Εκλογές 1946: Μάταιη προσπάθεια εγέρσεως εκ της τέφρας

Το πρωτοσέλιδο του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την Πρωταπριλιά του 1946, ημέρα Δευτέρα, ήταν αφιερωμένο στις εθνικές εκλογές που είχαν διεξαχθεί την προτεραία, 31η Μαρτίου. Στις εκλογές αυτές, πρώτες μεταπολεμικές και πρώτες μετά την παρέλευση δέκα και πλέον ετών (οι τελευταίες εκλογές είχαν διεξαχθεί τον Ιανουάριο του 1936), είχε θριαμβεύσει (με ποσοστό που υπερέβη το 55% των ψηφισάντων) η Ηνωμένη Παράταξις Εθνικοφρόνων, ένας συνασπισμός συντηρητικών – φιλομοναρχικών – αντικομμουνιστικών κομμάτων, με κορμό το Λαϊκόν Κόμμα του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη. Το ΚΚΕ/ΕΑΜ, μεταξύ άλλων πολιτικών δυνάμεων, είχε επιλέξει να απόσχει από τις εκλογές, γεγονός που φανέρωνε την ειλημμένη πλέον απόφαση της ηγεσίας του να προχωρήσει στην ένοπλη σύγκρουση —κατ’ ουσίαν, στην τελική αναμέτρηση— με τους αντιπάλους του.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 1.4.1946, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο ανώτερο τμήμα του πρωτοσέλιδου του «Βήματος», ένα δίστηλο άρθρο υπό τον τίτλο «Να ελπίσωμεν;» εξέφραζε τη γνώμη της ιστορικής εφημερίδας του Δημήτρη Λαμπράκη για το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών, τις πολύ εύθραυστες ισορροπίες που διαμορφώνονταν συνεπεία αυτών και τις μάλλον ζοφερές προοπτικές που διαγράφονταν για τη χώρα μας.

Ιδού τα όσα αναγράφονταν εκεί:

«Λυπούμεθα διότι η γεωγραφική θέσις της Ελλάδος μεταξύ ημών και άλλων Συμμάχων ΤΗΝ ΚΑΤΕΣΤΗΣΕΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΔΙΧΟΓΝΩΜΙΩΝ…»

«Αύριον θα γνωρίζωμεν εάν, παρά τας δοκιμασίας της, θα θελήση και η Ελλάς να διατρανώση την απόφασίν της να εγερθή εκ της τέφρας ΚΑΙ ΝΑ ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗ ΣΤΑΘΕΡΩΣ ΤΗΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΝ, πράγμα το οποίον θα παίξη ρόλον όχι μόνον εις την λύσιν των εσωτερικών της προβλημάτων, αλλά ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΛΥΣΙΝ ΔΙΕΘΝΩΝ προβλημάτων».

Από λόγον του Άγγλου υπουργού των Εξωτερικών κ. ΜΠΕΒΙΝ, σχετικά με την Ελλάδα.

«Μόνον κατ’ αυτόν τον τρόπον θ’ αποτρέψουν οι Έλληνες την νίκην των Μοναρχολαϊκών, το πρόγραμμα των οποίων θα οδηγήση ΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΝ ΣΥΜΦΟΡΑΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΝ. Η συμφορά αυτή ΘΑ ΘΙΞΗ ΚΑΙ ΗΜΑΣ ΣΟΒΑΡΩΣ, εφ’ ω και περιμένομεν τα αποτελέσματα των εκλογών ΜΕ ΑΓΩΝΙΑΝ ίσην προς την αγωνίαν των Ελλήνων».

Άρθρον του «ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ ΓΚΑΡΝΤΙΑΝ», από τας σοβαρωτέρας Αγγλικάς εφημερίδας, σχετικά με τας Ελληνικάς εκλογάς. 

Η εκλογική επικράτησις της Δεξιάς είνε οία ανεμένετο, και οία επροβλέπετο από όλους μας. Τα ψυχολογικά συμπλέγματα που εδημιούργησεν εις τον Ελληνικόν Λαόν ο Δεκέμβριος είνε η μόνη εξήγησις του αποτελέσματος. Δεν είνε ούτε τα ανύπαρκτα προγράμματα της Δεξιάς, ούτε πολύ ολιγώτερον τα ηγετικά της στελέχη που εκίνησαν την εμπιστοσύνην του εκλογικού συλλόγου. Είνε αποκλειστικώς η φοβία την οποίαν επροκάλεσεν ο Δεκέμβριος. Όσον, όμως, και αν έχη αρνητικήν καταγωγήν η σημερινή πλειοψηφία, δεν παύει να είνε πλειοψηφία η οποία δημιουργεί από σήμερον θετικάς καταστάσεις εις την χώραν.

Δεν θα εισέλθωμεν αυτήν την στιγμήν, ελλείψει άλλως τε ολοκληρωμένων και επισήμων στοιχείων, εις αναλύσεις των ποσοστών αποχής, διά να εξακριβώσωμεν τι πράγματι αντιπροσωπεύει μέσα εις το σύνολον του Ελληνικού Λαού η πλειοψηφία των Λαϊκών. Ούτε θα εξετάσωμεν υπό ποίους όρους, από απόψεως τάξεως, διεξήχθη η ψηφοφορία εις τας διαφόρους περιφερείας, διότι απλούστατα δεν το γνωρίζομεν ακόμη. Προτιμούμεν να σταθώμεν εις το γεγονός ότι η επικράτησις της Δεξιάς αποτελεί μίαν πραγματικότητα, την οποίαν κανείς δεν επιτρέπεται να παραγνωρίση.

Την στήλην αυτήν δεν την εξέπληξε καθόλου το χθεσινόν αποτέλεσμα. Εγνώρισε, και το ετόνισε κατ’ επανάληψιν, ότι μία σειρά παντοίων σφαλμάτων, που δεν βαρύνουν όλα τους Έλληνας, που δεν βαρύνουν καν τα περισσότερα τους Έλληνας, θα ωδηγούσεν ακαθέκτως και αναποφεύκτως εις την σημερινήν πραγματικότητα. Ούτε των σωφρονεστέρων Ελλήνων αι εκκλήσεις, ούτε των ξένων φίλων μας αι τόσον καθαραί προειδοποιήσεις, ούτε καν η ιστορική πείρα που απέκτησεν ο λαός μας από τον τρόπον με τον οποίον τον εκυβέρνησεν εις το απώτερον και το εγγύτερον παρελθόν το Λαϊκόν Κόμμα, εστάθησαν ικαναί να μεταβάλουν την κατάστασιν. Τώρα εκείνο που ενδιαφέρει είνε πολύ περισσότερον η προοπτική που διανοίγεται διά το μέλλον του Έθνους μας, και όχι η αναζήτησις ευθυνών διά το πώς εφθάσαμεν εδώ που εφθάσαμεν. Και η προοπτική αυτή είνε γεμάτη από ζοφερά «βάθη», τα οποία μόνον τυφλοί δεν διακρίνουν. Η χώρα μας, παλαίουσα εν μέσω απείρων εσωτερικών δυσχερειών, είχε την πρόσθετον ατυχίαν να καταστή, όπως είπε χθες ακόμη ο κ. Μπέβιν, «ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΔΙΧΟΓΝΩΜΙΩΝ λόγω της γεωγραφικής της θέσεως». Αυτό είνε το μέγα ατύχημα και το μέγα πρόβλημα. Θα σταθούν τάχα ικανοί οι χθεσινοί νικηταί να αντιμετωπίσουν την τόσον ευαίσθητην αυτήν κατάστασιν με την επιβαλλομένην λεπτότητα και σωφροσύνην, ώστε να μην παρασύρουν την Ελλάδα αλλά και τους Συμμάχους της εις νέας περιπετείας; Ευχόμεθα ολοψύχως να το κατορθώσουν, αλλά ειλικρινώς δεν το ελπίζομεν. Η ιστορία των χθεσινών νικητών δεν είνε παράγων εμπιστοσύνης διά τους αυριανούς χειρισμούς των. Πάντοτε, οσάκις κατέλαβαν την Αρχήν, εθυσίασαν τα γενικώτερα συμφέροντα του Έθνους ΕΙΣ ΤΑ ΠΑΘΗ ΤΩΝ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΑΣ ΚΡΑΥΓΑΣ ΤΩΝ ΔΡΟΜΩΝ. Να ελπίσωμεν ότι τα παθήματα του παρελθόντος θα τους γίνουν τώρα μαθήματα;

Στο ίδιο φύλλο του «Βήματος», στο ίδιο πρωτοσέλιδο, υπήρχε μια είδηση τραγική, η οποία καθιστούσε ξεκάθαρο ότι η πολεμική αναμέτρηση των δύο στρατοπέδων, ο αδελφοκτόνος Εμφύλιος των ετών 1946-1949, είχε ήδη ξεκινήσει, παρά τη φαινομενική ομαλοποίηση του πολιτικού βίου με τη διεξαγωγή των εκλογών της 31ης Μαρτίου.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 1.4.1946, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το εν λόγω δημοσίευμα αφορούσε την επίθεση που είχε εξαπολύσει κατά του Σταθμού Χωροφυλακής Λιτοχώρου πολυάριθμη ομάδα βαρέως οπλισμένων κομμουνιστών, τη νύχτα της 30ής προς την 31η Μαρτίου. Κατά το ΚΚΕ και τον «Ριζοσπάστη», επρόκειτο για «επίθεση ομάδας ενόπλων καταδιωκομένων αγωνιστών», η οποία συνιστούσε «την πρώτη ένοπλη απάντηση του λαϊκού κινήματος στο όργιο της μεταβαρκιζιανής τρομοκρατίας και των εγκλημάτων», και μάλιστα «την ημέρα των ψευτοεκλογών πρωτοφανούς βίας και νοθείας της κυβέρνησης Σοφούλη».

Για το αιφνιδιαστικό αυτό χτύπημα διαβάζουμε στο σχετικό άρθρο του «Βήματος» τα εξής:

ΣΦΑΓΗ ΑΝΔΡΩΝ ΦΥΛΑΚΙΟΥ

Το υπουργείον Δημοσίας Τάξεως εξέδωκε χθες (σ.σ. 31η Μαρτίου 1946) το απόγευμα το ακόλουθον ανακοινωθέν:

«Κατά τηλεγράφημα του διοικητού Χωροφυλακής Κατερίνης, την 23.30 ώραν της 30ής Μαρτίου, συμμορία 100 και πλέον κομμουνιστών, ωπλισμένων δι’ αυτομάτων όπλων και όλμων, προσέβαλε δολοφονικώς τους εις τον Αστυνομικόν Σταθμόν Χωροφυλακής Λιτοχωρίου Κατερίνης στρατωνιζομένους άνδρας της Χωροφυλακής και Εθνοφυλακής οίτινες προωρίζοντο διά την τήρησιν της τάξεως κατά τας εκλογάς. Επηκολούθησε συμπλοκή διαρκέσασα πλέον της ώρας, καθ’ ην το οίκημα του σταθμού ανεφλέγη εκ των βλημάτων των όλμων. Κατά την συμπλοκήν εφονεύθησαν εξ χωροφύλακες, ένας λοχίας και ένας στρατιώτης. Ετραυματίσθησαν δε ένας χωροφύλαξ και ένας στρατιώτης. Επίσης, κατά νεωτέρας πληροφορίας εκ Λιτοχωρίου, αγνοείται η τύχη πέντε στρατιωτών, ενός λοχίου και ενός χωροφύλακος. Υποτίθεται ότι οι τελευταίοι αυτοί ετάφησαν υπό τα ερείπια του οικήματος του αστυνομικού σταθμού, το οποίον επυρπόλησαν οι κομμουνισταί επιδρομείς, χρησιμοποιήσαντες εκρηκτικάς χειροβομβίδας. Η συμμορία μετά την συμπλοκήν ετράπη προς τον Όλυμπον. Επί τόπου μετέβησαν ο διοικητής Χωροφυλακής Κατερίνης και ο ανώτερος διοικητής Χωροφυλακής Κεντρικής Μακεδονίας μετ’ ισχυράς δυνάμεως προς καταδίωξιν των συμμοριτών. Η κηδεία των φονευθέντων εν τη εκτελέσει του καθήκοντος χωροφυλάκων και στρατιωτών θα γίνη δημοσία δαπάνη εις την Κατερίνην».