Eurovision, γεωπολιτικές μάχες και μποϊκοτάζ – Όταν η Ελλάδα αρνήθηκε να συμμετάσχει

Η υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας, Μπέατε Μάινλ-Ράισινγκερ, είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Σεπτέμβριο ότι αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ισπανία, σχεδίαζαν να μποϊκοτάρουν την Eurovision λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ.

Η επικεφαλής της διπλωματίας της διοργανώτριας χώρας προσπάθησε να αποτρέψει τους επικριτές, υπενθυμίζοντάς τους ότι ο διαγωνισμός «δεν αποτελεί μέσο επιβολής κυρώσεων».

Ωστόσο, η ίδια η Αυστρία ήταν η πρώτη που κατέφυγε σε μποϊκοτάζ: το 1969, αποφάσισε να μην στείλει εκπρόσωπο στη Μαδρίτη. Εκείνη τη χρονιά, η Ισπανία φιλοξενούσε τη διοργάνωση μετά τη νίκη της Massiel στο Λονδίνο με το τραγούδι «La, la, la».

«Η Βιέννη αρνήθηκε να συμμετάσχει για να μην συμβάλει στη νομιμοποίηση του καθεστώτος του Φράνκο στην Ευρώπη, σε μια εποχή που η Ισπανία βρισκόταν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και περιόριζε τις περιορισμένες ελευθερίες του Τύπου που είχε εισαγάγει ο νόμος Fraga» γράφει ο Lluís Pellicer στην El País.

Μια γυναίκα σε διαδήλωση κατά της συμμετοχής του Ισραήλ στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision, στη Βιέννη της Αυστρίας, στις 16 Μαΐου 2026. REUTERS/Elisabeth Mandl 1 REUTERS/Elisabeth Mandl

Πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης

Η Eurovision λειτουργούσε για μόλις πάνω από μια δεκαετία ως ένα εγχείρημα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μέσω των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων.

Ωστόσο, η επέκταση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU) πέρα από τα σύνορα της ηπείρου -ιδίως στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική- προκάλεσε εντάσεις μεταξύ των συμμετεχόντων.

Έξι χρόνια μετά το μποϊκοτάζ της Αυστρίας, η Ελλάδα αποφάσισε να αποσυρθεί σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή της Τουρκίας, αμέσως μετά την εισβολή της Άγκυρας στην Κύπρο. Από την αρχή, η γεωπολιτική επηρέαζε τον διαγωνισμό τραγουδιού.

Για την ιστορία να πούμε ότι το 1986 η Πωλίνα επιλέχθηκε για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στον διαγωνισμό του Μπέργκεν της Νορβηγίας, ωστόσο η ΕΡΤ αποσύρθηκε από τον διαγωνισμό. Η Πωλίνα δήλωσε ότι αυτό οφειλόταν σε πολιτικές ταραχές στην Ελλάδα εκείνη την εποχή, αλλά στη συνέχεια σημειώθηκε από μια ιστοσελίδα της Eurovision πως ο πραγματικός λόγος ήταν ότι ο διαγωνισμός επρόκειτο να πραγματοποιηθεί το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου των Ορθοδόξων (αρχικά, η ΕΡΤ και το ΡΙΚ πρόεβησαν σε ένσταση προς την EBU, ώστε να αλλάξει η ημερομηνία διεξαγωγής του διαγωνισμού, η οποία όμως δεν έγινε δεκτή, αν και το ΡΙΚ έλαβε τελικά μέρος) και μάλιστα ο Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ απείλησε την Πωλίνα, αλλά και όλα τα μέλη της αποστολής της ΕΡΤ, με αφορισμό, εάν η χώρα συμμετείχε στον διαγωνισμό.

H Αυστρία ήταν η πρώτη που κατέφυγε σε μποϊκοτάζ: το 1969, αποφάσισε να μην στείλει εκπρόσωπο στη Μαδρίτη. Εκείνη τη χρονιά, η Ισπανία φιλοξενούσε τη διοργάνωση μετά τη νίκη της Massiel στο Λονδίνο με το τραγούδι «La, la, la»

Η γιορτή της διαφορετικότητας

Μετά από δύο μακρές δεκαετίες (ή και περισσότερες) παρακμής, το φεστιβάλ αναγεννήθηκε χάρη στον εκσυγχρονισμό που προώθησαν οι σκανδιναβικές χώρες, στη δημοκρατικοποίηση των αποτελεσμάτων μέσω της τηλεψηφοφορίας και στον ενθουσιασμό της LGBTQ+ κοινότητας.

Η Eurovision έγινε μια πλατφόρμα που γιορτάζει τη διαφορετικότητα και το κοσμοπολίτικο πρόσωπο των κοινωνιών, το οποίο δεν ταίριαζε πάντα με αυτό που συνέβαινε στη σκηνή. Η Dana International (Ισραήλ), η Conchita Wurst (Αυστρία) και η Verka Serduchka (Ουκρανία) έγιναν icon του φεστιβάλ.

Ταυτόχρονα, η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν και η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξαν να αποχωρήσουν ως αντίδραση στη μεταμόρφωση του διαγωνισμού.

Έξι χρόνια μετά το μποϊκοτάζ της Αυστρίας, η Ελλάδα αποφάσισε να αποσυρθεί σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή της Τουρκίας, αμέσως μετά την εισβολή της Άγκυρας στην Κύπρο

Σχέδια σκηνικών είναι αναρτημένα στα παρασκήνια του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision στη Βιέννη της Αυστρίας, στις 15 Μαΐου 2026. REUTERS/Lisa Leutner REUTERS/Lisa Leutner

Απολιτίκ, κανείς;

Η EBU υιοθέτησε αυτές τις αξίες, αλλά αποδείχθηκε ανίκανη να διαχειριστεί την ίδια της την επιτυχία, όταν η Eurovision επανήλθε ως μια σημαντική παγκόσμια βιτρίνα όπου οι πολιτικές θέσεις και αντιπαραθέσεις ήρθαν στην επιφάνεια ξεχειλίζοντας το ποτήρι.

Ο οργανισμός είχε επιμείνει επί μακρόν ότι ο διαγωνισμός αποτελούσε μια απολιτίκ πλατφόρμα στην οποία συμμετείχαν ραδιοτηλεοπτικοί φορείς και όχι χώρες, παραβλέποντας το γεγονός ότι σε ορισμένα κράτη τα μέσα ενημέρωσης -ιδίως οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς- παραμένουν φιμωμένα και υπό κυβερνητικό έλεγχο.

«Η παρουσία της Ρωσίας έγινε όλο και πιο αβάσιμη: οι t.A.T.u. έδωσαν προβολή στην LGBTQ+ κοινότητα το 2003, παρά την αμηχανία που προκάλεσαν στη Μόσχα, ενώ το 2009 η Γεωργία αποσύρθηκε αφού αρνήθηκε να αλλάξει τους στίχους του We Don’t Wanna Put In, ένα αδιαμφισβήτητο καρφί προς τον Ρώσο πρόεδρο» συνεχίζει ο Lluís Pellicer στην El País.

Αυξανόμενες εντάσεις

Η μεγάλη καμπή ήρθε το 2021, όταν η EBU απέβαλε τη Λευκορωσία και, το 2022, τη Ρωσία λόγω της εισβολής στην Ουκρανία.

Αρχικά, ο οργανισμός αντιστάθηκε στην αναστολή της συμμετοχής της Μόσχας, υποστηρίζοντας ότι η Eurovision ήταν μια «απολιτική πολιτιστική εκδήλωση». Αυτό ήταν το μήνυμα που έστειλε στο σουηδικό SVT, το οποίο, μαζί με άλλους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, πίεσε την EBU να αλλάξει στάση και να αποκλείσει τη Ρωσία από τον διαγωνισμό.

Η διαμόρφωση του ίδιου του αποτελέσματος

Εκείνη τη χρονιά, η Ουκρανία κέρδισε τον διαγωνισμό στο Τορίνο μετά από μια συντριπτική νίκη στην τηλεψηφοφορία, ξεπερνώντας το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία, τα φαβορί για να πάρουν το γυάλινο μικρόφωνο.

Η γεωπολιτική στρατηγική είχε πάρει το προβάδισμα, όχι μόνο μέσω μιας αποβολής υψηλού κινδύνου, αλλά και διαμορφώνοντας το αποτέλεσμα του ίδιου του διαγωνισμού, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ πριν.

Η κορύφωση

Οι γεωπολιτικές εντάσεις δεν σταμάτησαν εκεί. Η βίαιη αντίδραση του Ισραήλ στην επίθεση της Χαμάς προκάλεσε κύμα οργής που έθεσε σε κίνδυνο τη διεξαγωγή του διαγωνισμού του 2024 στο Μάλμε, τον οποίο οι Σουηδοί διοργανωτές ήλπιζαν ότι θα έδινε νέα πνοή στην Eurovision.

Αυτό δεν συνέβη. Το φεστιβάλ βυθίστηκε στο χάος: προσπάθειες να καλυφθούν οι αποδοκιμασίες, συγκρούσεις μεταξύ των συμμετεχόντων, φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις στους δρόμους, η αποβολή του Ολλανδού διαγωνιζόμενου και ακόμη και απαγόρευση εισόδου στον χώρο με την ευρωπαϊκή σημαία.

Τον αποκλεισμό του Ισραήλ

Οι διοργανωτές ήλπιζαν ότι η Ελβετία, η χώρα όπου γεννήθηκε το φεστιβάλ, θα μπορούσε να ηρεμήσει τα πνεύματα. Η φετινή διοργάνωση ήταν πιο ήσυχη, αλλά η εκστρατεία της κυβέρνησης του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, η οποία δημοσίευσε ακόμη και μηνύματα που προέτρεπαν τον κόσμο να ψηφίσει έως και 20 φορές το Ισραήλ, έσπρωξε τη χώρα στα πρόθυρα της νίκης και εξέθεσε τον υποτιθέμενο «απολιτικό» χαρακτήρα που η EBU επικαλείται τόσο συχνά.

Μετά τον διαγωνισμό, η κατάσταση στην Παλαιστίνη οδήγησε αρκετές χώρες να ζητήσουν τον αποκλεισμό του Ισραήλ, μια απόφαση που επρόκειτο να τεθεί σε ψηφοφορία εντός του οργανισμού.

Πέντε σημαντικοί παίκτες επέλεξαν τότε να αποχωρήσουν από τον διαγωνισμό: η Ισπανία, μέλος των «Big Five», οι Κάτω Χώρες, ένα από τα ιδρυτικά μέλη, η Ιρλανδία, που ισοβαθμεί στην πρώτη θέση με τις περισσότερες νίκες, η Ισλανδία, όπου η τηλεθέαση πλησιάζει το 100%, και η Σλοβενία

Πέντε σημαντικοί παίκτες

Η ψηφοφορία αυτή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Αντ’ αυτού, η EBU πρότεινε ένα πακέτο μέτρων με στόχο να δυσχεράνει τη χειραγώγηση της τηλεψηφοφορίας και να περιορίσει τις διεθνείς εκστρατείες.

Πέντε σημαντικοί παίκτες επέλεξαν τότε να αποχωρήσουν από τον διαγωνισμό: η Ισπανία, μέλος των «Big Five», οι Κάτω Χώρες, ένα από τα ιδρυτικά μέλη, η Ιρλανδία, που ισοβαθμεί στην πρώτη θέση με τις περισσότερες νίκες, η Ισλανδία, όπου η τηλεθέαση πλησιάζει το 100%, και η Σλοβενία, μέρος της πρώτης γενιάς χωρών που προσχώρησαν στον διαγωνισμό μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.

Εάν είναι έτσι, τότε…

«Η EBU είναι πλέον αιχμάλωτη των αποφάσεών της σχετικά με τη Ρωσία και το Ισραήλ» σχολιάζει ο Lluís Pellicer στην El País και συνεχίζει:

«Αυτή η αντίφαση την έχει αφήσει ανίκανη να επιλύσει το δίλημμα που έχει οξυνθεί για τουλάχιστον τρεις περιπτώσεις: αν συνεχίσει να προσποιείται ότι ο διαγωνισμός είναι απολιτικός, θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να δεχτεί ξανά τη Μόσχα, κάτι που κανένα μέλος δεν φαίνεται διατεθειμένο να αποδεχτεί.

»Και αν αναγνωρίσει ότι η Eurovision είναι πολιτική, θα πρέπει τουλάχιστον να θέσει τη συμμετοχή του Ισραήλ σε ψηφοφορία.

»Η διαμάχη έχει ήδη επηρεάσει την έναρξη του φετινού διαγωνισμού. Στον πρώτο ημιτελικό, η διαγωνιζόμενη του Ισραήλ δέχτηκε τόσο αποδοκιμασίες όσο και χειροκροτήματα, ενώ τα ισραηλινά ΜΜΕ φοβούνται μια νίκη της Φινλανδίας, αφού η χώρα αυτή αναδείχθηκε σε έναν από τους πιο έντονους επικριτές της παρουσίας του Ισραήλ.

»Η πόλωση που προμηνύει αυτό το σενάριο θέτει την EBU, έναν οργανισμό στον οποίο, παρεμπιπτόντως, συμμετέχει και η κρατική τηλεόραση του Λιβάνου, σε δύσκολη θέση».

Ξανά στην αφάνεια

Οι σκανδιναβικές χώρες έχουν τραβήξει μια σαφή γραμμή: θα παραμείνουν μόνο αν τηρηθούν οι κανόνες. Η αποχώρησή τους δεν θα σήμαινε μόνο τεράστια απώλεια εσόδων και τηλεθέασης, μιας σε αυτές τις χώρες, η Eurovision είναι ένα πολιτιστικό φαινόμενο με τηλεθέαση άνω του 90%, αλλά και ένα ακόμη πλήγμα στην αξιοπιστία του διαγωνισμού, που θα βαθύνει την κρίση του.

Η Eurovision μπορεί να μην εξαφανιστεί, αλλά θα μπορούσε να ξαναπέσει στην αφάνεια.

*Με στοιχεία από elpais.com | Αρχική Φωτό: Η εκπρόσωπος της Ελλάδας στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision 2003, η Μαντώ, ερμηνεύει το τραγούδι «Never let you go» κατά τη διάρκεια της γενικής πρόβας την παραμονή του διαγωνισμού, στο Ολυμπιακό Στάδιο Σκόντο της Ρίγας, στη Λετονία, αργά το βράδυ της Παρασκευής, 23 Μαΐου 2003.  EPA-PHOTO/AFI/BORISS KOLESNIKOVS