Ο Λεν Ντέιτον ήταν «ο πιο αγράμματος συγγραφέας που υπήρξε ποτέ»

Το 1969, ο Λεν Ντέιτον, ο οποίος δημιούργησε ένας από τους διασημότερους λογοτεχνικούς «ήρωες της εργατικής τάξης» όπως έγραψε το BBC, δήλωσε σε συνέντευξή του στο περιοδικό Argosy ότι ήταν ο «πιο αγράμματος συγγραφέας που υπήρξε ποτέ».

Ωστόσο, παρά την ταπεινότητα που τον διακατείχε (μια αρετή που σήμερα εκλείπει), τη στιγμή που έκανε αυτή τη δήλωση, είχε ήδη κυκλοφορήσει πέντε μπεστ σέλερ βιβλία, ξεκινώντας με το «The IPCRESS File», για το οποίο είχε αναφέρει: «Ως καλλιτέχνης έβγαζα αρκετά χρήματα για να γράψω ό,τι ήθελα. Επέλεξα ένα μυθιστόρημα κατασκοπίας».

Eπίσης είχε επιμεληθεί έναν εμβληματικό οδηγό για το Λονδίνο της εποχής των swingers, ένα πολιτιστικό κίνημα με πρωτοστάτες νέους ηδονιστές, ένα βιβλίο για εκλεκτά κρασιά, είχε γράψει το σενάριο για τη σειρά «Armchair Theater» και είχε αναλάβει την ταξιδιωτική στήλη του Playboy.

«Το The Ipcress File έμοιαζε πραγματικά με ένα νέο είδος μυθιστορήματος, με υποσημειώσεις, παραρτήματα και ένα επαναστατικό, ολόλευκο εξώφυλλο – κάτι που μέχρι τότε ήταν ταμπού για τους εκδότες – το οποίο ο ίδιος ο συγγραφέας είχε χρηματοδοτήσει», γράφει ο Μάικ Ρίπλεϊ στον Guardian.

1960

Ο Λεν Ντέιτον ήταν ένας καταξιωμένος και «αρκετά άνετος» επαγγελματίας γραφίστας όταν άρχισε να γράφει το «The IPCRESS File», ενώ ζούσε στη Γαλλία το 1960.

Και για να ακριβολογούμε, ο συγγραφέας φιλοτέχνησε το μυθιστόρημα «για πλάκα», ενώ βρισκόταν σε διακοπές και αποφάσισε να καταπιαστεί με την ιστορία ενός μυστικού πράκτορα, χωρίς να έχει καμία πρόθεση να την μοιραστεί με το κοινό.

Αυτό άλλαξε όταν γνώρισε έναν ατζέντη σε μπαρ του Λονδίνου, ο οποίος τον έπεισε να την κυκλοφορήσει, δεδομένου ότι η πρώτη ταινία του Μποντ, το «Dr No», είχε μόλις βγει στις αίθουσες, στρώνοντας το δρόμο για το είδος της κατασκοπίας.

Αφού απορρίφθηκε από δύο εκδότες, το βιβλίο έγινε δεκτό τον Νοέμβριο του 1962, μετά από τη δημοσίευσή του στην εφημερίδα London Evening Standard. Η επιτυχία του ήταν άμεση, με την πρώτη έκδοση των 4.000 αντιτύπων να εξαντλείται μέσα σε μια ημέρα.

«Θα μπορούσε να είχε περάσει απαρατήρητο», θυμήθηκε αργότερα ο Ντέιτον, «αλλά γνώρισε επιτυχία, επειδή οι κριτικοί με χρησιμοποίησαν ως σφυρί για να χτυπήσουν τον Ίαν Φλέμινγκ στο κεφάλι».

Μποντ;

Λίγο αργότερα, ο παραγωγός των ταινιών του Μποντ, Χάρι Σάλτσμαν, αγόρασε τα κινηματογραφικά δικαιώματα του «IPCRESS File» και ο Ντέιτον έγινε ξαφνικά διάσημος.

Στην ταινία, ο κεντρικός ήρωας, το «ακριβώς αντίθετο του Μποντ» όπως χαρακτηρίστηκε από πολλούς, ονομάστηκε Χάρι Πάλμερ και τον υποδύθηκε ο Μάικλ Κέιν.

Για να σας δώσουμε μια εικόνα, οι εξωτικές τοποθεσίες του 007 αντικαταστάθηκαν από τα γκρίζα και βρώμικα σοκάκια του Λονδίνου της δεκαετίας του 1960 και σε σε αντίθεση με τον Μποντ, ο Χάρι Πάλμερ ανήκε στην εργατική τάξη.

Οι εφημερίδες της εποχής προσπαθούσαν να πείσουν την κοινή γνώμη ότι το «The IPCRESS File» έφερε τον συγγραφέα σε άμεση σύγκρουση με τον Φλέμινγκ (σίγουρα αυτό βοήθησε στις πωλήσεις).

Οι ισχυρισμοί του Τύπου ότι είχε δημιουργήσει έναν «αντι-Μποντ» και ότι ετοιμαζόταν μια μεγάλη αντιπαλότητα με τον Φλέμινγκ ήταν απλώς εικασίες. Στην πραγματικότητα, ο Φλέμινγκ είχε επιλέξει το «The IPCRESS File» ως το βιβλίο της χρονιάς στη Sunday Times τον Δεκέμβριο του 1962.

Η αγάπη για την κατασκοπεία

Ο Λεν Ντέιτον, ο οποίος μεγάλωσε στο Λονδίνο, είχε την πρώτη του επαφή του με τον κόσμο της κατασκοπείας, όταν η Ρωσίδα μετανάστρια γειτόνισσα του, Άννα Γουόλκοφ, μέλος του «Right Club», μιας μικρής ομάδας φασιστών, συνελήφθη το 1940 επειδή διαβίβαζε πληροφορίες στη ναζιστική Γερμανία.

Ο 11χρονος τότε Ντέιτον, από το παράθυρο του υπνοδωματίου του, παρακολούθησε τη σύλληψη στη μέση της νύχτας.

Αν και ο πόλεμος τον απομάκρυνε από τις σχολικές αίθουσες, πέρασε τις εισαγωγικές εξετάσεις για το γυμνάσιο, αλλά είχε την τάση να κάνει κοπάνα, προτιμώντας να κρύβεται στη βιβλιοθήκη ή στο Βρετανικό Μουσείο, όπου διάβαζε βιβλία. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Ρίπλεϊ, ο πατέρας του δεν τον μάλωνε, αρκεί να διάβαζε όπου και αν πήγαινε.

Από τον στρατό, στα αεροπλάνα και στον κινηματογράφο

Αφού τελείωσε ο πόλεμος και αποφοίτησε από το σχολείο, εργάστηκε σε διάφορους κλάδους, μέχρι που κλήθηκε να υπηρετήσει στον στρατό.

Από το 1946 έως το 1949 υπηρέτησε στη Βασιλική Αεροπορία και εκπαιδεύτηκε ως φωτογράφος στο τμήμα ειδικών ερευνών. Μετά το πέρας της στρατιωτικής του θητείας, εκμεταλλεύτηκε μια υποτροφία και εγγράφηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών του St Martin στο Σόχο, αποφοιτώντας αργότερα από το Royal College of Art το 1955, ενόσω δούλευε ως σερβιτόρος.

Την ακριβώς επόμενη χρονιά, εργάστηκε ως αεροσυνοδός της BOAC (μάλιστα σε μια πτήση σέρβιρε και την Αγκάθα Κρίσι), ωστόσο, το 1956 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, όπου εργάστηκε ως εικονογράφος για περιοδικά όπως τα Esquire και Good Housekeeping, λίγο πριν επιστρέψει στην γενέτειρά του.

Ο Ντέιτον είχε εισχωρήσει και στον κινηματογράφο, γράφοντας το σενάριο και αναλαμβάνοντας την παραγωγή της κινηματογραφικής μεταφοράς του κωμικού μυθιστορήματός του «Only When I Larf», ενώ είχε αγοράσει τα δικαιώματα της μουσικής θεατρικής παραγωγής της Τζόαν Λιτλγουντ «Oh What a Lovely War!».

Όπως είπε, κίνητρό του για τη δημιουργία της ταινίας ήταν να τιμήσει τη μνήμη του πατέρα του, ο οποίος είχε πολεμήσει κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και είχε υποστεί δηλητηρίαση από αέρια.

Τι καταστρέφει τους συγγραφείς τελικά;

Προστατεύοντας σθεναρά την ιδιωτική του ζωή, σπάνια έδινε συνεντεύξεις και απέφευγε τις δημόσιες εμφανίσεις. Εκλέχθηκε μέλος του Detection Club, το οποίο ιδρύθηκε το 1930 από μια ομάδα Βρετανών συγγραφέων, μεταξύ των οποίων οι Αγκάθα Κρίστι, Ντόροθι Λ. Σέγιερς, Ρόναλντ Νοξ, Άρθουρ Μόρισον και Όστιν Φρίμαν, αλλά απέρριψε τρεις φορές την πρόταση της Ένωσης Συγγραφέων Αστυνομικών Μυθιστορημάτων να του απονεμηθεί το βραβείο «Diamond Dagger» για το σύνολο του έργου του, υποστηρίζοντας ότι «δύο πράγματα καταστρέφουν τους συγγραφείς: το αλκοόλ και οι έπαινοι».

Ο Λεν Ντέιτον έφυγε από τη ζωή στις 15 Μαρτίου 2026.

*Με πληροφορίες από: Guardian & BBC