Πεθαίνει η 4αδα που θα ισορροπούσε την κινεζική επιρροή στην Ασία – Υπεύθυνος ο Τραμπ

Όταν πριν περίπου 20 χρόνια Ιαπωνία, Αυστραλία, Ινδία και ΗΠΑ ένωναν τις δυνάμεις τους, είχαν όραμα να δημιουργήσουν έναν ανθεκτικό, βασισμένο σε αξίες συνασπισμό ικανό να διαμορφώνει την ισορροπία ισχύος στον Ινδο-Ειρηνικό, αντισταθμίζοντας την κινεζική ισχύ. Αυτός ο Τετραμερής Διάλογος Ασφαλείας (Quad), όμως βαίνει προς το τέλος του, και η αιτία έχει ονοματεπώνυμο.

Η Quad είναι μια ομάδα συντονισμού τεσσάρων ομοϊδεατών δημοκρατικών δυνάμεων είχε αρχικά δημιουργηθεί με πρωτοβουλία της Ιαπωνίας το 2007 και επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν την Κίνα και να συνεργαστούν σε διάφορες άλλες προκλήσεις.

Ωστόσο, από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο το 2025, ο Τραμπ αρνήθηκε να συμμετάσχει, αφήνοντας το Quad χωρίς ηγεσία και υποβαθμίζοντας τη γεωστρατηγική του αξία.

Όπως αναφέρει το, αν ο Τραμπ αρνηθεί ξανά να παρευρεθεί στη σύνοδο του Quad στην Αυστραλία, φέτος, τότε όπως αναφέρει το περιοδικό Foreign Policy το Quad θα καταστεί γεωπολιτικά ασήμαντο και να σημάνει το τέλος του.

Ο βασικός λόγος για την παρακμή της Quad είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν είναι πλέον αξιόπιστος στρατηγικός εταίρος στο διεθνές σύστημα.

Η απόφαση του Τραμπ να μην παρευρεθεί στη σύνοδο της Ινδίας το 2025 φαίνεται να είχε πολιτικούς και προσωπικούς λόγους που αφορά λίγο ως πολύ τους τρεις στρατηγικούς εταίρους.

Το Νέο Δελχί έχει συγκρουστεί σφοδρά με την Ουάσιγκτον μετά τους περσινούς απότομους δασμούς της Ουάσιγκτον, αν και στη συνέχεια μειώθηκαν. Ήδη ο Τραμπ είχε εξοργιστεί μετά την άρνηση του Ναρέντρα Μόντι να αναγνωρίσει τον ρόλο του στην επίλυση του τετραήμερου πολέμου μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν τον Μάιο. Αντίθετα, ο Τραμπ επανεκκίνησε τις σχέσεις με το Ισλαμαμπάντ, αφού ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ δεν έδειξε τέτοιο δισταγμό και μάλιστα ζήτησε να προταθεί ο Τραμπ για το Νόμπελ Ειρήνης.

Ιαπωνία

Οι ΗΠΑ προκάλεσαν εκνευρισμό και στον στενό τους σύμμαχο τη Ιαπωνία ανακοινώνοντας έναν δασμό 24% το 2025 και μόνο έπειτα από μεταβολές, μόλις τον Φεβρουάριο 2026 κατέληξαν σε έναν οριζόντιο δασμό 10%.

Στον αμυντικό τομέα η απαίτηση του Τραμπ από την Ιαπωνία να δαπανά το 3% του ΑΕΠ της για την άμυνα, θεωρήθηκε προσβλητική από το τότε πρωθυπουργό Σιγκέρου Ισίμπα. Ο αμυντικός προϋπολογισμός, είπε τον περασμένο Μάρτιο αφού τέθηκε το 3%, «δεν πρέπει να αποφασίζεται με βάση όσα λένε άλλα έθνη στην [Ιαπωνία] να κάνει».

Ακόμα και σήμερα, μπορεί η αμφιλεγόμενη πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαϊτσι να διατηρεί άριστες σχέσεις με τον Ντόναλντ Τραμπ, αλλά σύμφωνα με το περιοδικό η αύξηση της παραγωγής όπλων από την Ιαπωνία που επικροτείται από την Ουάσιγκτον, στην πραγματικότητα αποτελεί σε μεγάλο βαθμό απάντηση στις αυξανόμενες ιαπωνικές ανησυχίες για την ενασχόληση των ΗΠΑ με πολέμους σε μέρη όπως η Μέση Ανατολή.

«Η Τακαΐτσι πιστεύει ξεκάθαρα ότι το Τόκιο πρέπει να κάνει περισσότερα — και μόνο του, αν χρειαστεί».

Αυστραλία

Η Αυστραλία σίγουρα βρίσκεται στα «κάγκελα» όσον αφορά την προεδρία Τραμπ. Η Καμπέρα κρατήθηκε στο σκοτάδι για την απόφαση της Ουάσιγκτον να επιβάλει αντι-αποκλεισμό στο Ιράν στο Στενό του Ορμούζ, για παράδειγμα. Όταν ρωτήθηκε για την Αυστραλία την περασμένη Πέμπτη, ο Τραμπ είπε: «Δεν είμαι ευχαριστημένος», λόγω της άρνησής της να συμμετάσχει στον πόλεμό του κατά του Ιράν. Ο Αυστραλός πρωθυπουργός Άντονι Αλμπανίζι επίσης δεν είναι ευχαριστημένος τελευταία με τον Τραμπ, ιδίως με την απειλή του τελευταίου να εξαλείψει τον πολιτισμό του Ιράν, την οποία ο Αλμπανίζι θεώρησε ακατάλληλη και ενδεικτική άγνοιας του διεθνούς δικαίου.

Ο Αυστραλός υπουργός Εμπορίου Ντον Φάρελ εξέφρασε την απογοήτευση της χώρας του από την επιβολή δασμού 10% από τον Τραμπ, παρότι οι ΗΠΑ έχουν εμπορικό πλεόνασμα με την Αυστραλία. «Η ζημιά στη διμερή εμπιστοσύνη έχει ήδη γίνει».

Επίσης η πίεση για αύξηση των αμυντικών δαπανών έγινε αποδεκτή με γκρίνια από την Αυστραλία.

Αντί του Νέου Δελχί επιλέγει το Πεκίνο

Λάδι στη φωτιά έρχεται να ρίξει και η επερχόμενη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, παρακάμπτοντας το Νέο Δελχί.

«Για την Αυστραλία, την Ινδία και την Ιαπωνία, η βασική αξία της ομάδας στηριζόταν πάντα στην κοινή αντίληψη ότι η Ουάσιγκτον θα λειτουργούσε ως στρατηγική άγκυρα εξισορρόπησης απέναντι στο Πεκίνο. Μια υψηλού προφίλ επίσκεψη του Τραμπ στο Πεκίνο θα ενίσχυε τους φόβους για ένα αμερικανοκινεζικό διευθυντήριο που παραμερίζει τα συμφέροντα των συμμάχων» σημειώνει το Foreign Policy.

Το Νέο Δελχί θα ανησυχούσε μήπως αποκλειστεί από τα παζάρια των μεγάλων δυνάμεων, το Τόκιο θα φοβόταν εγκατάλειψη εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων στη Θάλασσα της Ανατολικής Κίνας και η Καμπέρα θα έβλεπε ακόμη μία ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον δίνει προτεραιότητα στη συναλλακτική διπλωματία έναντι της διαχείρισης συμμαχιών και της μακροπρόθεσμης ασφάλειας. Ακόμη κι αν δεν προκύψουν συγκεκριμένες παραχωρήσεις, η εικόνα από μόνη της κινδυνεύει να ενισχύσει ένα αφήγημα που ήδη εδραιώνεται σε όλο τον Ινδο-Ειρηνικό: ότι η δέσμευση των ΗΠΑ είναι υπό όρους, επεισοδιακή και τελικά υποταγμένη στις προσωπικές ιδιοτροπίες και διευθετήσεις του Τραμπ, στην προκειμένη περίπτωση με τον Κινέζο Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.

Βεβαίως, το Quad μπορεί να επιβιώσει και να συνεχίσει να πορεύεται κουτσά — τραυματισμένο αλλά όχι θανάσιμα πληγωμένο από αυτές τις πιέσεις. Όμως αυτό μοιάζει όλο και λιγότερο πιθανό, δεδομένης της σταθερής διάβρωσης των στρατηγικών εταιρικών σχέσεων των ΗΠΑ που στηρίζουν την ομάδα μετά την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία.

Η ανάλυση του Foreign Policy εκτιμά πως είναι είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η Quad θα αντέξει άλλα δυόμισι χρόνια την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, δίχως να χάσει τόσο την αξιοπιστία όσο και τον σκοπό του.

«Αν το Quad κλονιστεί, δεν θα εξαφανιστεί απλώς — θα αντικατασταθεί αθόρυβα. Η Ινδία, η Ιαπωνία και η Αυστραλία ήδη διερευνούν εναλλακτικούς δρόμους για συντονισμό στην ασφάλεια, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τη συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία, τόσο τριμερώς όσο και μέσω άλλων ολιγομερών πλαισίων που δεν εξαρτώνται τόσο πολύ από τη συνέπεια της Ουάσιγκτον. Αυτές οι διευθετήσεις θα είναι πιο στενές, πιο συναλλακτικές και πολύ λιγότερο φιλόδοξες από η Quad στην κορύφωσή του».

Αν η ομάδα καταρρεύσει, θα σηματοδοτήσει μια αποφασιστική μετατόπιση μακριά από αυτό το μοντέλο προς μια πιο κατακερματισμένη περιφερειακή τάξη — μία στην οποία οι σύμμαχοι των ΗΠΑ θα αντισταθμίζουν πιο ανοιχτά τους κινδύνους, ο συντονισμός θα γίνεται επεισοδιακός και η συλλογική δράση θα δώσει τη θέση της στη στρατηγική αυτοβοήθεια. Η Κίνα αναμφίβολα θα ωφεληθεί — όχι επειδή ξεγέλασε το Quad, αλλά επειδή οι ΗΠΑ επέλεξαν να αποσυρθούν.