Ο αληθινός Σέρπικο, ο Αλ Πατσίνο, η διαφθορά της αστυνομίας και το soundtrack του Μίκη Θεοδωράκη – Μια ιστορία από τα 70s

Ανάμεσα στις αμέτρητες ιστορίες ζωής και το έργο του Μίκη Θεοδωράκη ανήκει κι εκείνη που αφορά τη σύνθεση του soundtrack της ταινίας Σέρπικο, που προβλήθηκε στους κινηματογράφους το 1973 και εν πολλοίς όρισε την καριέρα του πρωταγωνιστή της, Αλ Πατσίνο.

Η αμερικανικής παραγωγής ταινία, σε σκηνοθεσία του Σίντνεϊ Λιούμετ και σενάριο που στηρίχτηκε στο ομώνυμο βιβλίο του Πήτερ Μάας, αναφέρεται στην πραγματική ιστορία του αξιωματικού της αστυνομίας της Νέας Υόρκης, Φρανκ Σέρπικο.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Σέρπικο είχε καταγγείλει τη διάχυτη διαφθορά στο αστυνομικό σώμα της Νέας Υόρκης, γεγονός που τον έφερε σε σύγκρουση με τους συναδέλφους του που επωφελούνταν από τη «βρωμιά» που επικρατούσε.

Μια ταινία χωρίς μουσική

Πρόκειται για μια ταινία-σταθμό, που καταφέρνει να αποδώσει την πραγματική προσωπικότητα του Φρανκ Σέρπικο και να παρακολουθήσει τα γεγονότα με ρεαλισμό ενώ, φυσικά, η εξαιρετική μουσική επένδυση του Μίκη Θεοδωράκη, αναβαθμίζει το τελικό αισθητικό αποτέλεσμα.

Όμως αυτή η συνεργασία δεν ήταν δεδομένη εξ αρχής. Αρχικά, ο σκηνοθέτης πίστευε πως η ταινία θα μπορούσε να σταθεί χωρίς μουσική, εξαιτίας του πλούσιου υλικού της, ενώ φοβόταν ότι ένα soundtrack θα υπονόμευε τον ρεαλιστικό της χαρακτήρα.

Τελικά, κέρδισε ο Ιταλός παραγωγός, Ντίνο ντε Λαουρέντις, που επέμεινε η ταινία να ντυθεί με μουσική, «έστω για 14 λεπτά».

Ο σκηνοθέτης είχε δηλώσει τότε: «Το Σέρπικο δεν θα έπρεπε να έχει μουσική, αλλά στο τέλος προσέθεσα 14 λεπτά σε στρατηγικά σημεία για να προστατέψω την ταινία και εμένα τον ίδιο. Ευτυχώς, την τελευταία στιγμή διάβασα στις εφημερίδες για την αποφυλάκιση του Μίκη Θεοδωράκη, του σπουδαίου αυτού Έλληνα συνθέτη, ο οποίος μόλις είχε βγει από τη φυλακή.

»Ήξερα ότι εκείνα τα χρόνια οι αριστεροί στην Ελλάδα βρίσκονταν υπό διωγμό από το ακροδεξιό καθεστώς της Χούντας. Δεν είχα άλλη επιλογή, αμέσως έτρεξα στο Παρίσι να τον βρω».

«Το Σέρπικο δεν θα έπρεπε να έχει μουσική, αλλά στο τέλος προσέθεσα 14 λεπτά σε στρατηγικά σημεία για να προστατέψω την ταινία και εμένα τον ίδιο. Ευτυχώς, την τελευταία στιγμή διάβασα στις εφημερίδες για την αποφυλάκιση του Μίκη Θεοδωράκη, του σπουδαίου αυτού Έλληνα συνθέτη, ο οποίος μόλις είχε βγει από τη φυλακή»

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Alpacinofilmography🎬 (@alpacinofilmography)

«Μίκη μου, σε παρακαλώ, σκέψου τη θέση μου»

Εκείνη την περίοδο, ο Θεοδωράκης επρόκειτο να ξεκινήσει περιοδεία στις ΗΠΑ, κι έτσι είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει ένα rough cut του Σέρπικο.

Στο τέλος της προβολής, ο Θεοδωράκης συμφώνησε με τον Λιούμετ: «Η ταινία είναι υπέροχη, αλλά δεν της χρειάζεται η μουσική… δεν υπάρχει χώρος γι’ αυτήν!» αναφώνησε.

Όμως αυτή τη φορά ήταν ο Λιούμετ που έδειξε επιμονή:

«Μίκη μου, σε παρακαλώ, σκέψου τη θέση μου. Ο Ντίνο θα ξετρελαθεί εάν ένας συνθέτης του δικού σου βεληνεκούς βάλει την υπογραφή του στο σάουντρακ και τότε ίσως μπορέσουμε να τη “γλιτώσουμε” με ένα μίνιμουμ μουσικής περίπου δέκα λεπτών».

Τότε, ο Μίκης έβγαλε μια κασέτα από την τσέπη του και τον ρώτησε: «Πριν από κάποια χρόνια έγραψα αυτό το χαριτωμένο τραγουδάκι [πρόκειται για το τραγούδι «Δρόμοι παλιοί» σε στίχους του Μανώλη Αναγνωστάκη]. Πιστεύεις ότι θα μπορούσα να ζητήσω… ξέρω ’γώ… 75.000 δολάρια για αυτό;».

Ό,τι κι αν πίστευε ο Λιούμετ, ο Θεοδωράκης έλαβε πράγματι την αμοιβή του. Και η υπέροχη μελωδία έκτοτε συνδέθηκε για πάντα με τον Φρανκ Σέρπικο.

Ανακάλυψε ότι η σαπίλα είχε απλώσει τα πλοκάμια της. Ένας αστυνομικός μπορούσε να αποσπάσει 800 δολάρια το μήνα -το ισοδύναμο περίπου 8.000 δολαρίων (6.750 ευρώ) σήμερα- από δραστηριότητες τζόγου, με τους ανώτερους αξιωματικούς να παίρνουν το μισό

Η ιστορία από την αρχή

Η αστυνομική ταινία του 1973 ήταν εμπνευσμένη από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Ο Αλ Πατσίνο είχε μόλις ολοκληρώσει τον ρόλο του ως Μάικλ Κορλεόνε στην ταινία Ο Νονός και πέρασε στον ρόλο του ιδεαλιστή αστυνομικού Φρανκ Σέρπικο, ο οποίος τόλμησε να αντιμετωπίσει τη διαφθορά στο Αστυνομικό Τμήμα της Νέας Υόρκης (NYPD).

Η επίμονη ειλικρίνειά του τον έφερε σε σύγκρουση με τους συναδέλφους του. Μήπως, τελικά, αυτό είχε σχέση με το περιστατικό της 3ης Φεβρουαρίου 1971, όταν πυροβολήθηκε κατά τη διάρκεια μιας εφόδου για ναρκωτικά; Το BBC επανέφερε την έρευνα που ακολούθησε το 1972.

Ο Σέρπικο, γιος Ιταλών μεταναστών, εντάχθηκε στο NYPD το 1959 με σκοπό να υπηρετήσει την κοινότητα. Το 1965, έγινε αστυνομικός με πολιτικά ρούχα, ένα βήμα προς το να γίνει ντετέκτιβ. Ο ιδεαλισμός του σύντομα συγκρούστηκε με τη διαφθορά ορισμένων συναδέλφων του.

Ανακάλυψε ότι η σαπίλα είχε απλώσει τα πλοκάμια της. Ένας αστυνομικός μπορούσε να αποσπάσει 800 δολάρια το μήνα -το ισοδύναμο περίπου 8.000 δολαρίων (6.750 ευρώ) σήμερα- από δραστηριότητες τζόγου, με τους ανώτερους αξιωματικούς να παίρνουν το μισό.

Ο Σέρπικο κι ο Ντορκ

Το 1967, ο Σέρπικο έγινε πληροφοριοδότης, φέρνοντας αποδείξεις για διαφθορά στους ανώτερούς του. Σε αντάλλαγμα, δέχτηκε εκφοβισμό και απειλές. Στη συνέχεια, στην προσπάθειά του προσχώρησε ο Ντέιβιντ Ντoρκ, ένας άλλος «καθαρός» αστυνομικός της NYPD που είχε επαφές σε υψηλές θέσεις.

Ενώ ο Ντορκ ήταν ένας απόφοιτος νομικής και οικογενειάρχης, ο Σέρπικο ήταν ένα αντισυμβατικό ελεύθερο πνεύμα και μοναχικός λύκος -ένας άλλος λόγος για τον οποίο ήταν αντιπαθής στους συναδέλφους του.

Το 1970, απογοητευμένοι και χωρίς άλλες επιλογές, ο Σέρπικο και ο Ντορκ αποκάλυψαν τα ευρήματά τους στους New York Times. Οι εκρηκτικοί τίτλοι στην πρώτη σελίδα συγκλόνισαν την πόλη.

Το τηλεφώνημα

Ο δήμαρχος Τζον Λίντσεϊ όρισε μια ανεξάρτητη επιτροπή με επικεφαλής τον δικηγόρο της Wall Street, Γουίτμαν Ναπ. Ωστόσο, ο Σέρπικο παρέμενε σε ενεργό υπηρεσία.

Τον Φεβρουάριο του 1971, ενώ πλέον υπηρετούσε στην υπηρεσία ναρκωτικών, πήγε σε μια πολυκατοικία στο Μπρούκλιν με τρεις συναδέλφους του, αφού έλαβαν πληροφορία ότι επρόκειτο να γίνει μια συναλλαγή ναρκωτικών. Ο Σέρπικο χτύπησε την πόρτα του υπόπτου και μπήκε με τη βία όταν άνοιξε, αλλά πυροβολήθηκε στο πρόσωπο.

Ένας ανώτερος αξιωματικός της αστυνομίας δήλωσε στο New York Magazine ότι όταν έφτασε η είδηση, «τρομοκρατηθήκαμε ότι το είχε κάνει ένας αστυνομικός».

Αφέθηκε να πεθάνει

Σύμφωνα με το New York Magazine, ο Σέρπικο «αφέθηκε να πεθάνει από τους συναδέλφους του» και ένας άνδρας που ζούσε στην πολυκατοικία κάλεσε βοήθεια. Στη συνέχεια, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με περιπολικό.

Σε ένα άρθρο του Politico το 2014, έγραψε: «Ένας από τους αστυνομικούς που με μετέφεραν εκείνο το βράδυ είπε αργότερα ότι αν ήξερε ότι ήμουν εγώ θα με είχε αφήσει εκεί να αιμορραγήσω μέχρι θανάτου».

Οι αστυνόμοι δωροδοκούνται

Ένα χρόνο αργότερα, ο Ντέιβιντ Τέιλορ του προγράμματος 24 Hours του BBC έστειλε ρεπορτάζ από την πρώτη γραμμή μιας πόλης όπου τα στατιστικά στοιχεία για την εγκληματικότητα ήταν «όπως σε μια πόλη που βρίσκεται σε πόλεμο». Διαπίστωσε ότι η Νέα Υόρκη δεν ήταν μόνο η πλουσιότερη πόλη του κόσμου, αλλά και μια από τις πιο άθλιες.

«Πέρυσι, σημειώθηκαν 1.600 δολοφονίες στην πόλη. Περισσότεροι Αμερικανοί σκοτώθηκαν εδώ από ό,τι στο Βιετνάμ. Κάθε 15 λεπτά διαπράττεται ένα βίαιο έγκλημα, κάθε λεπτό μια ληστεία και κάθε 30 δευτερόλεπτα μια διάρρηξη».

«Αλλά αυτό που κάνει τα πράγματα πολύ χειρότερα είναι η κοινή γνώση ότι οι αστυνομικοί δωροδοκούνται» είπε ο Τέιλορ. Η δημόσια έρευνα διαπίστωσε ότι η διαφθορά είναι «διαδεδομένη, αν και σε καμία περίπτωση ομοιόμορφη ως προς το βαθμό».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη The Ritz, Randwick (@ritz_cinema)

Οι «χορτοφάγοι» και οι «κρεατοφάγοι»

Ονόμασε τους περισσότερους διεφθαρμένους αστυνομικούς «χορτοφάγους». Αυτοί ήταν αστυνομικοί που δέχονταν μικρά δωροδοκία και φιλοδωρήματα από «εργολάβους, οδηγούς ρυμουλκών, τζογαδόρους και άλλους παρόμοιους».

Οι «κρεατοφάγοι», ένα μικρό ποσοστό της αστυνομίας της Νέας Υόρκης, εκμεταλλεύονταν επιθετικά καταστάσεις με αντάλλαγμα μεγάλη δωροδοκία. Αυτά αφορούσαν «τυχερά παιχνίδια, ναρκωτικά και άλλα σοβαρά αδικήματα που μπορούν να αποφέρουν πληρωμές χιλιάδων δολαρίων».

Ο βασικός μάρτυρας στις τηλεοπτικές ακροάσεις ήταν ο Γουίλιαμ Φίλιπς, ένας αστυνομικός με πολιτικά ρούχα που έπαιρνε «φακελάκια» για 14 χρόνια. Ένας ντετέκτιβ των ανθρωποκτονιών που τον είδε να καταθέτει στην τηλεόραση είπε στους εισαγγελείς ότι έμοιαζε με το σκίτσο ενός υπόπτου σε μια ανεξιχνίαστη υπόθεση δολοφονίας από το 1968.

Ο Φίλιπς καταδικάστηκε τελικά για τη δολοφονία δύο ατόμων και φυλακίστηκε για 32 χρόνια. Πέθανε το 2023, σε ηλικία 92 ετών. Στη νεκρολογία του, οι New York Times έθεσαν το ερώτημα: «Διέπραξε φόνο ή ήταν θύμα συκοφαντίας ως αντίποινα για το ότι έσπασε τον μπλε τοίχο της σιωπής;».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Alpacinofilmography🎬 (@alpacinofilmography)

Περισσότερο από μερικά χαλασμένα μήλα

Ο Σέρπικο, που έμεινε μερικώς κουφός στο ένα αυτί από τον πυροβολισμό, κατέθεσε ο ίδιος στην έρευνα, λέγοντας: «Ελπίζω ότι οι αστυνομικοί στο μέλλον δεν θα βιώσουν την ίδια απογοήτευση και αγωνία που βίωσα εγώ τα τελευταία πέντε χρόνια από τους ανωτέρους μου, επειδή προσπάθησα να καταγγείλω τη διαφθορά. Μου έδωσαν την αίσθηση ότι τους είχα επιβαρύνει με ένα ανεπιθύμητο καθήκον».

Προέτρεψε την αστυνομική ιεραρχία να δημιουργήσει «ένα κλίμα στο οποίο ο ανέντιμος αστυνομικός φοβάται τον έντιμο και όχι το αντίστροφο».

Ο Ντορκ δήλωσε στην επιτροπή: «Η διαφθορά δεν έχει καμία σχέση με τα χρήματα, γιατί δεν υπάρχει ποσό που να μπορείς να πληρώσεις σε έναν αστυνομικό για να ρισκάρει τη ζωή του 365 ημέρες το χρόνο. Το να είσαι αστυνομικός είναι έργο ή δεν είναι τίποτα, και αυτό το είδα να καταστρέφεται από τη διαφθορά του Αστυνομικού Τμήματος της Νέας Υόρκης, να καταστρέφεται για μένα και για χιλιάδες άλλους σαν εμένα».

Το 5% του τμήματος

Η έκθεση του BBC του 1972 σχετικά με την κατάσταση της αστυνόμευσης στη Νέα Υόρκη διαπίστωσε ότι οι δυνάμεις της τάξης ήταν αποθαρρυμένες. Ο αστυνόμος Έντουαρντ Ρότζερς, διοικητής του 9ου Αστυνομικού Τμήματος, δήλωσε στο 24 Hours:

«Το ηθικό είναι σε πολύ χαμηλά επίπεδα αυτή τη στιγμή στο τμήμα λόγω της Επιτροπής Ναπ, όταν το 95% των έντιμων ανθρώπων χαρακτηρίζονται πλέον ως διεφθαρμένοι, ενώ η Επιτροπή Ναπ αποκάλυψε ότι το πολύ το 5% του τμήματος είναι διεφθαρμένο. Το υπόλοιπο 95% υφίσταται τις συνέπειες αυτής της ετικέτας της διαφθοράς».

«Κάτι τέτοιο μας έχει σίγουρα πάει πολλά χρόνια πίσω στις σχέσεις μας με το κοινό, και αυτό είναι αδικαιολόγητο» πρόσθεσε.

Ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος

Όταν ήρθε η ώρα να γυριστεί η ταινία για τον αγώνα κατά της διαφθοράς, ο ρόλος του Ντορκ μεταφέρθηκε στον Μπομπ Μπλερ, έναν φανταστικό χαρακτήρα που υποδύθηκε ο Τόνι Ρόμπερτς. Μετά τις ακροάσεις της επιτροπής, ο Ντορκ προήχθη σε υπολοχαγό και παρέμεινε στην αστυνομία για περισσότερο από μια δεκαετία.

Η επίθεση άφησε στον Σερπίκο μόνιμες βλάβες. Αποχώρησε από το σώμα το 1972 με σύνταξη αναπηρίας και μετακόμισε για ένα διάστημα στην Ελβετία. Η βιογραφική ταινία, σε σκηνοθεσία Σίντνεϊ Λιούμετ, βγήκε στις ΗΠΑ ένα χρόνο αργότερα. Το σλόγκαν της αφίσας έγραφε:

«Πολλοί από τους συναδέλφους του τον θεωρούσαν τον πιο επικίνδυνο άνθρωπο που ζούσε -έναν έντιμο αστυνομικό». Τριάντα χρόνια μετά, το 2003, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου κατέταξε τον Φρανκ Σέρπικο στην 40ή θέση της λίστας με τους μεγαλύτερους ήρωες στην ιστορία του αμερικανικού κινηματογράφου.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από @echoes.of.craft

*Με στοιχεία από bbc.com