Γιατί τα βραβεία Όσκαρ λέγονται «Όσκαρ»;

Η τελετή απονομής των Βραβείων Όσκαρ αποτελεί κάθε χρόνο μια από τις σημαντικότερες στιγμές για τον παγκόσμιο κινηματογράφο. Οι αστέρες του Χόλιγουντ περπατούν στο κόκκινο χαλί πριν από μια βραδιά γεμάτη συγκίνηση, νίκες, απογοητεύσεις και ευχαριστήριους λόγους που συχνά διακόπτονται από τη μουσική της ορχήστρας.

Παρότι η επίσημη ονομασία του βραβείου είναι «Academy Award of Merit», σχεδόν κανείς δεν το αποκαλεί έτσι. Σε όλο τον κόσμο είναι γνωστό απλώς ως «Όσκαρ», το παρατσούκλι που τελικά έγινε πιο διάσημο από το ίδιο το επίσημο όνομα.

Το χαρακτηριστικό αγαλματίδιο σχεδιάστηκε από τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Metro-Goldwyn-Mayer, Σέντρικ Γκίμπονς, λίγο πριν από την πρώτη τελετή της Ακαδημίας το 1929. Στο σχέδιο απεικονίζεται ένας ιππότης – πιθανότατα εμπνευσμένος από έναν Μεξικανό ηθοποιό της εποχής – που στέκεται πάνω σε μια μπομπίνα φιλμ και κρατά ένα σπαθί, συμβολίζοντας την υπεράσπιση της κινηματογραφικής βιομηχανίας απέναντι στην κριτική.

Το σχέδιο υλοποιήθηκε από τον γλύπτη Τζορτζ Στάνλεϊ, ο οποίος κατασκεύασε το αγαλματίδιο στο Λος Άντζελες. Έχει ύψος περίπου 34 εκατοστά και βάρος σχεδόν τέσσερα κιλά.

Η Ακαδημία υιοθέτησε επίσημα το παρατσούκλι «Όσκαρ» το 1939. Ωστόσο το πώς προέκυψε αυτό το όνομα παραμένει μέχρι σήμερα ένα μικρό μυστήριο.

Ένα ερώτημα που απασχόλησε ακόμη και την Ακαδημία

Ο Μπρους Ντέιβις, εκτελεστικός διευθυντής της Ακαδημίας για περίπου είκοσι χρόνια έως το 2011, δεχόταν συχνά ερωτήσεις από το κοινό για την προέλευση του ονόματος.

Όπως έχει δηλώσει στο NPR, όταν ρωτούσε μέσα στον ίδιο τον οργανισμό, κανείς δεν μπορούσε να του δώσει μια ξεκάθαρη απάντηση. Έτσι, μετά τη συνταξιοδότησή του, αποφάσισε να ερευνήσει το θέμα πιο συστηματικά.

Η έρευνα αυτή κατέληξε στο βιβλίο του The Academy and the Award, που κυκλοφόρησε το 2022 και εξετάζει την ιστορία του θεσμού. Ένα από τα ερωτήματα που επιχειρεί να απαντήσει είναι ακριβώς από πού προέκυψε το όνομα «Όσκαρ».

Όπως παραδέχεται ο ίδιος, η απάντηση δεν ήταν εύκολο να βρεθεί και χρειάστηκε αρκετή έρευνα.

Οι ιστορίες που αποδείχθηκαν μύθοι

Η πρώτη καταγεγραμμένη εμφάνιση του όρου «Όσκαρ» σε εφημερίδα έγινε τον Μάρτιο του 1934, όταν ο δημοσιογράφος του Χόλιγουντ Σίντνεϊ Σκόλσκι τον χρησιμοποίησε σε μια στήλη κουτσομπολιού.

Σύμφωνα με έναν δημοφιλή θρύλο, ο Σκόλσκι έγραφε το άρθρο του τη βραδιά των βραβείων και δυσκολευόταν με τη λέξη «statuette». Τη θεωρούσε υπερβολικά επιτηδευμένη και δεν ήξερε πώς να τη γράψει σωστά.

Τότε θυμήθηκε ένα παλιό νούμερο βοντβίλ, στο οποίο ο παρουσιαστής πείραζε έναν μουσικό της ορχήστρας λέγοντας «Όσκαρ, θα πάρεις ένα πούρο;». Έτσι αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το όνομα για να σατιρίσει την επισημότητα της τελετής.

Ωστόσο η έρευνα του Ντέιβις εντόπισε κενά στην ιστορία αυτή, καθώς ο όρος «Όσκαρ» είχε εμφανιστεί σε επαγγελματικό έντυπο της κινηματογραφικής βιομηχανίας αρκετούς μήνες πριν από τη στήλη του Σκόλσκι.

Μια άλλη διάσημη εκδοχή συνδέεται με τη μεγάλη σταρ του Χόλιγουντ Μπέτι Ντέιβις. Η ίδια ισχυριζόταν ότι βάφτισε το αγαλματίδιο «Όσκαρ» όταν κέρδισε το πρώτο της βραβείο το 1936.

Σύμφωνα με την αφήγησή της, καθώς κρατούσε το αγαλματίδιο παρατήρησε ότι το πίσω μέρος του έμοιαζε με τον τότε σύζυγό της, τον μουσικό Χάρμον Όσκαρ Νέλσον Τζούνιορ.

Ωστόσο ο σύζυγός της ήταν γνωστός κυρίως με το παρατσούκλι «Χαμ», ενώ το όνομα «Όσκαρ» είχε ήδη εμφανιστεί στον Τύπο πριν από τη βράβευσή της.

Η ίδια τελικά απέσυρε τον ισχυρισμό της το 1974, λέγοντας στον βιογράφο της ότι επρόκειτο για μια «ανούσια διαμάχη».

Η θεωρία της Μάργκαρετ Χέρικ

Μια πιο πιθανή εξήγηση συνδέεται με τη Μάργκαρετ Χέρικ, η οποία ξεκίνησε ως βιβλιοθηκάριος της Ακαδημίας και αργότερα έγινε εκτελεστική διευθύντριά της.

Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, όταν είδε το αγαλματίδιο τη δεκαετία του 1930 σχολίασε ότι της θύμιζε τον «θείο Όσκαρ» της.

Η Χέρικ είχε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της Ακαδημίας. Δημιούργησε μια από τις σημαντικότερες βιβλιοθήκες κινηματογραφικής έρευνας στον κόσμο και διαπραγματεύτηκε το πρώτο τηλεοπτικό συμβόλαιο της τελετής το 1953, που έδωσε οικονομική αυτονομία στον οργανισμό.

Παρά τη δημοφιλία αυτής της εκδοχής, ο Ντέιβις παραμένει επιφυλακτικός, σημειώνοντας ότι η ίδια δυσκολευόταν αργότερα να εξηγήσει ποιος ακριβώς ήταν αυτός ο «θείος Όσκαρ».

Η θεωρία που θεωρείται πιο πιθανή

Κατά την έρευνά του, ο Ντέιβις εντόπισε μια ακόμη πιθανή πηγή του ονόματος: την Ελεανόρ Λίλεμπεργκ, γραμματέα της Ακαδημίας που είχε την ευθύνη για τη διαχείριση των αγαλματιδίων πριν από τις τελετές.

Η ανακάλυψη προέκυψε όταν επισκέφθηκε το μικρό μουσείο Einar Lilleberg στην Καλιφόρνια, αφιερωμένο στον αδελφό της, έναν καλλιτέχνη και τεχνίτη.

Σε ένα κουτί με προσωπικές επιστολές του βρήκε αναφορές που απέδιδαν την ονομασία «Όσκαρ» στην αδελφή του.

Σύμφωνα με αυτές, η Λίλεμπεργκ συνήθιζε να αποκαλεί έτσι τα αγαλματίδια, επειδή της θύμιζαν έναν Νορβηγό βετεράνο που γνώριζαν όταν ήταν παιδιά στο Σικάγο και ήταν γνωστός για το ότι στεκόταν πάντα όρθιος και επιβλητικός.

Το προσωπικό της Ακαδημίας βρήκε το παρατσούκλι διασκεδαστικό και άρχισε να το χρησιμοποιεί, μέχρι που τελικά καθιερώθηκε.

Ο ίδιος ο Ντέιβις παραδέχεται ότι δεν κατάφερε να εντοπίσει τον συγκεκριμένο άνθρωπο, ωστόσο σημειώνει ότι από τότε που δημοσίευσε τη θεωρία του κανείς δεν την έχει αντικρούσει σοβαρά.

Ένα όνομα που έγινε παράδοση

Παρότι η ακριβής προέλευση του ονόματος ίσως να μην αποδειχθεί ποτέ με απόλυτη βεβαιότητα, το «Όσκαρ» έγινε τόσο ισχυρό σύμβολο ώστε επηρέασε και άλλες κινηματογραφικές διοργανώσεις.

Βραβεία όπως τα César στη Γαλλία, τα Ariel στο Μεξικό και τα David di Donatello στην Ιταλία υιοθέτησαν επίσης προσωποποιημένα ονόματα.

Το ίδιο συνέβη και με τα τηλεοπτικά Emmy και τα θεατρικά Tony, που εμφανίστηκαν τις επόμενες δεκαετίες.

Όπως σημειώνει ο Ντέιβις, ίσως αυτό να εξηγεί γιατί το όνομα επιβίωσε: οι άνθρωποι νιώθουν πιο κοντά σε ένα βραβείο όταν μπορούν να το αποκαλούν με το μικρό του όνομα.

*Η τελετή των Όσκαρ 2026 (98α Βραβεία Ακαδημίας) ξεκινά στις 7:00 το απόγευμα ώρα Ανατολικής Αμερικής (ET) την Κυριακή 15 Μαρτίου στο Λος Άντζελες.  Με τη διαφορά ώρας, αυτό αντιστοιχεί σε: 01:00 τα ξημερώματα ώρα Ελλάδας (Δευτέρα) για την έναρξη της τελετής.

**Με πληροφορίες από: NPR