Καθώς οι περιφερειακές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή αναδιατάσσονται βίαια, τώρα εν μέσω του πολέμου στο Ιράν, ο Λίβανος κινδυνεύει να μετατραπεί σε ακόμη έναν κρίκο αποσταθεροποίησης και κλιμάκωσης.

«Μωσαϊκό» θρησκειών, εθνοτήτων και πολιτισμών, η χώρα που ήταν κάποτε γνωστή ως η «Ελβετία της Μέσης Ανατολής» και επέζησε εμφυλίου, ισραηλινών εισβολών και κατοχής, πασχίζει ξανά να παραμείνει ενωμένη.

Είναι ωστόσο ρημαγμένη από την ενδημική διαφθορά και τους αλλεπάλληλους πολέμους μεταξύ της υποστηριζόμενης από την Τεχεράνη σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ («κράτος εν κράτει» στον Λίβανο) και του Ισραήλ, όπως αυτόν που εκτυλίσσεται τώρα.

Αμφίδρομα πια υπαρξιακός, πολύ περισσότερο από όσους έχουν προηγηθεί, άρχισε στις 2 Μαρτίου, στο φόντο του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν, με τα αντίποινα της Χεζμπολάχ για τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Δεν είχαν περάσει ούτε 15 μήνες από την εύθραυστη εκεχειρία του πολέμου Ισραήλ-Χεζμπολάχ τον Οκτώβριο του 2023, αμέσως μετά την επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ και την έναρξη των ισραηλινών βομβαρδισμών στη Λωρίδα της Γάζας.

Στην πραγματικότητα, η εκεχειρία του 2024 ήταν «τρύπια».

Το Ισραήλ δεν σταμάτησε τις επιθέσεις στον νότιο Λίβανο.

Η κυβέρνηση της Βηρυτού και ο ανίσχυρος λιβανέζικος στρατός δεν κατάφεραν, de facto πια, να υλοποιήσουν τη δέσμευση για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.

Παρά δε τις δολοφονίες ηγετικών στελεχών και την καταστροφή μέρους του οπλοστασίου της από τον ισραηλινό στρατό, η σιιτική παραστρατιωτική οργάνωση -που λειτουργεί ταυτόχρονα ως πολιτικό κόμμα και δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών- παρέμεινε μάχιμη.

Η νέα κλιμάκωση επαναφέρει τον Λίβανο σε μια γνώριμη, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη συνθήκη: της ταυτόχρονης εξωτερικής πίεσης και εσωτερικής εύθραυστης ισορροπίας.

Οι Ισραηλινοί βομβαρδίζουν και εισβάλλουν. Η κυβέρνηση απαγορεύει στα λόγια την ένοπλη δράση της Χεζμπολάχ, που πολεμά. Και ο στρατός προειδοποιεί για τον κίνδυνο διάσπασης και ρήξης, ενώ στη χώρα εκτυλίσσεται μια νέα ανθρωπιστική τραγωδία.

Το ενδεχόμενο μιας ανεξέλεγκτης κρίσης δεν φαντάζει πλέον μακρινό.

Ατέρμονος πόλεμος

Εν μέσω φονικών βομβαρδισμών και εν αναμονή μαζικής χερσαίας εισβολής, ο ισραηλινός στρατός έχει ήδη αρχίσει περιορισμένης κλίμακας στοχευμένες χερσαίες επιχειρήσεις στα νότια της γειτονικής χώρας.

Στόχος είναι η απώθηση των δυνάμεων της Χεζμπολάχ χιλιόμετρα μακριά από τη μεθόριο, η καταστροφή των στρατιωτικών υποδομών της και η δημιουργία αυτού που το Ισραήλ αποκαλεί προωθημένη «ζώνη ασφαλείας».

Στην περιοχή είναι ακόμη εμφανή τα σημάδια των προηγούμενων μαχών -μια υπενθύμιση ότι ειδικά το έδαφος του νότιου Λιβάνου υπήρξε ιστορικά ένα πεδίο επίμονης, συχνά μακράς μάχης.

Οι νέες εντολές εκκένωσης που έχει εκδώσει ωστόσο ο ισραηλινός στρατός εκτείνονται 10 χιλιόμετρα βορειότερα από τον ποταμό Λιτάνι, που στη συμφωνία εκεχειρίας αποτελούσε το φυσικό όριο της ζώνης απόσυρσης μαχητών και βαρέων όπλων της Χεζμπολάχ.

Κοντολογίς, το Ισραήλ μετακινεί τα επιχειρησιακά του όρια βαθύτερα μέσα στον Λίβανο, μέχρι τον ποταμό Ζαχράνι, 40 χιλιόμετρα από τα σύνορα, εκτοπίζοντας εσωτερικά πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους -το ένα έκτο του πληθυσμού του Λιβάνου- ενώ βορειότερα βομβαρδίζει ανηλεώς τη Βηρυτό.

Όχι μόνο τα νότια σιιτικά προάστια-προπύργια της Χεζμπολάχ, αλλά ακόμη και το κέντρο της λιβανέζικης πρωτεύουσας, βάζοντας στο στόχαστρο και το οικονομικό δίκτυο της οργάνωσης.

Με την επίθεση να κλιμακώνεται, παραμένει άγνωστο μέχρι πού θα φτάσει η νέα ισραηλινή εισβολή, σε χρόνο, κλίμακα και χαρακτήρα -προσωρινό ή μόνιμο.

Φοβούμενη τα χειρότερα και τρέχοντας πίσω από τις εξελίξεις, η κυβέρνηση υπό τον σουνίτη Ναουάφ Σαλάμ (διακεκριμένο διπλωμάτη και νομικό, πρώην πρόεδρο του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, που ανέλαβε καθήκοντα προ έτους) διέταξε ανεπιτυχώς τη Χεζμπολάχ να παραδώσει τα όπλα της στο λιβανέζικο κράτος εν μέσω του πολέμου.

Αποφάσισε να καταδιώξει και να συλλάβει οποιοδήποτε μέλος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν βρίσκεται στη χώρα.

Επιχειρεί να συγκροτήσει πολιτική αντιπροσωπεία για απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ για κατάπαυση του πυρός.

Μέχρι στιγμής, το Τελ Αβίβ τις απορρίπτει.

Σε τεντωμένο σχοινί

Σε αντίθεση με τον πόλεμο του 2023, η Βηρυτός έχει πλέον σταθερή κυβέρνηση και εκλεγμένο πρόεδρο.

Δεν έχει όμως τα μέσα για να εφαρμόσει τις αποφάσεις της στην πράξη.

Έτσι, καλείται πλέον να διαχειριστεί ένα σχεδόν άλυτο πρόβλημα: πώς να περιορίσει μια παραστρατιωτική δύναμη που υπερβαίνει σε ισχύ τον ίδιο τον κρατικό μηχανισμό και τον υποχρηματοδοτούμενο, χαλαρής συνοχής στρατό, χωρίς να οδηγηθεί ο Λίβανος σε εσωτερική αποσταθεροποίηση και σε εφιαλτικά σενάρια ενός νέου εμφυλίου.

«Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η συντριπτική πλειoνότητα των Λιβανέζων αντιτίθεται ήδη στη Χεζμπολάχ», γράφει σε ανάλυση ο Φαϊσάλ Ιτάνι, Λιβανέζος, ανώτερος συνεργάτης στο αμερικανικό Συμβούλιο Πολιτικής Μέσης Ανατολής (MEPC) και επικουρικός καθηγητής Πολιτικής της Μέσης Ανατολής στα Πανεπιστήμια Τζόρτζταουν και Τζορτζ Ουάσινγκτον.

Όμως είναι «αδίστακτο και βάρβαρο», σχολιάζει, να πετά ο ισραηλινός στρατός «φυλλάδια που προτρέπουν τους Λιβανέζους να απελευθερωθούν από τη Χεζμπολάχ, ενώ απειλεί να μετατρέψει τη χώρα σε Γάζα».

Περιγράφει ως βασικό στόχο του Ισραήλ τη δημιουργία ζώνης ασφαλείας, με στρατιωτικοποίηση σημαντικού μέρους των λιβανέζικων νότιων εδαφών και μόνιμο εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, ενόσω ο ισραηλινός στρατός θα συνεχίσει να στοχεύει στελέχη και υποδομές της Χεζμπολάχ σε ολόκληρο τον Λίβανο.

Ήδη «είναι ολέθριος ο εκτοπισμός εκατοντάδων χιλιάδων σιιτών σε περιοχές, όπου οι θρησκευτικές εντάσεις είναι οξυμένες», υπογραμμίζει.

Προβλέπει ότι ο Λίβανος «οδεύει προς μια κατάσταση μόνιμου πολέμου».

«Δεν μπορεί να επιβιώσει από αυτό το επόμενο κεφάλαιο», εκτιμά.

Εκτός εάν βρεθεί με διεθνή μεσολάβηση μια λύση -κάτι για το οποίο πασχίζει η πρώην αποικιοκρατική Γαλλία.

Όπως επισημαίνει πάντως και ο έγκριτος αναλυτής Μάικλ Γιανγκ του Carnegie Middle East Center, «το Ισραήλ λειτουργεί με βάση μια λογική ασφάλειας και γνωρίζει ότι τελικά ο ίδιος ο Λίβανος θα αναγκαστεί να ζητήσει ειρήνη, αφού οι Ισραηλινοί εξασφαλίσουν όλους τους όρους που επιδιώκουν».

Ειδήσεις Σήμερα: