ΟΗΕ: Αναζητείται ειρηνοποιός σε ένα κόσμο που μαστίζεται από συγκρούσεις

Με τον πόλεμο στην Ουκρανία να συνεχίζεται μετά από τέσσερα χρόνια και την απρόβλεπτη αναταραχή να εξαπολύεται στη Μέση Ανατολή, ένας ισχυρός και αποτελεσματικός ΟΗΕ είναι απαραίτητος περισσότερο από ποτέ.

Μετά την καταστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι χώρες ενώθηκαν για να δημιουργήσουν έναν οργανισμό που εργάστηκε για να αποτρέψει παρόμοια γεγονότα. Αλλά, καθώς ο ΟΗΕ ετοιμάζεται να εκλέξει τον νέο γενικό γραμματέα του, ο οποίος θα αντικαταστήσει τον Αντόνιο Γκουτέρες, βρίσκεται σε σοβαρή κρίση.

Τρία από τα πιο ισχυρά μέλη του ενεργούν κατά παράβαση μιας από τις ιδρυτικές του αρχές: την απαγόρευση της χρήσης βίας.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η κατοχή και η στρατιωτικοποίηση της Νότιας Σινικής Θάλασσας από την Κίνα και η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ, καθώς και οι βομβαρδισμοί στο Ιράν το περασμένο καλοκαίρι και ξανά τώρα, με το Ισραήλ – όλες αυτές οι ενέργειες αποτελούν παραβιάσεις του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, που διαπράττονται από μερικές από τις πιο ισχυρές χώρες στον κόσμο.

«Πού είναι ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ στον σημερινό πόλεμο με το Ιράν;»

Όχι πολύ καιρό πριν, στις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, τα Ηνωμένα Έθνη ήταν ο διαιτητής του διεθνούς δικαίου και ο γενικός γραμματέας τους ήταν σχεδόν ένας ειρηνοποιός πλήρους απασχόλησης.

Σήμερα, οι διαπραγματεύσεις για την επίλυση πολέμων και συγκρούσεων ανατίθενται σε επιχειρηματίες φιλικούς προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ή σε τρίτες χώρες, συχνά αναδυόμενες δυνάμεις (το Κατάρ ως μεσολαβητής στη Γάζα ή το Πακιστάν στον πόλεμο κατά του Ιράν ), οι οποίες έχουν οικειοποιηθεί τον ιστορικό ρόλο του οργανισμού ως συνομιλητή.

Την παραμονή της εκλογής του επόμενου γενικού γραμματέα του, η ειρηνευτική διάσταση του ΟΗΕ αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την παράλυση του οργανισμού σε πρόσφατες συγκρούσεις: Ουκρανία, Σουδάν, Γάζα, Ιράν, Λίβανος…

Ο ιστορικός Thant Myint-U, πρώην αξιωματούχος του ΟΗΕ και μεσολαβητής στην ειρηνευτική διαδικασία στη Μιανμάρ, ρώτησε πρόσφατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Πού είναι ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών στον σημερινό πόλεμο [με το Ιράν];».

Ο ίδιος ανέφερε: «Ένας αμερόληπτος μεσολαβητής, διορισμένος από ολόκληρο τον κόσμο, ο οποίος έχει καλές σχέσεις με όλες τις μεγάλες δυνάμεις (και μπορεί εύκολα να γίνει αποδιοπομπαίος τράγος αν τα πράγματα πάνε στραβά) είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται για να βρεθούν δρόμοι αποκλιμάκωσης που θα σώσουν το κύρος όλων των πλευρών. Αυτό έκαναν οι γενικοί γραμματείς του ΟΗΕ – συχνά με αξιοσημείωτη επιτυχία – για δεκαετίες, ειδικά μεταξύ 1955-1990».

Ένα παράδειγμα από τα παλιά

Ένας από αυτούς τους ειρηνοποιούς ήταν ο παππούς του, ο Βιρμανός διπλωμάτης Ου Θαντ, ο οποίος διετέλεσε γενικός γραμματέας του ΟΗΕ μεταξύ 1961 και 1971 και βοήθησε στην επίλυση της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας το 1962, με ένα ειρηνευτικό σχέδιο που έγινε δεκτό τόσο από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Φ. Κένεντι όσο και από τον Ρώσο πρόεδρο Νικίτα Χρουστσόφ.

Ο ιστορικός σημειώνει ότι το Πακιστάν κάνει αυτή τη στιγμή το έργο προηγούμενων γενικών γραμματέων του ΟΗΕ όσον αφορά το Ιράν.

«Αλλά κατά καιρούς, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων πιθανής πυρηνικής κλιμάκωσης, κάποιος που ονομάζεται γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών μπορεί να είναι απαραίτητος για τη διαμόρφωση μιας εξόδου. Όλα τα άλλα που έκανε ο ΟΗΕ θα έπρεπε να είναι θέατρο που διασφαλίζει ότι το κύρος αυτού του παράγοντα διατηρείται, για όταν ο κόσμος το χρειαζόταν περισσότερο», έγραψε, καθώς η κριτική αυξάνεται σχετικά με την προφανή ασχετοσύνη του οργανισμού.

Το συμβούλιο Ειρήνης της Γάζας του Τραμπ

Η παράλυση του Συμβουλίου Ασφαλείας και οι αυξανόμενες αποτυχίες του ΟΗΕ συνιστούν πλέον αυτό που μοιάζει πολύ με πρόβλημα φήμης – ακόμη και νομιμότητας. Η παράλυση του οργανισμού έχει ριζώσει βαθύτερα στη Μέση Ανατολή, όπου το Ισραήλ αγνοεί επανειλημμένα τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Σήμερα, η ειρηνευτική διαδικασία στην περιοχή φαίνεται να έχει ιδιωτικοποιηθεί, όπως αποδεικνύεται από το λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης της Γάζας του Τραμπ: μια εταιρεία όπου τέμνονται ποικίλα συμφέροντα, πολλά από τα οποία οικονομικά, όπως αυτά των επικεφαλής διαπραγματευτών του προέδρου των ΗΠΑ, του γαμπρού του, Τζάρεντ Κούσνερ και του φίλου του, του επιχειρηματία Στιβ Γουίτκοφ, ειδικού απεσταλμένου για ειρηνευτικές αποστολές (ο επίσημος τίτλος της θέσης του), οι οποίοι έχουν επενδύσεις πολλών εκατομμυρίων δολαρίων στις χώρες με τις οποίες διαπραγματεύονται.

Έπειτα, υπάρχει ο λομπίστας Τόνι Μπλερ, ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός, τον οποίο πολλοί εξακολουθούν να επικρίνουν για την υποστήριξή του στον πόλεμο του Ιράκ το 2003. Στο ρόλο του ως εκτελεστικό μέλος του Συμβουλίου Ειρήνης – για πολλούς, ενός παράλληλου ΟΗΕ που επικαλύπτει τις λειτουργίες του – ο Μπλερ έχει παροτρύνει τον οργανισμό να υποστηρίξει το σχέδιο του Τραμπ για τη Λωρίδα της Γάζας: «Η Γάζα είναι η δοκιμασία για όλους μας».

«Ο ΟΗΕ έχει χάσει μεγάλο μέρος της αξιοπιστίας του ως ειρηνευτικός θεσμός»

Οι τέσσερις υποψήφιοι για τη θέση του γενικού γραμματέα (Μισέλ Μπατσελέτ, Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, Ραφαέλ Γκρόσι και Μάκι Σαλ) εξετάστηκαν πρόσφατα ενώπιον των 193 μελών της Γενικής Συνέλευσης και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών. Ένα από τα οκτώ τμήματα της ημερήσιας διάταξης ήταν ακριβώς η «διατήρηση και οικοδόμηση της ειρήνης», διότι χωρίς την εκπλήρωση αυτής της λειτουργίας, είναι δύσκολο να διατηρηθεί ο βασικός σκοπός του οργανισμού.

«Ο ΟΗΕ έχει χάσει μεγάλο μέρος της αξιοπιστίας του ως ειρηνευτικός θεσμός σε μια εποχή που οι πόλεμοι βρίσκονται σε έξαρση και το Συμβούλιο Ασφαλείας βρίσκεται τακτικά σε αδιέξοδο σχετικά με το πώς να αντιδράσει σε μεγάλες συγκρούσεις», εξήγησε πρόσφατα σε αυτή την εφημερίδα ο Richard Gowan, διευθυντής του Προγράμματος Παγκόσμιων Υποθέσεων και Θεσμών στην Διεθνή Ομάδα Κρίσεων.

«Ο γενικός γραμματέας δεν μπορεί να επιτύχει μόνος του την παγκόσμια ειρήνη. Αλλά ένας έξυπνος γενικός γραμματέας θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικότερο ρόλο στη δευτερογενή διπλωματία με το Πεκίνο, τη Μόσχα και την Ουάσιγκτον σχετικά με το πώς να διαχειριστούν μελλοντικές συγκρούσεις. Ο [νυν Γενικός Γραμματέας Αντόνιο] Γκουτέρες συχνά φαινόταν μάλλον μοιρολατρικός για την αδυναμία του να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση μεγάλων πολέμων. Οι διπλωμάτες θέλουν ο διάδοχός του να αναλάβει περισσότερα ρίσκα».