Το παρασκήνιο της επιστροφής της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ προκαλεί διαφωνίες στην Τουρκία

37

Αντικείμενο δημόσιας αντιπαράθεσης μέσα από τις στήλες της τουρκικής Hurriyet έγινε το στρατιωτικό και διπλωματικό παρασκήνιο για την επιστροφή της Ελλάδας, το 1980, στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, από την οποία η Αθήνα είχε αποχωρήσει μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Αφορμή για τις αποκαλύψεις αποτέλεσε ο παραλληλισμός που επιχείρησε ο διευθυντής της εφημερίδας για να ψέξει την αμερικανική στάση όσον αφορά την καταπολέμηση των Κούρδων του ΡΚΚ. Υπό τον ειρωνικό τίτλο «Ιδού ο λόγος των στρατιωτικών…», ο Οκτάι Εκσί κατηγορεί τον Αμερικανό ειδικό συντονιστή στην κοινή επιτροπή ΗΠΑ-Τουρκίας για το Κουρδικό, απόστρατο στρατηγό Ζόζεφ Ράλστον, ότι δεν τηρεί τις υποσχέσεις του και χρονοτριβεί προκειμένου να μην αναληφθεί στην πράξη καμία δράση ενάντια στο ΡΚΚ, όπως επιθυμεί η Αγκυρα.

Στο σημείο αυτό ο αρθρογράφος υπενθυμίζει τις υποσχέσεις που, όπως υποστηρίζει, είχε δώσει το 1980 η αμερικανική πλευρά, προκειμένου η Αγκυρα να άρει τις αντιρρήσεις της στην επιστροφή της Αθήνας στο στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας.

Ο κ. Εκσί μεταφέρει τα απομνημονεύματα του Τούρκου πρώην πρέσβη Κιαμουράν Γκιουρούν: «Ο ανώτατος στρατιωτικός διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων στρατηγός (Μπέρναρντ) Ρότζερς ήλθε και πάλι στην Τουρκία. Συμφωνήσαμε στο σχέδιο που πρότεινε και το οποίο κατέληξε στην επανένταξη της Ελλάδας στις 20 Οκτωβρίου στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Οι σχετικές διαβουλεύσεις διεξήχθησαν αποκλειστικά από τους στρατιωτικούς», δηλαδή μεταξύ των στρατηγών Ρότζερς και Εβρέν.

Υπενθυμίζεται ότι μόλις περίπου ένα μήνα πριν, στις 12 Σεπτεμβρίου του 1980, στην Τουρκία οι ένοπλες δυνάμεις είχαν καταλάβει την εξουσία με πραξικόπημα. Οι πραξικοπηματίες στρατηγοί υπό το στρατηγό Κενάν Εβρέν ήταν απόλυτοι κυρίαρχοι των πολιτικών εξελίξεων στη χώρα.

Σύμφωνα με τον Γκιουρούν, ο στρατηγός Ρότζερς έδωσε στο στρατηγό Εβρέν «το λόγο της στρατιωτικής του τιμής» ότι εάν η Τουρκία επιτρέψει την επιστροφή της Αθήνας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, τότε αυτή δεν θα φέρει καμία αντίρρηση στην ένταξη της Τουρκίας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Κι όπως υποστηρίζει ο κ. Εκσί ο λόγος αυτός δεν τηρήθηκε ποτέ.

Απάντηση στο δημοσίευμα έδωσε ο βετεράνος Τούρκος διπλωμάτης και υπουργός Εξωτερικών την εποχή εκείνη Ιλτέρ Τουρκμέν.

Ο κ. Τουρκμέν εκφράζει την έκπληξή του, επισημαίνοντας ότι το θέμα της ΕΟΚ (μετέπειτα ΕΕ) ουδέποτε ετέθη στις συνομιλίες με τον στρατηγό Ρότζερς. Όπως υποστηρίζει μάλιστα, «δεν υπήρχε καμία δυνατότητα να τεθεί, καθώς υπό της τότε συνθήκες η ΕΕ δεν βρισκόταν στην ημερήσια διάταξη της τουκρικής διπλωματίας. Όλες οι προσπάθεις επικεντρώνονταν στην προσπάθεια να διατηρήσουμε την έδρα μας στο Συμβούλιο της Ευρώπης».

Πράγματι, μετά το πραξικόπημα του 1980 η Τουρκία βρισκόταν αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να διαγραφεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης, όπως είχε συμβεί χρόνια νωρίτερα με την Ελλάδα εξαιτίας της Χούντας των Συνταγματαρχών. Η Τουρκία προσπαθούσε να αποφύγει μία ανάλογη εξέλιξη, καθώς την εποχή εκείνη η χώρα στέναζε υπό το δικτατορικό καθεστώς και βρισκόταν συνεχώς υπόλογη για αθρόες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με αυτά τα δεδομένα, το αίτημα για ένταξη στην ΕΟΚ μόνο ως κακόγουστο αστείο θα μπορούσε να εκληφθεί και θα στερείτο παντελώς πολιτικής σοβαρότητας.

Ο κ. Τουρκμέν από την πλευρά του επικαλείται τα απομνημονεύματα τόσο του στρατηγού Εβρέν όσο και του τέως πρωθυπουργού Μπουλέντ Ετζεβίτ για να στηρίξει τη θέση του.

Πριν ακόμη από το πραξικόπημα, το Μάρτιο του 1979, ο Μπουλέντ Ετζεβίτ ξεκαθάριζε ότι η Τουρκία δεν έχει αντιρρήσεις στην επιστροφή της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος, καθώς χωρίς την Ελλάδα δεν μπορούσε να γίνει λόγος για τη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας. «Η στάση μας αφορούσε στον τρόπο» που θα γινόταν η επιστροφή αυτή, ανέφερε.

Σύμφωνα με τον Ιλτέρ Τουρκμέν, ο «τρόπος» για την επιστροφή της Ελλάδας είχε να κάνει με τον έλεγχο του θαλάσσιου και εναέριου χώρου στο Αιγαίο. Σύμφωνα με του ΝΑΤΟϊκούς σχεδιασμούς, υπενθυμίζει, σε περίπτωση κρίσης η ασφάλεια των συμμαχικών δυνάμεων που θα έσπευδαν προς συνδρομή της Τουρκίας είχε ανατεθεί στην Ελλάδα στο σύνολο του Αιγαίου και του εναερίου χώρου του μέχρι το όριο των τουρκικών χωρικών υδάτων.

Στόχος της Τουρκίας την εποχή εκείνη ήταν να «ροκανίσει» αυτά ακριβώς τα δικαιώματα της Ελλάδας στο Αιγαίο και, όπως υποστηρίζει ο κ. Τουρκμέν, «με τη συμφωνία Εβρέν-Ρότζερς μπήκε τέλος στον στρατιωτικό έλεγχο της Ελλάδας επί του Αιγαίου και η αρμοδιότητα αυτή μεταβιβάστηκε στο στρατηγείο του ΝΑΤΟ στην Ιταλία». Η Τουρκία δεν έχασε τίποτα και εν μέρει βγήκε ενισχυμένη στο Αιγαίο, καταλήγει ο κ. Τουρκμέν.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι ο πρέσβης Κιαμουράν Γκιουρούν, που υπηρετούσε στις Βρυξέλλες την εποχή εκείνη, στα απομνημονεύματά του αναφέρει ότι για τη συμφωνία Ρότζερς-Εβρέν ενημερώθηκε από τον Αμερικανό στρατηγό και προσποιήθηκε ότι τη γνώριζε για να μη δώσει την εντύπωση ότι υπήρχε πρόβλημα συντονισμού στην Αγκυρα. Αργότερα διαπίστωσε ότι την ύπαρξη της συμφωνίας αγνοούσε και ο υπουργός Εξωτερικών Ιλτέρ Τουρκμέν.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ