Πώς κατάφεραν οι Ευρωπαίοι να μη λαμβάνονται υπόψη στη Μέση Ανατολή; – «Θέλουν Σάντσεθ, όχι Κάλας»

Στη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, η σατιρική εκπομπή Puppet Regime αποτύπωσε καυστικά τη θέση των Ευρωπαίων στις εξελίξεις. Σε ένα σκετς, ο Ντόναλντ Τραμπ τηλεφωνεί ανήσυχος στον Μπενιαμίν Νετανιάχου και του λέει ότι «ίσως χρειαστεί να σταματήσουμε τον πόλεμο». Όταν ο Νετανιάχου τού απαντά «σύνελθε, μίλα μου», ο Αμερικανός πρόεδρος συνεχίζει: «Δεν ξέρω πώς να σου το πω, Μπίμπι, αλλά υπήρξε μια δήλωση μεγάλης ανησυχίας από τους… Ευρωπαίους». Ακολουθούν γέλια. Πώς κατέληξαν σήμερα οι Ευρωπαίοι να γεμίζει τις σατιρικές εκπομπές;

Το 2015 η Ευρώπη είχε παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην υπογραφή της πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA). Η Ε3 (Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία), σε συνεργασία με τον Ύπατο Εκπρόσωπο της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, πρωτοστάτησαν στη συμφωνία.

Οι προκάτοχοι της σημερινής υπεύθυνης της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Φεντερίκα Μογκερίνι, Κάθριν Άστον και Χαβιέ Σολάνα είχαν διαδραματίσει κρίσιμους ρόλους στη διπλωματία με το Ιράν από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Σύμφωνα με τον ειδικό αναλυτή του αμερικανικού Ινστιτούτου Κουίνσι, Έλνταρ Μάμεντοφ, ο σημερινός αποκλεισμός της Ευρώπης δεν οφείλεται μόνο σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως αλλοπρόσαλλή πολιτική Τραμπ, αλλά από επιλογές των ίδιων των Ευρωπαίων.

Σε ανάλυσή του στο Responsible Statecraft ο Μάμεντοφ, αυτό το αποδίδει σε τρεις βασικούς λόγους.

Πρώτον, αφού ο Trump απέσυρε τις ΗΠΑ από το JCPOA κατά την πρώτη του θητεία το 2018, η Ευρώπη δημιούργησε το INSTEX, έναν μηχανισμό εμπορίου σχεδιασμένο να παρακάμπτει τις αμερικανικές δευτερογενείς κυρώσεις κατά του Ιράν.

«Όμως δεν λειτούργησε ποτέ και έτσι το Ιράν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ευρώπη θα έκανε δηλώσεις, αλλά τελικά θα υπέκυπτε στις επιθυμίες της Ουάσιγκτον. Η εμπιστοσύνη του Ιράν προς την Ευρώπη υπονομεύθηκε».

Δεύτερον, ο αναλυτής θυμίζει ότι το 2025, η Ε3 ενεργοποίησε την επαναφορά των κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που σχετίζονταν με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, παρότι η Ρωσία και η Κίνα επέμεναν ότι τα περιθώρια διπλωματίας δεν είχαν εξαντληθεί και ενώ η ίδια η Τεχεράνη είχε προσφέρει νέες παραχωρήσεις που θα απέκλειαν την οπλοποίηση του προγράμματος.

Φυσικά αυτό δεν διέφυγε της Τεχεράνης, συμπεραίνοντας ότι οι Ευρωπαίοι έχουν πάψει ξεκάθαρα να είναι έντιμοι διαμεσολαβητές και έχουν μετατραπεί σε βοηθητικό βραχίονα των ΗΠΑ, προσθέτει ο ειδικός.

Τρίτον, και πιο καθοριστικά για τον Μάμεντοφ είναι ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε ολόκληρη την κοσμοθεωρία της Ευρώπης. «Μετά το 2022, οι Βρυξέλλες ακολούθησαν μια γεωπολιτική πορεία που διαχωρίζει τον κόσμο σε φίλους και εχθρούς αποκλειστικά με βάση τη στάση τους απέναντι στη Ρωσία. Το Ιράν -το οποίο έχει προμηθεύσει τη Μόσχα με drones- τοποθετήθηκε γρήγορα στο στρατόπεδο των εχθρών».

Επικροτούσανε την εξόντωση της ιρανικής ηγεσίας

Υπενθυμίζεται ότι αμέσως μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, Ευρωπαίοι ηγέτες στήριξαν την πολιτική ανατροπής του καθεστώτος στο Ιράν.χο της αλλαγής καθεστώτος. Στις Βρυξέλλες, η μοναδική στρατηγική ήταν η διατλαντική ενότητα απέναντι στον υποτιθέμενο άξονα Ρωσίας–Ιράν.

«Βλέποντας την Ευρώπη να αποτυγχάνει να υλοποιήσει το JCPOA και να επαναλαμβάνει ολοένα περισσότερο τη γραμμή ΗΠΑ και Ισραήλ για το πυρηνικό της πρόγραμμα, τους βαλλιστικούς πυραύλους και τις περιφερειακές της πολιτικές, η Τεχεράνη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είχε τίποτα να κερδίσει από την Ευρώπη» σημειώνει ο Μάμεντοφ.

Αντί η ΕΕ να βλέπει την αναποτελεσματικότητα της πολιτικής της, επιμένει σε ίδιες συνταγές, τονίζοντας ξανά και ξανά «δεν πρέπει να επιτραπεί στο Ιράν να αναπτύξει πυρηνικό όπλο» κάνοντάς του κήρυγμα να τερματίσει τις «αποσταθεροποιητικές ενέργειές του» και τις «επαναλαμβανόμενες και αδικαιολόγητες επιθέσεις στους γείτονές του». Την ίδια στιγμή όμως δεν καταδικάζει την παράνομη επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ.

Τι χρειάζεται

Ωστόσο, για τον αναλυτή δεν χάθηκαν οι ελπίδες γεωπολιτικής επιστροφής των Ευρωπαίων και γι’ αυτό επικαλείται διπλωμάτη που συμμετέχει σε ανεπίσημες περιφερειακές διπλωματικές διαδικασίες (Track II). Σύμφωνα με αυτόν, οι χώρες του Κόλπου θα καλωσόριζαν έναν εποικοδομητικό ρόλο στη μεταπολεμική φάση του Ιράν , ιδιαίτερα λόγω της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας στην προστασία του περιβάλλοντος και στην αποκατάσταση κρίσιμων υποδομών ενέργειας, ύδρευσης και αφαλάτωσης. Η Τεχεράνη ενδέχεται επίσης να ενδιαφέρεται για ευρωπαϊκές επενδύσεις στην ανοικοδόμηση.

Γι’ αυτού του είδους προσέγγιση όμως, καταλήγει ο Μάμεντοφ, οι Ευρωπαίοι χρειάζονται περισσότερη πολιτική τύπου Πέδρο Σάντσεθ και λιγότερη τύπου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και Κάγια Κάλας.