Tι αποκαλύπτουν τα «αρχεία Έπσταϊν» για τον τρόπο που μιλούν οι ισχυροί;

Οι αποκαλύψεις από τα λεγόμενα «αρχεία Έπσταϊν» συνεχίζουν να ανοίγουν ένα «παράθυρο» σε έναν κόσμο όπου ισχυροί άνδρες συνομιλούν χωρίς φίλτρα — και, όπως φαίνεται, χωρίς συνέπειες.

Δύο διαφορετικές υποθέσεις, που προκύπτουν από την ίδια παρτίδα εγγράφων, σκιαγραφούν με σχεδόν ωμό τρόπο αυτό το σύστημα: από το ρατσιστικό και κυνικό βλέμμα απέναντι στην κοινωνία, μέχρι την προσπάθεια επιρροής σε θεσμούς που έχουν σχεδιαστεί για να αποδίδουν δικαιοσύνη.

Στη μία περίπτωση, ένα email του τραπεζίτη Τζες Στέιλι προς τον καταδικασμένο μαστροπό ανηλίκων Έπσταϊν. Στην άλλη, η στενή εμπλοκή του με τον φυσικό Λόρενς Μ. Κράους, σε μια περίοδο που ο τελευταίος αντιμετώπιζε καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση.

Δύο ιστορίες, ένας κοινός παρονομαστής: η αίσθηση ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για όλους.

Αρχεία Έπσταϊν

Ένα email που «εκθέτει» μια ολόκληρη νοοτροπία

Το μήνυμα του Στέιλι προς τον Έπσταϊν, γραμμένο πριν από πάνω από μία δεκαετία, είναι τόσο πρόχειρο όσο και αποκαλυπτικό:

Υποστηρίζει ότι οι φτωχοί Αμερικανοί —και ειδικά οι κοινότητες των μαύρων— δεν βγαίνουν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν επειδή «έχουν εξαγοραστεί» από τη βιομηχανία θεάματος. Επικαλείται τις διαφημίσεις του Super Bowl και φτάνει στο σημείο να ισχυριστεί ότι ακόμη και ο Jay-Z αποτελεί μέρος αυτής της «εξουδετέρωσης».

Η ιδέα δεν είναι καινούργια: δώσε θέαμα, καλλιέργησε φιλοδοξία, απορρόφησε την οργή — και η κοινωνία δεν θα κινητοποιηθεί.

Όμως αυτό που προκαλεί εντύπωση δεν είναι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και το πλαίσιο: ένας άνθρωπος της οικονομικής ελίτ, με στενές σχέσεις με έναν καταδικασμένο για σεξουαλικά εγκλήματα, να αναλύει με τέτοια άνεση πώς «ελέγχεται» η κοινωνία.

Η υποκρισία είναι προφανής. Ο ίδιος ο Στέιλι δεν ήταν απλός παρατηρητής. Είχε πετάξει με το αεροπλάνο του Έπσταϊν, είχε επισκεφθεί το νησί του και διατηρούσε στενή σχέση μαζί του ακόμη και μετά την πρώτη καταδίκη του.

Ο άνθρωπος που μιλούσε για «χειραγώγηση των μαζών» ήταν, στην πράξη, μέρος ενός πολύ πιο σκοτεινού συστήματος.

Αρχεία Έπσταϊν

Από τον πολιτισμό στη «διαχείριση» της λογοδοσίας

Αν το email Στέιλι αποκαλύπτει μια ιδεολογική στάση, η δεύτερη υπόθεση δείχνει πώς αυτή μεταφράζεται σε πράξη.

Το 2018, στο αποκορύφωμα του #MeToo, ο Λόρενς Κράους —ένας από τους πιο γνωστούς θεωρητικούς φυσικούς στις ΗΠΑ— βρέθηκε αντιμέτωπος με καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση στο Arizona State University.

Σύμφωνα με τα έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν, στράφηκε στον Έπσταϊν για βοήθεια.

Όπως μεταδίδει το Politico, o Έπσταϊν δεν περιορίστηκε σε συμβουλές. Αντάλλασσε emails και τηλεφωνήματα με τον Κράους, χρηματοδότησε μέρος της νομικής του υπεράσπισης (τουλάχιστον 15.000 δολάρια), πρότεινε δικηγόρους και κινητοποίησε επαφές με επιρροή — από τον Κεν Σταρ (ο ειδικός εισαγγελέας που διερεύνησε το σκάνδαλο Κλίντον–Λεβίνσκι) μέχρι κύκλους του Λευκού Οίκου.

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο, όμως, ήταν άλλο: η πεποίθησή του ότι μπορούσε να αξιοποιήσει πολιτικές εξελίξεις προς όφελος του Κράους.

Αρχεία Έπσταϊν

«Υπάρχει νέος σερίφης στην Ουάσινγκτον»

Εκείνη την περίοδο, η πρώτη κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προωθούσε μια εκτεταμένη αναθεώρηση του πλαισίου του Title IX — του ομοσπονδιακού νόμου που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο τα εκπαιδευτικά ιδρύματα χειρίζονται υποθέσεις διακρίσεων και σεξουαλικής παρενόχλησης. Σε αντίθεση με την προηγούμενη προσέγγιση της εποχής Ομπάμα, που έδινε έμφαση στην ταχεία διερεύνηση και επίλυση των καταγγελιών, το νέο πλαίσιο επιδίωκε να ενισχύσει τις εγγυήσεις υπέρ των κατηγορουμένων και να περιορίσει τον κίνδυνο αυθαίρετων αποφάσεων.

Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι οι εσωτερικές διαδικασίες των πανεπιστημίων —αν και παραμένουν διοικητικές και δεν αποτελούν κανονικές δικαστικές δίκες— άρχισαν να προσομοιάζουν περισσότερο σε δικαστήριο. Οι νέοι κανόνες προέβλεπαν υποχρεωτικές ακροάσεις, δυνατότητα εξέτασης και αντεξέτασης μαρτύρων μέσω εκπροσώπων, πλήρη πρόσβαση των εμπλεκομένων στο αποδεικτικό υλικό πριν από τη λήψη απόφασης, καθώς και αυστηρότερα πρότυπα αξιολόγησης των καταγγελιών. Παράλληλα, έδιναν στα ιδρύματα τη δυνατότητα να εφαρμόζουν υψηλότερο επίπεδο απόδειξης σε σχέση με το παρελθόν.

Υποστηρικτές των αλλαγών υποστήριζαν ότι με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η δίκαιη διαδικασία και προστατεύονται τα δικαιώματα όσων κατηγορούνται, αποτρέποντας περιπτώσεις όπου αποφάσεις λαμβάνονταν χωρίς επαρκή στοιχεία ή χωρίς να έχει ακουστεί πλήρως η πλευρά τους. Από την άλλη πλευρά, οργανώσεις για τα δικαιώματα των επιζωσών προειδοποιούσαν ότι η αυστηροποίηση των διαδικασιών και η «δικαστικοποίηση» των ερευνών ενδέχεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τα θύματα, καθιστώντας πιο δύσκολη την καταγγελία και την τεκμηρίωση περιστατικών σεξουαλικής παρενόχλησης εντός των πανεπιστημίων.

Αρχεία Έπσταϊν

Για τον Έπσταϊν, αυτό ήταν ευκαιρία.

Σε ένα από τα emails του προς τον Κράους, γράφει: «Μου λένε ότι πρέπει να τους υπενθυμιστεί ότι υπάρχει νέος σερίφης στην Ουάσινγκτον».

Σε άλλο σημείο, προτρέπει τον Κράους να πιέσει το πανεπιστήμιο να καθυστερήσει τη διαδικασία, μέχρι να τεθούν σε ισχύ οι νέοι κανόνες.

«DUE PROCESS» [δέουσα νομική διαδικασία], γράφει με κεφαλαία.

Η λογική είναι σαφής: εκμεταλλεύσου την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου για να κερδίσεις χρόνο — και ίσως τη μάχη.

Αρχεία Έπσταϊν

«Ένα σπάνιο γραπτό ντοκουμέντο για το πώς μιλούν οι ισχυροί»

Οι αποκαλύψεις αυτές έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών και των επιζωσών σεξουαλικής βίας.

Η Νορίν Φάρελ, επικεφαλής της Equal Rights Advocates, έκανε λόγο για «ένα σπάνιο γραπτό ντοκουμέντο που αποκαλύπτει πώς άνδρες με εξουσία αντιλαμβάνονται και συζητούν τους νόμους που υποτίθεται ότι τους ζητούν να λογοδοτήσουν», σύμφωνα με το Politico.

Η Σιβάλι Πατέλ από το National Women’s Law Center υποστήριξε ότι τα emails επιβεβαιώνουν πως ο κανονισμός του 2020 ήταν «αντι-επιζώντων».

Από την άλλη πλευρά, υποστηρικτές του κανονισμού —όπως ο δικηγόρος Τζάστιν Ντίλον— επιμένουν ότι το ζήτημα είναι η δίκαιη διαδικασία και όχι το ποιος την υποστηρίζει.

«Το ότι ένας κακός άνθρωπος συμφωνεί με κάτι δεν το καθιστά λάθος», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Τι έδειξε η έρευνα για τον Κράους

Η έρευνα του Arizona State University κατέληξε ότι μεγάλο μέρος των καταγγελιών εις βάρος του Κράους ήταν βάσιμο.

Καταγράφηκαν:

• ανεπιθύμητα αγγίγματα
• σεξουαλικά σχόλια
• ανάρμοστη συμπεριφορά απέναντι σε φοιτητές και συνεργάτες

Ο Κράους τέθηκε σε άδεια και τελικά απομακρύνθηκε από τη διεύθυνση του Origins Project, του επιστημονικού προγράμματος που ο ίδιος είχε ιδρύσει. Αν και προτάθηκε η απόλυσή του, ο ίδιος αποχώρησε με συνταξιοδότηση.

Ο ίδιος αρνήθηκε κάθε κατηγορία.

Αρχεία Έπσταϊν

Το πολιτικό διακύβευμα του Title IX

Το ζήτημα δεν περιορίζεται σε μια υπόθεση.

Ο κανονισμός του 2020 αποτέλεσε βασικό σημείο αντιπαράθεσης μεταξύ κυβερνήσεων:

• Η κυβέρνηση Τραμπ τον προώθησε ως εγγύηση δίκαιης διαδικασίας
• Η κυβέρνηση Μπάιντεν επιχείρησε να τον καταργήσει, υποστηρίζοντας ότι αποδυναμώνει τα δικαιώματα των επιζωσών

Σήμερα, η νέα κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να τον επαναφέρει πλήρως.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές εξασφαλίζουν βασικά δικαιώματα, όπως η πρόσβαση στα αποδεικτικά στοιχεία και η εξέταση μαρτύρων. Άλλοι επιμένουν ότι δημιουργούν εμπόδια για τα θύματα.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 2025 δεν επιλύθηκε καμία υπόθεση σεξουαλικής παρενόχλησης από το αρμόδιο γραφείο του υπουργείου Παιδείας, ενώ περίπου το 90% των καταγγελιών απορρίφθηκε.

Ένα σύστημα χωρίς συνέπειες

Αν κάτι ενώνει τις δύο ιστορίες, είναι η αίσθηση ενός παράλληλου κόσμου.

Ενός κόσμου όπου:

• οι ισχυροί συνομιλούν με κυνισμό
• διατηρούν δίκτυα επιρροής
• επιχειρούν να διαμορφώσουν τους κανόνες που τους αφορούν

Και την ίδια στιγμή, άλλοι άνθρωποι —συχνά χωρίς δύναμη ή πρόσβαση— αντιμετωπίζουν τις συνέπειες του ίδιου συστήματος χωρίς καμία προστασία.

Τα emails του Έπσταϊν δεν αποκαλύπτουν μόνο πρόσωπα. Αποκαλύπτουν έναν τρόπο σκέψης.

Ότι η κουλτούρα μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ελέγχου.

Ότι οι νόμοι είναι διαπραγματεύσιμοι.

Ότι η λογοδοσία είναι σχετική.

Και ίσως αυτό είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο από όλα.

*Με πληροφορίες από: The Guardian, Politico