«Κάθε χρόνο νιώθω ότι η προηγούμενη χρονιά ήταν κάπως καλύτερη». Με αυτά τα λόγια ο διευθυντής του Vouliwatch, Στέφανος Λουκόπουλος, ξεκίνησε την παρουσίαση στο κινηματοθέατρο Ίριδα της 4ης κατά σειρά αναφοράς για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα, που συντάσσει ο οργανισμός του μαζί με μία σειρά φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών και καταθέτουν σε ετήσια βάση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πράγματι, κατά 20 σελίδες έχει αυγατίσει σε σχέση με πέρυσι η σχετική αναφορά, φτάνοντας πλέον τις 94, περιέχουσες μια εξαντλητική, πλην συμπυκνωμένη καταλογογράφηση των δομικών και συστημικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι θεσμοί στη χώρα.

Υπό τον τίτλο «Τώρα (δεν) είναι η ώρα να μιλήσουμε για τη νομιμότητα», σκωπτική αναφορά στη γνωστή ρήση του Κυριάκου Μητσοτάκη τη στιγμή της απαγωγής του Προέδρου της Βενεζουέλας Νικολά Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις, η έκθεση ανθολογεί προβλήματα που εκτείνονται από τα πλείστα εμπόδια στη λειτουργία της δικαιοσύνης μέχρι την ελευθερία του Τύπου, την κακή νομοθέτηση, την αδιαφάνεια, τη διαφθορά και φυσικά τις παραβιάσεις που συσσωρεύονται στη διαχείριση προσφύγων και μεταναστών.

Σύμφωνα με την έκθεση, η πορεία του Κράτους Δικαίου συνέχισε και το 2025 τη φθίνουσα πορεία της, ενώ στην παρουσίαση της επισημάνθηκε η ροπή του διεθνούς περιβάλλοντος προς την αυταρχικοποίηση, η οποία εξαπλώνεται μεταξύ άλλων και στην Ευρώπη με ταχύτατους ρυθμούς.

Αυθαιρεσίες του πολιτικού συστήματος

Αν και τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στο ευρύτερο πεδίο της Δικαιοσύνης κατέχουν σταθερά τα πρωτεία και καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της αναφορά, ειδική επισήμανση επιφύλασσε ο κ. Λουκόπουλος για την κακή νομοθέτηση, η οποία όπως τόνισε «δεν αποτελεί απλά τεχνικό πρόβλημα, αλλά είναι η πηγή του κακού». Άλλωστε, για τον ίδιο, ο τρόπος νομοθέτησης και η μη-προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι το πεδίο στο οποίον κατ’ εξοχήν εκφράζεται η διεθνής τάση προς την αυταρχικοποίηση.

Η παραπάνω διαπίστωση αποτυπώνεται και με νούμερα: Το 2025 περισσότερα από 250 άρθρα νόμων ψηφίστηκαν χωρίς διαβούλευση, ενώ το 80% των νομοσχεδίων που κατατέθηκαν στη Βουλή περιείχαν στον τίτλο τη χαρακτηριστική φράση «και λοιπές διατάξεις» που επιτρέπει τις εκπρόθεσμες και άσχετες τροπολογίες. 51 από τις 53 τροπολογίες που κατατέθηκαν ήταν άσχετες με το κυρίως θέμα του νομοσχεδίου, ενώ 44 εξ αυτών κατατέθηκαν την ίδια ή την προηγούμενη μέρα.

Αυτή η πρακτική αντιβαίνει σε κάθε άρρητο κανόνα για την ορθή λειτουργία του νομοθετικού έργου, ωστόσο, συνάδει απολύτως με μία σειρά άλλων διευκολύνσεων που απολαμβάνουν το πολιτικό σύστημα και ίδιως η εκάστοτε κυβέρνηση.

Χαρακτηριστικά, λίγες ημέρες πριν τη δημοσίευση της έκθεσης για το Κράτος Δικαίου, το Vouliwatch εξέδωσε ανακοίνωση για τη φετινή δημοσίευση της λίστας δώρων που έλαβαν τα μέλη της κυβέρνησης το 2025, στην οποία μεν χαιρέτιζε τη δημοσίευση της λίστας για πρώτη φορά αυτοβούλως και όχι ύστερα από την άσκηση πίεσης για συμμόρφωση με τον σχετικό νόμο, ωστόσο διαπίστωνε μια σειρά προβλημάτων και παραλείψεων: η λίστα είναι ανεπίσημη, οι καταχωρήσεις σε αυτή ελάχιστες και καμία εκτίμηση της αξίας των δώρων που δέχθηκαν τα μέλη της κυβέρνησης δεν γίνεται.

Αντίστοιχο «ελευθέρας» έχει δοθεί και σε μία σειρά άλλων προβλέψεων που αφορούν ευθέως τη λειτουργία της διακυβέρνησης. Στην παρουσίαση, το Vouliwatch έφερε ως παράδειγμα τον «ανησυχητικά μικρό» αριθμό καταγεγραμμένων συναντήσεων στο μητρώο για το lobbying («θα νόμιζε κανείς ότι δεν γίνεται lobbying στην Ελλάδα» σχολίασε χαρακτηριστικά ο κ. Λουκόπουλος), τα Πόθεν Έσχες καθυστερούν συστηματικά, ενώ η Επιτροπή Ελέγχου παρουσιάζει ασυνέπειες στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών της.

Προβλήματα παντού

Δυστυχώς, όπως ανέδειξε η παρουσίαση και ακόμα περισσότερο η έκθεση η ίδια, η εικόνα στις υπόλοιπες όψεις του Κράτους Δικαίου που δεν αφορούν τη νομοθέτηση ή τη διακυβέρνηση, είναι παρόμοια ή και χειρότερη.

Το ¼ της έκθεσης, 25 περίπου σελίδες αφιερώνεται στις δυσλειτουργίες της Δικαιοσύνης: από τα ατελή μέτρα για την εξασφάλιση της ανεξαρτησίας των λειτουργών της μέχρι τα προσκόμματα στην πρόσβαση στη δικαστική οδό, την ποιότητα της Δικαιοσύνης και την αποτελεσματικότητά της, ιδίως όσον αφορά τη διάρκεια των Δικών.

Ειδική μνεία γίνεται μεταξύ άλλων στις παρεμβάσεις που επιχειρήθηκαν στο έργο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, στην αποτυχία των αρχών να ελέγξουν τις ενδεχόμενες παράνομες πράξεις των κρατικών λειτουργών, την πλημμελή και προβληματική διαχείριση των αρχών σε υποθέσεις όπως τα Τέμπη, η Πύλος και ο θάνατος του Μοχάμεντ Καμράν στο Α.Τ. Αγίου Παντελεήμονα – υπόθεση που αρχειοθετήθηκε, ενώ υπήρχε πλήθος ενδείξεων για βασανισμό του θύματος από ένστολους.

Δεκάδες είναι επίσης οι σελίδες που καταπιάνονται με παραβιάσεις και την απουσία διαφανούς και αποτελεσματικού ελέγχου σε υποθέσεις στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως στον βαθμό που αφορούν τις επαναπροωθήσεις.

Πολυσέλιδο είναι και το κομμάτι της έκθεσης που αναφέρεται στα χρονίζοντα πλέον ζητήματα ελευθερίας του Τύπου, από την άδικη και αδιαφανή κατανομή της κρατικής διαφήμισης μέχρι την απουσία πλουραλισμού και ενός πλαισίου προστασίας των δημοσιογράφων.

Ανησυχία ωστόσο προκαλεί και ο επίλογος της έκθεσης, όπου οι συντάκτες εκφράζουν τις ανησυχίες τους για το γεγονός ότι η τελική έκθεση της Κομισιόν για την κατάσταση του Κράτους Δικαίου εστιάζει περισσότερο στις «θετικές εξελίξεις» αντί για τα χρονίζοντα προβλήματα, επιτρέποντας να χρησιμοποιείται «για την υποστήριξη ενός εγχώριου αφηγήματος μιας συνολικής βελτίωσης».

Πέρα από τη χρήση της όμως στην εξωραϊστική ρητορική της κυβέρνησης, μείζονος σημασίας θεωρούν το Vouliwatch και οι συνυπογράφοντες το γεγονός ότι όλη η συζήτηση εξαντλείται γύρω από τη σύνταξη της ετήσιας έκθεσης, χωρίς να αντιμετωπίζονται οι επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις και ιδίως αυτές που εμπίπτουν στα χαρτοφυλάκια Δικαιοσύνης και Εσωτερικών της Κομισιόν.

Ειδήσεις Σήμερα: