωματίου. Με την ίδια σμίκρυνση ο Ήλιoς μας θα είχε το μέγεθος του κεφαλιού μιας καρφίτσας και το πλησιέστερο σε μας άστρο –ο Εγγύτατος του Κενταύρου– θα έπρεπε να βρίσκεται σε απόσταση 42 km.
• Στην ίδια σμίκρυνση ολόκληρος ο Γαλαξίας μας θα είχε διάμετρο 1.000.000 km και θα στολιζόταν με 100 περίπου δισεκατομμύρια άστρα, το καθένα με μέσο μέγεθος όσο το κεφάλι μιας καρφίτσας και μέση απόσταση 40 περίπου km το ένα από το άλλο.
• Η διάρκεια της ζωής ενός άστρου εξαρτάται από τη μάζα του και κυμαίνεται από ένα εκατομμύριο χρόνια για τους γαλάζιους υπεργίγαντες μέχρι και 100 δισεκατομμύρια χρόνια για τους κόκκινους νάνους.

Η Εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στα Αγγλικά με παράλληλη διερμηνεία στα Ελληνικά.