Wunschkonzert

Ο βουβός, «κινησιολογικός» μονόλογος του Κρετζ, παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο μία ώρα από τη ζωή της Φρόιλαϊν Ρας, που επιστρέφει στο σπίτι από τη δουλειά της. Αλλάζει ρούχα, τακτοποιεί τα ψώνια της, συγυρίζει το διαμέρισμά της, κάνει την τουαλέτα της, πλένει το σερβίτσιο του πρωινού της, ακούει την αγαπημένη της εκπομπή στο ραδιόφωνο, τρώει βραδινό, επιλέγει τα ρούχα τής επόμενης μέρας, παίρνει ένα χάπι για την αϋπνία, μετά ένα δεύτερο…
Το έργο, γραμμένο το 1972, μιλάει, χωρίς ούτε μία λέξη, για τις απραγματοποίητες προσδοκίες των ανθρώπων, για τις ανέλπιδες προοπτικές της ζωής, την ανικανότητα διαφυγής από τα δεσμά της παραγωγής και τις περιορισμένες χίμαιρές της.

Ο τίτλος του έργου επιλέχθηκε να παραμείνει αμετάφραστος, καθώς καμία φράση στα ελληνικά δεν αποδίδει την ιδιαίτερα φορτισμένη πολιτικά σημασία που έχει η λέξη στη γλώσσα της.

Wunschkonzert
Ετυμολογία: σύνθετη γερμανική λέξη
α. der Wunsch = επιθυμία, ευχή β. das Konzert = η συναυλία, το κοντσέρτο
Ερμηνεία:
1. Με τη λέξη Wunschkonzert αναφερόμαστε σε μία συναυλία, κάθε είδους μουσικής, το πρόγραμμα της οποίας απαρτίζεται από τις επιλογές του κοινού της. Στο ραδιόφωνο είναι οι εκπομπές, στις οποίες οι ακροατές έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν τα αγαπημένα τους μουσικά κομμάτια και να στείλουν χαιρετισμούς και μηνύματα στους αγαπημένους τους. Ιστορικά πρωτοεμφανίζεται στη ναζιστική Γερμανία ως ένα εκ των πλέον επιτυχημένων προπαγανδιστικών σχεδίων του Τρίτου Ράιχ, καθώς επρόκειτο για την ονομασία μιας εξαιρετικά δημοφιλούς ραδιοφωνικής εκπομπής με τίτλο «Wunschkonzert für die Wehrmacht», η οποία λειτουργούσε σαν δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στους στρατιώτες που ήταν στο μέτωπο και τους αγαπημένους τους στην πατρίδα. Η εκπομπή εξέπεμπε κάθε Κυριακή στις 15.00 από τη Μεγάλη Σάλα Ραδιοφωνικών Εκπομπών στην οδό Masurenallee 8-14 στο Βερολίνο, όπου στεγαζόταν το Ραδιοφωνικό Μέγαρο. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής οι «παραγγελίες» των ακροατών εκτελούνταν από ζωντανή ορχήστρα ενώπιον ουσιαστικά ενός εθνικού ακροατηρίου.
2. Wunschkonzert είναι ο τίτλος μιας ναζιστικής κινηματογραφικής ταινίας του 1940, σε σκηνοθεσία Eduard von Borsody, που παρακολουθεί τον έρωτα δύο νέων από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936 μέχρι το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με φόντο την ομώνυμη ραδιοφωνική εκπομπή. Λέγεται ότι η ταινία αυτή σημείωσε τη μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία, μετά την ταινία Die grosse Liebe, κατά τη διάρκεια του πολέμου.
3. Στη γερμανική γλώσσα η φράση das Leben ist kein Wunschkonzert («η ζωή δεν είναι εκπομπή επιθυμιών ή παραγγελιών») χρησιμοποιείται ως αντικομφορμιστικό σύνθημα που δηλώνει σε ελεύθερη μετάφραση «η ζωή δεν είναι παραγγελία κανενός».

Λίγα λόγια για το Wunschkonzert
Στο έργο αυτό, ο Κρετζ ασχολήθηκε με τη μεταφορική σημασία της σιωπής ως μονάδας μέτρησης της ακραίας σωματικής και συναισθηματικής αποστέρησης, δημιουργώντας μια παντομίμα απομόνωσης και μοναξιάς που οδηγεί στην αυτοκτονία. Η σιωπή της Φροϊλάιν Ρας όταν επιστρέφει στο μοναχικό της δωμάτιο λειτουργεί ως αποτελεσματικό μέσο έκφρασης της κενής της ζωής. Παραδόξως, η σιωπή από τη φύση της δεν είναι ικανή να επικοινωνήσει την προέλευση των προβλημάτων της. Πριν το Wunschkonzert ο Κρετζ περιέγραφε τις ρίζες των προβλημάτων μέσα από διαλόγους. Απρόθυμος να αφήσει την ερμηνεία του έργου στο έλεος της ιδιοτροπίας των κριτικών, ο Κρετζ έγραψε τη μεγαλύτερη εισαγωγή που είχε γράψει ποτέ για έργο του. Πράγματι, ο πρόλογος του Wunschkonzert δεν αφήνει περιθώρια αβεβαιότητας ως προς την ερμηνεία των δεινών που περιγράφουν τα έργα του: ο καπιταλισμός αποστέρησε από τους χαρακτήρες του κάθε ανθρώπινη αρετή και αξιοπρέπεια. Οι τελευταίες παράγραφοι του έργου είναι ένα μοιρολόι για τ ο ανώφελο των άστοχων πράξεων βίας, με τις οποίες συχνά κλείνουν τα έργα του. Η φλογερή, η επαναστατική πλευρά του Κρετζ που ήταν φανερή στις πρώτες του συνεντεύξεις, ξανάκανε την εμφάνισή της στον πρόλογο του Wunschkonzert.
Από το βιβλίο του Richard W. Blevins, Franz Xavier Kroetz : the emergence of a political playwright, εκδ. Peter Lang. Μετάφραση αποσπάσματος: Έρι Κύργια

Σύμφωνα με τον Κρετζ, το έργο σκοπεύει να κάνει τους θεατές «να κατανοήσουν πόσο… “μίζερη” είναι η ζωή της Φροϊλάιν Ρας». Η «αγάπη, ο κόπος και το γούστο» με τα οποία η Φροϊλάιν Ρας έχει δημιουργήσει «έναν χώρο… που ξεχωρίζει από τα συνηθισμένα» σκοπεύει να προκαλέσει την ταύτιση και τη συμπάθεια· στη «μυρωδιά των επίπλων βιοτεχνίας» που είναι «παρούσα παντού», ερχόμαστε αντιμέτωποι με τη βλοσυρή συμμόρφωση με την οποία η Φροϊλάιν Ρας αποπειράται να δημιουργήσει κάτι μοναδικό και προσωπικό. Κατʼ αυτόν τον τρόπο, η κοινοτυπία των σκηνικών πράξεων δημιουργεί μια κατάσταση στην οποία αυτές οι πράξεις ταυτόχρονα επικαλούνται και υποσκάπτουν την ταύτισή μας. Η ειρωνική αναμέτρηση με το θετικό και το αρνητικό, με εκείνο που μας έλκει κι εκείνο που μας απωθεί, δημιουργεί ένα είδος απόστασης που αποκαλύπτει την κρίσιμη ουσία του έργου.
Ingeborg C. Walther, The theater of Franz Xavier Kroetz, Peter Lang, σελ. 37-40.

Σημείωμα σκηνοθέτη
Χωρίς ούτε μια λέξη, μέσω της ενδοσκοπικής παρακολούθησης των πιο κοινότοπων χειρονομιών και δράσεων κατά τη βραδινή «τελετουργική» ρουτίνα μιας μοναχικής εργαζόμενης γυναίκας, χρησιμοποιώντας ακραία το ρεαλισμό και καταλύοντας την «παραδοσιακή» θεατρική πλοκή και δράση, ο Κρετζ εκθέτει και συσχετίζει τη μοναξιά, το κενό της ζωής της, την αδιαμφισβήτητη ένταξη και την αδιαπέραστη σιωπή της με τους κοινωνικούς–πολιτικούς παράγοντες που καθόρισαν και τελικά συνέθλιψαν τη ζωή της. Αυτό που προκύπτει είναι ένα έργο απόλυτα συμπυκνωμένο και συγκεντρωμένο στο ιδιωτικό–προσωπικό και ταυτόχρονα καθολικά ανοιχτό στην επιτομή ενός ολόκληρου σύγχρονου κόσμου.

Η παράσταση εγκαινιάζει τη Β’ Σκηνή.

Σκηνικά–Κοστούμια: Μαρία Κονομή
Σχεδιασμός Βίντεο: Μαρία Αθανασοπούλου
Ηχητικός σχεδιασμός: Σταύρος Γασπαράτος
Προγραμματισμός βιντεοπροβολών: Βασίλης Μπούκης
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Ραδιοφωνικός εκφωνητής: Πλάτων Ανδριτσάκης